مطمئنا همه شما تجربه هایی در زندگی خود داشتهاید که به واسطه آنها از استرس رنج بردهاید اما باید بدانید که عوارض استرس مزمن برای سلامتی انسان خطرات بسیار مهم و قابل توجهی هستند. از آنجایی که موضوعات و مسائل بسیار زیادی در زندگی افراد وجود دارد که آنها را ناگزیر از روبهرو شدن با آنها و حل آنها در زندگی میسازد، پس میتوان گفت که استرس وضعیتی رایج و متداول در زندگی انسان است.

استرس اینگونه آغاز میشود: مغز شما چیزی یا چیزهایی را طلب میکند و تاثیر آن در بدن شما نشان داده میشود. هر زمان که در زندگی خود با مسئله یا مشکلی روبهرو میشوید، احساس استرس و نگرانی را تجربه میکنید. مثلا وقتی به دنبال پیدا کردن شغلی جدید هستید یا قرار است که در برابر گروه زیادی از مردم سخنرانی کنید یا تحت تاثیر شرایط اجتماعی مورد تحقیر و آزار قرار گرفته اید، استرس را تجربه میکنید. اما آیا میدانید که استرس بیش از اندازه یا استرس مزمن میتواند خطرات متعددی را برای سلامت شما به همراه داشته باشد؟ در این مقاله با هم نگاهی خواهیم داشت به برخی از عوارض استرس بر سلامت انسان. با ما همراه باشید.
مطلب مرتبط: ۱۰ تاثیر استرس بر سلامتی که بسیار عجیب و غریب است
۱. آسم
آسم نخستین خطر احتمالی ناشی از استرس مزمن و همیشگی است. آسم وضعیتی است که در آن التهابی در مسیر جریان هوا به وجود میآید و طولی نمیکشد که راههای عبور هوا در ریهها را تحت تاثیر قرار میدهد. اگرچه باید مکانیزم اثر استرس بر آسم و دلیل تحریک شدن آسم در نتیجه استرس را بدانیم اما مطالعات بسیاری نشان دادهاند که استرس میتواند خطر آسم را افزایش دهد. در حقیقت، خطر ابتلا به آسم در کودکانی که والدین آنها از استرس مزمن رنج میبرند بیشتر از سایرین است. قرار گرفتن مادر در معرض آلودگی هوا و مصرف دخانیات میتواند احتمال ابتلا به آسم در کودکان را بیشتر از حد معمول افزایش دهد.
عوارض استرس ۲: بیماری چاقی مفرط
همچنین رابطه مشهودی میان استرس و بیماری چاقی وجود دارد. بیماری چاقی وضعیتی است که در آن شما از افزایش وزن افراطی و بیش از اندازه رنج میبرید. طبق گفتههای بسیاری از کارشناسان حوزه سلامت، هر زمان که فرد استرس را تجربه میکند، بدن هورمونی به نام کورتیزول ترشح میکند. سطوح بالای کورتیزول نیز میزان چربی ذخیره شده در شکم را افزایش میدهد و به این ترتیب چاقی و افزایش وزن در فرد را موجب خواهد شد. درحقیقت، هرزمان که شما استرس داشته باشید، مغز شما نیز برای سرکوب کردن استرس به شما دستور میدهد تا غذای بیشتری مصرف کنید و به این ترتیب حرص و ولع غذا خوردن را در شما بهوجود میآورد. بدون شک، این وضعیت نیز در شما منجر به چاقی و افزایش وزن خواهد شد.
۳. سرماخوردگی
استرس مداوم شما را در برابر ابتلا به سرماخوردگی حساس تر و آسیب پذیرتر میکند به این دلیل که هر زمان که شما از استرس رنج میبرید، حساسیت بدن شما در برابر هورمون کورتیزول کاهش مییابد و مانع از نشان دادن پاسخی التهابی به آن میشود. این شرایط موجب میشود که شماحساسیت بیشتری در برابر سرماخوردگی داشته باشید. درحقیقت، براساس مطالعهای که در سال ۲۰۱۲ در آکادمی ملی علوم در ایالات متحده امریکا منتشر شد، سیستم ایمنی افرادی که از استرس مداوم رنج میبرند در برابر هورمون کورتیزول حساسیت کمتری دارد و موجب افزایش پاسخ التهابی در آنها شده و علائم سرماخوردگی را در آنها به همراه خواهد داشت.
