خلأ رشته تبلیغات از زمان تأسیس دانشگاه در ایران تاکنون، آسیبهایی برای همه ارکان جامعه داشته؛ بهنحویکه ایران امروز در میان بلبشوی تبلیغات غیرعلمی و غیرآکادمیک، هر روز به سمتی سوق داده میشود و مشکلات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی متعددی را برای شهروندان ایرانی رقم زده است. جای آن دارد که پس از 160 سال از تأسیس دانشگاه (1234ه.ش) در ایران، رشته تبلیغات شکل بگیرد و جامعه ایران نیز از مزایا و مواهب تبلیغات علمی بهرهمند شود. در تمامی جوامع با تبلیغ، افزایش آگاهی، کاهش فاصلهها و گسترش اطلاعات و ارتباطات مردم، مردم علاقهمند و تشویق به تصمیمات و رفتار صحیح در خرید، فروش و امور مختلف میشوند. تبلیغات همه حوزههای اجتماعی و اقتصادی را دربر میگیرد و هیچ بخشی از جامعه نیست که از تبلیغات فارغ باشد. هرچند تبلیغات در بخش اقتصادی و سیاسی به نسبت دیگر بخشها پررنگتر است اما بخشهای فرهنگی، اجتماعی و حتی ورزشی نیز تحت تأثیر تبلیغات است و تمامی رفتارهای بشری در حیطه و چارچوب تبلیغات مستقیم یا غیرمستقیم قرار دارد. این فن و تخصص هرچند از جایگاه گستردهای برخوردار است اما به علت نبودن رشته تبلیغات در آموزش عالی، خلأ این درس در میان تمامی رشتههایی که ابزارشان تبلیغات است نیز خالی است. برای مثال در رشته علوم سیاسی، مدیریت بازرگانی و مدیریت فرهنگی حتی دو واحد تبلیغات نیز دیده نمیشود و مشخص نیست کارشناسان این حوزه چگونه باید منویات خود را به شهروندان یا همان مخاطبان هدف منتقل کنند؟
رشته تبلیغات میتواند چند هدف کلان را تأمین کند:
الف) غنابخشی به رشتههایی که تبلیغات ابزار اصلی فعالیت آنهاست؛ مانند مدیریت بازرگانی، علوم سیاسی، روابط بینالملل، روابط عمومی و روزنامهنگاری، ارتباطات تصویری، دین و رسانه، مدیریت فرهنگی، تبلیغ و ارتباطات فرهنگی، تبلیغ دین، مطالعات فرهنگی، ترویج در کشاورزی، بهداشت در پزشکی و...
ب) تأمین نیروی انسانی این حوزه؛ هرچند در جامعه ایران داعیه تبلیغات در تمامی ارکان کشور وجود دارد اما کارشناس تبلیغات با تحصیلات تخصصی وجود ندارد که با تأسیس این رشته، خلأ نیروی انسانی موجود در آینده پر خواهد شد.
ج) نبود رشته تبلیغات باعث شده ادبیات این حوزه نیز با خلأ شدید مواجه باشد، بهنحویکه در خیلی از بخشهای تبلیغات مانند تبلیغات فرهنگی و اجتماعی اثر چشمگیری دیده نشود. از سوی دیگر تمامی آثار درخور اعتنا نیز ترجمه کتب و مقالات هستند که سنخیت کمی با جامعه ایران دارند. بنابراین با تأسیس رشته تبلیغات هم استادان مجبور به تولید دانش در این حوزه میشوند و هم دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا، ادبیات تبلیغات را غنا خواهند بخشید و جامعه را از گرتهبرداری منابع بیگانه بینیاز خواهند ساخت.
