اولین دستگیری امام خمینی ۱۰ ماه در بازداشت و حصر
توضیحات مدیریت سایت-پیراسته فر:خلاصه ای از دستگیری وبازداشت -ده ماهه- امام خمینی
از ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ تا ۱۵ فروردین ۱۳۴۳، امام خمینی به مدت ۱۰ ماه در بازداشت و حصر رژیم شاه بودند. امام این مدت را در ۶ نقطه گذراندند که عبارتند از:
۱- زندان باشگاه افسران ،مدت بازداشت:چندساعت
۲- زندان قصر ،مدت بازداشت: ۱۹ روز
۳- زندان عشرتآباد ،مدت بازداشت: ۴۰روز
۴-قنات آباد ،مدت بازداشت:کمترازیک روز
۵- منزلی متعلق به ساواک در داوودیه تهران مدت بازداشت ۳ روز
۶- منزل دیگری در قیطریه ،مدت بازداشت:۸ماه
ادامه توضیحات مدیریت سایت:همانطورکه آیت الله امام جمارانی گفتند:قبل ازداوودیه ،امام خمینی رابه «قنات آباد»بردند وبعدبه داوودیه آوردند،اسم صاحبخانه هم «روغنی»بود.مدت اقامت دراین خانه راکمترازهشت ماه(۷ماه)نیزگفته اند
امام خمینی در زندان باشگاه افسران تنها چند ساعت ماندند.
سپس به پادگان قصر (بیسیم) انتقال یافتند. ایشان در این مکان، به مدت ۱۹ روز در بازداشت بودند.

طی این مدت حکومت شاه با دردسرهای فراوانی مواجه بود. این دردسرها اشکال گوناگونی داشت. در این مدت واکنشهای گستردهای از سوی شخصیتها و مجامع روحانی نسبت به بازداشت امام و سایر زندانیان سیاسی ۱۵ خرداد ظاهر شد.عموم علما و روحانیون شیعه ایران و عراق با صدور اعلامیهها و تلگرامهایی، دستگیری امام و دیگر علما و روحانیون و نیز کشتار مردم عزادار دوازدهم محرم (۱۵ خرداد) را محکوم کردند و کمتر از یک هفته پس از آن واقعه، دهها نفر از برجستهترین مراجع و علمای سراسر کشور به عنوان اعتراض به دستگیری امام به تهران مهاجرت کرده و به بحث و تبادل نظر پرداختند.
در طول مدت بازداشت امام خمینی، رژیم شاه نتوانست کمترین توفیقی در بازجوئی از امام بدست آورد. زیرا ایشان به هیچ یک از سؤالات بازجویان خود پاسخ نمیدادند.
از طرفی نگاه داشتن امام در بازداشتگاه با توجه به نزدیک شدن تدریجی چهلمین روز شهادت قربانیان حادثه ۱۵ خرداد و مراسمی که قرار بود در سراسر کشور برگزار شود، شدیداً رژیم را نگران کرده بود. آزاد کردن امام نیز معنائی جز عقبنشینی و اعتراف به شکست رژیم در رویاروئی با ایشان نداشت.
در چنین شرایطی امام خمینی روز چهارم تیر به پادگان عشرتآباد منتقل شدند و در این مکان به مدت۴۰روز ماندند. امام در این مدت علاوه بر عبادات روزانه و قرائت قرآن و دعا به مطالعه کتابهایی پیرامون انقلاب مشروطیت، استقلال هند، استقلال اندونزی … نیز پرداختند. در همین مدت تنی چند از علما و روحانیون، از جمله برادر بزرگ امام توانستند که با ایشان ملاقات نمایند. در این دیدار بود که امام غیر مستقیم در جریان مهاجرت علمای شهرستانها به تهران قرار گرفتند و پس از اطلاع از تعطیلی بازار و دروس حوزه، دستور بازگشایی بازار و شروع دروس را دادند.
امام خمینی روز ۱۱مرداد به منزلی در منطقه داوودیه تهران که تحت نظر ساواک و مأموران شهربانی بود، منتقل شدند. در نخستین ساعات ورود امام به داوودیه چند نفر از برجستهترین علمای مهاجر و نیز علمای تهران به دیدار ایشان شتافتند. مردم به محض اطلاع برای دیدار امام روانه محل اقامت ایشان شدند، به طوری که خیابانها و کوچههای اطراف، مملو از جمعیت مشتاق گردید و عبور و مرور خودروها به سختی صورت میگرفت.