مطلب مرتبط: انواع استرس:۷ نوع استرس و ۹ روش مقابله با استرس
عوارض استرس ۴: سیستم ایمنی ضعیف
هیچ تردیدی وجود ندارد که هر زمان که شما احساس استرس و نگرانی را تجربه میکنید، سیستم ایمنی بدن شما تضعیف خواهد شد. درواقع، استرس برای تحریک سیستم ایمنی شما بسیار خوب است. اما، همانطور که در بالا هم گفته شد، هرزمان که احساس استرس را تجربه میکنید، هورمون کورتیزول در بدن نیز افزایش خواهد یافت. سطوح افزایش یافته هورمون کورتیزول مانع از ترشح هیستامین و پاسخ التهابی مواد خارجی مثل باکتریها یا ویروسها میشوند.
افرادی که استرس مداوم دارند، حساسیت کمتری در برابر هورمون کورتیزول نشان میدهند و در نتیجه بدن آنها در برابر بیماریهای متعددی که معمولا علتهای ویروسی یا باکتریایی دارند مستعدتر خواهد بود. این وضعیت موجب میشود که بدن آنها قادر نباشد تا خود را به سرعت درمان کند.
۵. بدن درد
هنگامی که استرس را تجربه میکنید، احتمال تجربه احساس درد در بدن شما بهویژه در نواحی کمر و شانه افزایش یافته که این دردها با سردرد همراه خواهند بود. بنابراین، سوال این است که چرا استرس میتواند بدن درد را در شما به همراه داشته باشد؟ طبق اظهارات کارشناسان حوزه سلامت، درد بدن شما ناشی از این است که هرزمان که شما استرس را تجربه میکنید، ماهیچههای شما منقبض میشوند تا از خود دربرابر خطر و آسیب محافظت کنند. هنگامی که شما بطور مداوم تحت فشار استرس قرار داشته باشید، ماهیچههای شما فرصتی برای شل شدن و آرام گرفتن ندارند و باین ترتیب انقباض و فشار مداوم در ماهیچهها موجب درد کمر و شانه در شما خواهد شد.
عوارض استرس ۶: ریزش مو
اگرچه ریزش مو وضعیتی عادی و طبیعی است اما ابتلا به ریزش مو میتواند مشکلی جدی باشد. قرار گرفتن در معرض فشار مداوم و تجربه مداوم استرس میتواند فرآیند ریزش مو را تسریع کند. درحقیقت، استرس مداوم وضعیتی به نام ” تلوژن افلوویوم ” را در شما بهوجود میآورد که در آن استرس ذهنی موجب میشود که تعداد بسیار زیادی از فولیکولهای مو وارد مرحله استراحت شوند و رشد موهای شما متوقف میشود و هرزمان که به آنها دست میزنید یا آنها را میشویید، موهایتان از ریشه جدا میشوند و میریزند. هنگامی که استرس در شما متوقف میشود و شما آرامش خود را بهدست میآورید، رشد موها دوباره به حالت طبیعی برمی گردد.
مطلب مرتبط: انواع استرسها : شما چه نوع استرسی دارید؟
۷. کوچک شدن مغز از عوارض استرس
آیا میدانید که استرس بیش از اندازه میتواند موجب کوچک تر شدن مغز شما شود؟ براساس تحقیقات صورت گرفته، استرس مداوم میتواند مغز شما را کوچک تر از اندازه طبیعی کند. کوچک تر شدن مغز ناشی از استرس به دلیل کاهش ماده خاکستری در بخش هایی است که عملکردهای فیزیولوژیکی و احساسی مغز را به هم مرتبط میکند. کاهش ماده خاکستری در مغز منجر به بروز مشکلات روانی در آینده میشود که ناتوانی ذهنی یکی از آنها خواهد بود. از این روی، اگر میخواهید که توانایی ذهنی خود را حفظ کنید لازم است که در نخستین زمان ممکن از استرس دوری کنید.