در مجموع اهداف تشکیل این رشته به شرح ذیل است:
- بومی و اسلامیسازی دانش تبلیغات در ایران
- انجام تحقیقات در حوزههای گوناگون تبلیغات
- آشنایی دستاندرکاران کشوری با حوزه تبلیغات به صورت علمی
- خلأ علمی و دانشگاهی در حوزه تبلیغات در دانشگاههای دولتی و آزاد
- تأمین نیروی انسانی متخصص در تمامی حوزههای تبلیغات
- بهروزشدن متون تبلیغات در آموزشهای آکادمیک
- مقابله با تبلیغات کشورهای دیگر
در حوزههایی که باید از تبلیغات علمی استفاده شود و نمیشود، مشکلات عدیدهای به وجود آمده که به برخی از آنها اشاره میشود:
الف- سیاست: تبلیغات توان ایجاد مشارکت شهروندان در تمامی فعالیتهای سیاسی از جمله انتخابات، مناسبتهای ملی، اقدامات مورد نیاز سیاستمداران مانند نگرفتن یارانه، بهبود دیدگاه شهروندان نسبت به کشور، انتخاب اصلح در انتخابات و... را دارد.
در سیاست خارجی نیز تبلیغات میتواند تسریعکننده تصمیمات بینالمللی مسئولان، تکمیل دیپلماسی عمومی، مطلوبسازی ذهنیت جهانی نسبت به ایران، مقابله با هجمه تبلیغات دشمنان در سطح بینالمللی و مقابله با جنگ نرم و روانی کشورها علیه جمهوری اسلامی ایران باشد.
ب- اقتصاد: تبلیغات توان تصحیح الگوی مصرف، ایجاد توانمندی در شهروندان در تهیه محصولات باکیفیت، معرفی محصولات داخلی، معرفی مصارف جدید کالا و محصولات موجود، ترغیب به مصرفنکردن محصولات خارجی، ایجاد رقابت سالم بین محصولات، رونق اقتصادی، امکان تصمیمگیری سرمایهگذاری مولد، صادرات تولیدات داخلی و ... را دارد.
ج- اجتماعی و فرهنگی: معضلات اجتماعی و فرهنگی روزبهروز در حال افزایش است. شهروندان نیز از مسائل آن تا حدی آگاهی دارند اما به دلیل نبودن تبلیغات کارآمد و مؤثر در این حوزه، فرایند تبلیغات اجتماعی و فرهنگی از مرحله آگاهی به مرحله عمل نرسیده و نمیرسند که این به علت جارینبودن تبلیغات علمی در این حوزه است.
البته اگر ورزش، تغذیه و بهداشت نیز در این حوزه قرار گیرد، مشخص میشود این حوزهها نیز دچار ضعف تبلیغات هستند. برای مثال ورزش همگانی در کشور کمرنگ است، نیمی از کسانی که دچار سوءتغذیه هستند، به علت ناآگاهی از نحوه تغذیه هستند تا فقر مالی و بیشتر بیماریها با پیشگیری کنترلپذیر هستند.
تهاجم فرهنگی و شیوه مواجهه با آن نشاندهنده خلأهای تبلیغاتی فرهنگی در کشور است. در صورت وجود تبلیغات مطلوب فرهنگی و هنری و جایگزینکردن محصولات داخلی، میتوان تهاجم فرهنگی را به حداقل ممکن رساند.
د- تبلیغات مذهبی: نمود تبلیغات مذهبی موفق، در رفتار اسلامی شهروندان متجلی میشود. اما مؤلفههای جامعه اسلامی در رفتار شهروندان کمرنگ است و تسلط رفتارهای مادیگرایانه در جامعه نمود بیشتری دارد، بهطور حتم تحقیقات علمی درباره ویژگیهای تبلیغات دینی میتواند به کارآمدی آن بینجامد که نبود رشته تبلیغات و گرتهبرداری صرف از منابع بیگانه عامل ضعفهاست. شاید هیچ کشور صاحبنامی در جهان وجود نداشته باشد که رشته تبلیغات نداشته باشد و ایران نیز نمیتواند از قافله تمدن جهان در ابعاد سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و... به خاطر نداشتن رشته تبلیغات عقب بماند. پیشنهاد میشود پس از 160 سال از تأسیس دانشگاه در ایران، این رشته پرکاربرد [که معادل با ۱۹ درصد بازده کل اقتصادی ایالات متحده است] در ایران نیز تأسیس شود.