از نخستین ساعات صبح روز شنبه ۱۲ مرداد، مغازهداران تهران و شهرستانها به مناسبت آزادی نسبی امام، بر سر در مغازههای خود پرچم نصب کرده و چراغانی نمودند و میان مردم شیرینی و شکلات توزیع کردند.
هجوم سیل آسای مردم به سوی اقامتگاه امام موجب شد، ملاقات با ایشان در پایان روز دوم اقامت از سوی مأموران ساواک و شهربانی ممنوع شود.
امام خمینی ۳ روز در داوودیه بازداشت بودند
بعدازداودیه به منزل دیگری در قیطریه منتقل شدند. در این منزل(روغنی) نیز ایشان ۸ماه اقامت داشتند.
رژیم شاه سرانجام امام را پس از سالگرد واقعه فیضیه و پیش از فرا رسیدن ماه محرم آزاد کرد. مأموران امنیتی ساواک به سرپرستی سرهنگ مولوی، رئیس ساواک تهران، شبانه امام را از قیطریه خارج کرده و به قم آوردند مأموران امام را در ساعت ۲۲ روز ۱۵ فروردین ماه ۱۳۴۳ در میدان نکویی قم، که بیش از صد متر با منزلشان فاصله نداشت، پیاده کرده و به سرعت دور شدند. برخی که امام را شناختند به سوی ایشان شتافتند و با فرستادن صلوات و شعار برای امام ایشان را به منزل رساندند. انبوه جمعیت در مدت کوتاهی روانه منزل امام شد و برخی از علما و روحانیون طراز اول همان شب به دیدار امام آمدند. دیدارها تا ساعت۱۲شب ادامه داشت و در روزها و شبهای بعد سیل مشتاقان امام به دیدار مشارالیه رفتند.
منابع:
زندگینامه سیاسی امام خمینی، محمدحسن رجبی، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
نهضت امام خمینی، سیدحمید روحانی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
***

خاطره آیتالله جلالی خمینی از اولین دستگیری امام خمینی
ایشان را دستگیر کردند و به تهران آوردند، من از شدت ناراحتی شبها نمیتوانستم بخوابم. چرا که شکنجهها و اقدامات ساواک را شنیده بودم. بعد از ۱۰ روز تصمیم گرفتم خدمت آیتالله کمرهای که از علمای تهران و انسان متدین و خوبی بود و اگر حرفی یا سفارشی میکرد دستگاه پهلوی حرف ایشان را میخواند، بروم چرا که از قبل با او و پسرش آشنایی داشتم.
نزد میرزا خلیل کمرهای رفتم و از ایشان خواستم که به رئیس کل شهربانی تلفن بزند و از او درخواست ملاقات من با امام را داشته باشد. او تماس گرفت و رئیس کل شهربانی مأخوذ به حیا شد و قبول کرد.
ابتدا امام را به منطقه قنات آباد آورده و بعد به خانه یکی از تجار بازار به نام “روغنی” که طرفدار ساواک بود بردند.
من به آنجا رفتم و دیدم نیروهای نظامی از آنجا محافظت میکنند.
اولین کسی بودم که در این وضعیت با امام دیدار کردم. امام را تنها در اتاقی در خانهای بزرگ دیدم. سرهنگها و سرتیپها که به دیدن امام میآمدند وقتی امام به آنها نگاه میکرد از ابهت امام سرشان را عقب میبردند. من در این ملاقات به امام گفتم از دستگیریتان داخل خانه حاج آقا مصطفی تعریف کنید. ایشان لبخندی زدند و گفتند “وقتی صدای جیغ و داد را شنیدم به سمت در خانه آمدم دیدم مشتی علی (خادم) را میزنند. در را باز کردم و گفتم چرا او را میزنید؟ روحالله منم و الان میآیم.”
امام مأموران رادلداری می داد!
امام را سوار ماشین کرده و به سمت تهران آوردند. ایشان میفرمود:
من را سوار ماشین کرده و به سمت تهران آوردند.از شهر که خارج شدیم دیدم افراد مسلحی که سمت چپ و راست من نشستهاند دست و پایشان میلرزد.
گفتم چرا رنگتان پریده؟
گفتند “ما ترسیدهایم!”
من دست روی پایشان گذاشتم و گفتم ناراحت نباشید من همراهتان هستم.(باخنده)
این ماجرای ملاقات من با امام بود.
یک روز هم کنار امام نشسته بودیم، وقت ظهر شد و میخواستیم از خدمت ایشان مرخص شویم. امام فرمود چند نفرتان بمانند. من و شیخ حسن صانعی و آقایان توسلی و خلخالی ماندیم. دیدیم که مولوی رئیس ساواک تهران و معاون نخست وزیر یعنی حسنعلی منصور به ملاقات امام آمدند.