عوارض استرس ۸: پیری زودرس
پیری زودرس یکی دیگر از خطرات ناشی از استرس مداوم است. تردیدی وجود ندارد که استرس مداوم شما را پیرتر از آنچه که هستید نشان میدهد. مطالعهای در مجله روانپزشکی مولکولی به چاپ رسید که روی تعداد بسیار زیادی از کودکانی انجام شده بود که به دلیل سرکوب ها، تنبیهها و دیگر اقدامات خشونت آمیز از استرس مداوم رنج میبردند. این تحقیق نشان داد کودکانی که از استرس بیشتری رنج میبرند دارای تلومرهای کوتاه تری هستند و این علامت نشان دهنده پیری سریع تر و زودرس در آنها است. علاوه بر آن، مطالعه دیگری که صورت گرفته بود نشان داد که استرس مداوم فرآیند پیرشدن را ۹ تا ۱۷ سال جلوتر میاندازد. بنابراین، هیچ شکی وجود ندارد که استرس میتواند شما را پیرتر از سن واقعی خودتان نشان بدهد.
۹. فراموشی
از آنجایی که استرس مداوم موجب کوچک تر شدن مغز میشود، این احتمال نیز وجود دارد که فرد با مشکل فراموشی نیز روبهرو شود. فراموشی حالتی است که در آن ما اغلب چیزهایی که باید به یاد داشته باشیم را فراموش میکنیم. طبق نظر بسیاری از متخصصان حوزه سلامت، هرچه مدت زمان تجربه احساس استرس در شما طولانی تر شود، تعداد دفعات بروز فراموشی نیز افزایش خواهد یافت. استرس مداوم موجب قطع و از هم گسیختگی ارتباط میان سلولهای مغزی شده و فراموشی را به دنبال خواهد داشت. همچنین، استرس طولانی مدت توانایی مغزی ما برای ذخیره اطلاعات را کاهش میدهد و بدون تردید مشکلات جدی تر مغزی مثل آلزایمر را به دنبال خواهد داشت.
مطلب مرتبط: خلاص شدن از شر استرس به ۵ شیوه ارزان
۱۰. از دست دادن حافظه
استرس مداوم علاوه بر اینکه فراموشی مکرر را به همراه دارد، موجب از دست دادن حافظه فرد در آینده نیز میشود. از دست دادن حافظه یعنی شما قادر نیستید کاری که در گذشته انجام دادهاید را به یاد بیاورید. در این وضعیت شما حتی قادر نیستید کاری که چند دقیقه قبل انجام دادهاید را به خاطر بیاورید. همانطور که در بالا اشاره شد، استرس مداوم میتواند توانایی ذخیره اطلاعات در مغز شما را تحت تاثیر قرار بدهد.
از این روی، طبق گفتههای بسیاری از متخصصان و کارشناسان، هورمون کورتیزول میتواند سیناپس ( محل حافظه کوتاه مدت) را تحت تاثیر قرار داده و در نتیجه یادآوری کارهایی که حتی چند دقیقه قبل انجام داده بودید نیز برای شما مشکل خواهد بود. طبق یافتههای مطالعهای که در مجله طبیعت به چاپ رسید، موش هایی که استرس حاصل از شوک الکتریکی را دریافت کردهاند نمیتوانند در مسیر مارپیچی شکل راه خود را پیدا کنند و طبق نظر کارشناسان انسان نیز پدیدهای مشابه با این را تجربه میکند.
۱۱. خرابی دندان ها
شاید وقتی بدانید که استرس مداوم و مکرر میتواند موجب خراب شدن دندان هایتان بشود شگفت زده شوید. اما در حقیقت رابطهای میان استرس مداوم و خرابی دندان وجود دارد. بنابراین هنگامی که افراد در معرض استرس مکرر و مداوم قرار میگیرند بدون شک و به احتمال زیاد وضعیتی به نام دندان قروچه را تجربه میکنند. دندانقروچه حالتی است که در آن فرد دندان هایش را به هم فشار میدهد درست مثل اینکه سرمای زیادی را در اطراف خودش احساس میکند. درحقیقت فرد حتی هنگام خوابیدن یا در طول روز ( درصورتیکه استرس مداوم را تجربه کند) دندان هایش را به هم ساییده یا آنها را به هم فشار میدهد. این عادت به دندانها آسیب زده و موجب از بین رفتن دندانها میشود و حتی در شرایط وخیم تر، دردی در ناحیه گردن یا فک را به همراه خواهد داشت.
۱۲. آکنه از عوارض استرس
بدون شک استرس مداوم موجب ظهور آکنه در صورت شما میشود. اما چه رابطهای بین آکنه و استرس وجود دارد؟ متخصصان پزشکی بر این عقیده هستند که استرس مداوم موجب عدم تعادل در هورمونهای بدن شما میشود و به دنبال آن سطح هورمون آندروژن در بدن شما به سرعت افزایش مییابد. این وضعیت تولید چربی (سبوم) در صورت شما را نیز افزایش میدهد. تولید بیش از اندازه سبوم در صورت شما موجب مسدود کردن منافذ پوست شده و به این ترتیب آکنه در صورت شما پدیدار میشود. پس اگر میخواهید که از شر آکنه در امان باشید، به هر قیمتی که شده از استرس فاصله بگیرید.
مطلب مرتبط: ۱۰ مهمترین انواع استرس شغلی و راه های مقابله با آن
۱۳. افسردگی و اضطراب
این هم یکی دیگر از خطرات استرس مدوام و مکرر بر سلامت انسان است. افسردگی حالتی است که در آن شما ناراحتی و اندوه مفرط را تجربه میکنید. مطالعات بسیاری نشان دادهاند که استرس مداوم میزان افسردگی و اضطراب در فرد را افزایش میدهد و وحشت زدگی ( حمله پانیک) را به دنبال خواهد داشت. پژوهشی که روی افراد شاغل انجام شد نشان داد که خطر ابتلا به افسردگی در طول چند سال در میان کارمندانی که با استرس کاری سر و کار دارند ۸۰% بالاتر از افرادی است که در معرض سطوح پایین تری از استرس قرار دارند.
عوارض استرس ۱۴: سکته
سکته یکی از جدیترین عوارض استرس مداوم و مکرر است. استرس طولانی مدت شما را به سمت سکته سوق میدهد. در هنگام سکته مغز فرد قادر به دریافت اکسیژن کافی از خون نیست. از آنجایی که استرس مداوم معمولا با دیابت، چاقی و فشار خون بالا در ارتباط است، شکی وجود ندارد که احتمال ابتلا به بیماریهای تهدیدکننده زندگی انسان نیز در نتیجه رنج بردن از استرس افزایش خواهد یافت.
طبق مطالعهای که در مجلهای به نام ” عصب شناسی، جراحی اعصاب و روانپزشکی” به چاپ رسید، خطر سکته در افرادی که عادتهای پراسترس دارند بیشتر از سایرین است. بعلاوه، افرادی که از عادتهای استرس زا یا پراسترس برخوردار هستند، سبک زندگی ناسالمی دارند که از آن جمله میتوان به زیاده روی در مصرف الکل، کافئین یا مصرف سیگار یا دخانیات در تمام طول روز اشاره کرد. این عادتها برای سلامت سیستم قلبی عروقی شدیدا خطرناک هستند.
۱۵. بی خوابی
بی خوابی یکی دیگر از عوارض استرس مزمن بر سلامت انسان است. بیخوابی یا کم خوابی حالتی است که در آن فرد برای اینکه به خواب برود بسیار تقلا میکند یا اینکه اصلا نمیتواند به خواب برود. پاسخ بدن به استرس از سیستم عصبی نشات میگیرد و سیستم عصبی از دو بخش تشکیل شده است: ” دکمه روشن” و ” دکمه خاموش”.
دکمه روشن زمانی اتفاق میافتد که ما با شرایطی روبهرو میشویم که شدیدا به توجه و تمرکز ما نیازمند است درحالیکه دکمه خاموش مربوط به زمانی است که ما احساس آرامش و سکوت درونی را تجربه میکنیم. هنگامی که احساساتی مثل استرس و نگرانی را تجربه میکنیم، ” دکمه روشن” در سیستم عصبی تمام مدت روشن باقی میماند و بدون شک این وضعیت خوابیدن را برای شما سخت و دشوار خواهد کرد. حتی اگر بتوانید به خواب بروید، در نیمه شب از خواب بیدار میشوید یا صبح هنگامی که از خواب بیدار میشوید، احساس خستگی بسیار زیادی خواهید داشت.
مطلب مرتبط: ۲۰ راه اجتناب از فرسودگی شغلی در کار
۱۶. دیابت از عوارض استرس
دیابت نوع دوم نیز یکی دیگر از خطرات احتمالی استرس مداوم برای سلامتی انسان است. حال سوالی که مطرح میشود این است که چرا استرس میتواند به دیابت نوع دوم منجر شود؟ درواقع، افرادی که عادت هایی استرس زا دارند، از سبک زندگی ناسالمی پیروی میکنند. برای مثال، این افراد کافئین یا الکل یا دخانیات بسیار زیادی مصرف میکنند. چنین عادت هایی سطح قندخون در بدن را بالا میبرد و باین ترتیب منجر به دیابت نوع دوم میشود.
علاوه براین، سطح گلوکز در افرادی که عادت هایی پراسترس دارند نیز بالاتر است به این دلیل که انرژی بیشتری را در بدن آنها آزاد کند. اگر شما هم از استرس مزمن و مداوم رنج میبرید، باید بدانید که بدن شما نمیتواند با این مقدار افزایش گلوکز کنار بیاید و بدون تردید نتیجه چیزی نیست به جز شکل گیری دیابت نوع دوم.
عوارض استرس ۱۷: مشکلات گوارشی
استرس طولانی مدت احتمال مشکلات مربوط به سیستم گوارشی ( اسهال یا یبوست) را افزایش میدهد. از این روی، قرار گرفتن در موقعیت استرس مداوم و به دنبال آن تپش قلب، افزایش ضربان قلب یا تنفس تند سیستم گوارشی شما را مختل کرده و سوزش معده یا رفلکس اسیدی را به همراه خواهد داشت. سوزش معده و رفلکس اسیدی حالتی است که معمولا به عنوان دردی در قفسه سینه توصیف میشود. علاوه بر آن، احساس استرس و نگرانی در فرد میتواند چگونگی حرکت غذا در بدن را تحت تاثیر قرار داده و بدون شک منجر به اسهال یا یبوست خواهد شد.
۱۸. مشکلات جنسی
شکی وجود ندارد که استرس مزمن مشکلات جنسی متعددی را در فرد به دنبال خواهد داشت. مشکلات جنسی هم در مردان و هم در زنانی که در معرض استرس مداوم و طولانی مدت قرار دارند نمایان میشود. باین ترتیب، هنگامی که دچار استرس میشوید بدن شما به انرژی بسیار زیادی نیاز دارد و به همین دلیل میل جنسی را در شما کاهش میدهد. علاوه بر آن، استرس در زنان میتواند چرخه قاعدگی را تحت تاثیر قرار داده و قاعدگی نامنظم را موجب خواهد شد. درواقع، یائسگی زنی که در معرض استرس مزمن قرار دارد پدیدهای غیرطبیعی و دور از انتظار نخواهد بود.
استرس مزمن در مردان نیز میزان هورمون تستوسترون را کاهش میدهد که به دنبال آن میزان و کیفیت اسپرم در مردان نیز کاهش خواهد یافت. اختلال نعوظ یا حتی ناتوانی جنسی از نتایج طبیعی حاصل از استرس مزمن در مردان است.
عوارض استرس ۱۹: بیماری قلبی
بیماری قلبی یکی دیگر از عوارض استرس مزمن است. به گفته بسیاری از کارشناسان و متخصصان حوزه سلامت، احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی در نتیجه استرس مداوم و مزمن افزایش مییابد. استرس بطور مستقیم موجب بالارفتن فشار خون و در پی آن افزایش جریان خون میشود و بدون شک به بیماری قلبی منجر خواهد شد. همچنین استرس میتواند کلسترول و تری گلیسیرید را در جریان خون آزاد کند. سبک زندگی ناسالم از جمله استعمال دخانیات و مصرف غذاهای ناسالم که تحت تاثیر مستقیم استرس مزمن قرار دارند نیز نقشی اساسی در پیشرفت بیماری قلبی بر عهده دارند.
مطلب مرتبط: استرس محل کار : بیماری همهگیر قرن ۲۱ام
۲۰. زایمان زودرس
اگر شما در دوران بارداری به سر میبرید و با استرس مزمن دست و پنجه نرم میکنید باید بدانید که احتمال زایمان زودرس در شما به دلیل استرس افزایش خواهد یافت. مطالعهای که در مجله ” سایکونورواندو کرینولوژی” به چاپ رسید نشان میدهد که افزایش کورتیزول در دوران بارداری خطر زایمان زودرس، فشار خون بالا، پرهاکلامپسی (از عوارض دوران بارداری و یک اختلال چندارگانی) و سقط جنین را افزایش میدهد و همچنین خطراتی که تهدیدکننده سلامت مادر و فرزند است و سایر مشکلات دوران بارداری را به همراه خواهد داشت. همانطور که میدانید، سطح کورتیزول در نتیجه استرس شدید به سرعت افزایش خواهد یافت.
چگونه میزان استرس را کاهش دهیم؟
اکنون که با عوارض و خطرات ناشی از استرس مزمن در سلامت انسان آشنا شدید شاید علاقمند باشید تا راه کارهایی برای کاهش سطح استرس را نیز فرابگیرید. کم کردن میزان استرس به هیچ وجه امری غیرممکن نیست. در اینجا شما را با روشهای گوناگونی برای کاهش میزان استرس آشنا میکنیم.
۱. از هر موقعیت یا شرایطی که شما را عصبانی میکند اجتناب کنید
به محض اینکه شما عصبانی میشوید، سطح استرس در شما افزایش خواهد یافت. اگر با کسی دیدار میکنید که شما را عصبانی میکند، واکنشی پرخاشگرایانه و همراه با خشم نشان ندهید. بهتر است قبل از آنکه استرس در شما افزایش یابد از آنها فاصله بگیرید. خشم خود را با انجام یک فعالیت مفید و سازنده مثل تمرینات ورزشی ابراز و تخلیه کنید.
۲. ورزش، ورزش، ورزش کنید
آیا میدانستید که تمرینات ورزشی یا انجام فعالیتهای ورزشی مورد علاقه شما میتواند در کاهش سطح استرس در شما مفید و موثر باشد؟ ورزش یا تمرینات ورزشی هورمون دوپامین که هورمون بهبود دهنده روحیه و خلق و خوی است را آزاد میکند. همچنین ورزش برای بهبود کیفیت زندگی و کاهش میزان استرس در بدن بسیار مفید است.
۳. علت اصلی استرس را شناسایی کنید
شناسایی علت اصلی استرس کاری است که باید آن را انجام دهید تا به هر قیمتی از استرس جلوگیری کنید. درصورتیکه میدانید چه چیزهایی استرس را در شما تحریک میکنند، سعی کنید تا روشی را برای مدیریت آنها شناسایی کنید. وقتی شیوه مدیریت عوامل استرس زا را کشف و شناسایی کردید، سعی کنید به انجام آنها متعهد بمانید تا از چیزهایی پرهیز کنید که الگوها و عادتهای پراسترس را در بدن شما جرقه میزنند.
۴. روابطی سالم ایجاد کنید
بدون تردید هر زمان که استرس شدید و مزمن را تجربه میکنید به کمک افرادی که دوستشان دارید نیاز خواهید داشت. بنابراین ارتباط با چنین افرادی و ساختن ارتباطی سالم با آنها بسیار حائز اهمیت است. هرزمان که استرس دارید یا در موقعیتی سخت و پرفشار قرار میگیرید، میتوانید مشکل خود را با این افراد در میان بگذارید. آغوش آنها یا دیدگاه آنها برای پاسخ دادن به مشکل شما میتواند در کاهش و حذف استرس بسیار مفید و موثر باشد.
۵. کمک بگیرید
این کاری است که هر زمان در معرض استرس مزمن و شدید قرار گرفتید و افرادی را نمیشناختید که بتوانند در حل مشکلتان به شما کمک کنند، باید انجام دهید. در چنین مواقعی بهتر است با یک روانپزشک یا روانشناس ملاقات کنید تا بتوانید شیوههای مدیریت و کاهش استرس خود را به گونهای موثر فرابگیرید. همچنین، میتوانید مشکل یا مسئله خود را با آنها در میان بگذارید و پس از آن خواهید دید که آنها به شما کمک خواهند کرد و بهترین روش برای حل مشکلات را در اختیار شما قرار خواهند داد.
اکنون شما تقریبا با تمامی خطرات تهدیدکننده استرس و روش هایی برای کاهش و حذف استرس مزمن آشنا هستید. استرس شدید و مزمن برای سلامتی انسان در آینده بسیار خطرناک و زیان آور و در عین حال بسیار رایج و متداول است. با این وجود، جلوگیری یا اجتناب از استرس کاری غیرممکن نیست و بهتر است که هر چه زودتر از آن فاصله بگیرید.
شاد باشید و سالم بمانید!
ترجمه: تحریریه سایت کسب و کار بازده – فاطمه یحیی
منبع: drhealthbenefits