ایشان بعد از چند دقیقه از اندرونی بیرون آمدند و فرمودند آقایان چه فرمایشی دارند؟ مولوی گفت :من رئیس ساواک تهران هستم و معاون حسن علی منصور همراهم است. آقا ما از تهران آمدهایم تا دست و پایتان را ببوسیم و التماس کنیم تا شما اجازه بدهید حسنعلی منصور کارش را شروع کند!
پاسخ امام :من نه به کسی دست اخوت دادم و نه بیجهت با کسی دشمنی دارم. اگر منصور همین رویه را پیش برود من همینم که همینم و اگر او از رویه اش برگشت من هم تجدید نظر و فکر میکنم.
دیدم که مولوی تهدید کرد که «مگر ندیدی ۱۵ خرداد چه شد؟ ۱۵ خرداد ۱۵ هزار نفر از مردم کشته شدند!»
واکنش امام: امام عصبانی شد وگفت:« خب چه کسی کشت؟ این درست است که شخص اول مملکت بگوید میکشم و میزنم؟ کُشتی و زدی! دیگر چه کاری از دستت برمیآید؟»
یک نفر از آن دو گفت اجازه دهید این مطالب را یادداشت کنیم و امام هم اجازه داد. از امام تقاضا کرد بگذارید یک بار دیگر هم ما خدمتتان بیاییم. امام فرمود اجازه نمیدهم دوباره به اینجا بیایید. آن دو نفر هم عقب عقب از نزد امام خارج شدند.
آیتالله حیدرعلی جلالی خمینی متولد ۱۳۱۱ هجری شمسی خمین
آیتالله جلالی خمینی در سال ۱۳۴۲ از طرف امام خمینی برای امامت-جماعت- جمعه مسجدی در خیابان نارمک انتخاب شد /۰۱ مرداد ۱۳۹۷تسنیم
آیت الله میرزاخلیل کمره ای:فرزند مشهدی ابوطالب کشاورز-متولد۱۲۷۷شمسی -خمین
وی مردی اندیشمند ومبارزبود ومروج ومبلغ «وحدت»

در سال ۱۳۳۱ شمسی، میرزا خلیل بهمراه سید محمود طالقانی، سید رضا زنجانی و سید صدرالدین بلاغی در کنفرانس بینالمللی شعوب المسلمین در کراچی شرکت کرد،حتی ریاست کنفرانس،رانیزبعهده داشت.
آیت الله میرزا خلیل کمرهای نماینده آیت الله بروجردی بودکه به کشورهای مختلفی سفرداشت،ازجمله:درسال ۱۳۳۸ شمسی به اردُن ومصروبیت المقدس
وی در سال ۱۳۴۳ شمسی، درپی اختلافات مذهبی به ملک فیصل پادشاه عربستان سعودی نامه نوشت خواستار بسترسازی برای تفاهم و تقریب بین فقهای مذاهب اسلامی گردید.
این دانشمندتوانا دراواخر اسفند ماه ۱۳۴۸ ، در کنگره جهانی هزاره شیخ طوسی در مشهد شرکت نمود.
خواستار اتحادبین سنی وشیعه شد.
این عالم دینی درانقلاب نیزنقش فعال وتأثیرگذارداشت
راهپیمایی معروف تاسوعا۱۹ آذرماه ۱۳۵۷-( ٩محرم ١٣٩٩) شرکت داشته
در سال ۱۳۳۲ شمسی، میرزا خلیل در سفری به شهرهای رشت و بندر انزلی با مشاهده فلس (پولک) ماهیان خاویاری (اوزون برون) در زیر میکروسکوپ، فتوای حلال بودن مصرف این نوع ماهیان را صادر نمود.
در تابستان ۱۳۴۸ شمسی، میرزا خلیل بمناسبت «سفربه کره ما»باعنوان «فتح بیغرور» به ریچارد نیکسون رئیس جمهور وقت ایالات متحده نامه نوشت وبهش تبریک گفت واین سفررا تحقق وعده قرآن معرفی نمودوازوی خواست بشکرانه این نعمت به دادگرسنگان برسد.
وی درزمان حمله صدام به ایران ،درتقبیح این عمل مقاله ای باعنوان « این ننگ را عرب بکجا میبرد؟ » درروزنامه اطلاعات به چاپ رساند.
درگذشت
میرزا خلیل در غروب روز پنجشنبه ۱۹ مهرماه ۱۳۶۳ پس از ۲ سال بیماری، در منزلش -تهران- درگذشت و در قم در جوار آرامگاه حضرت معصومه(س) بخاک سپرده شد.
تقدیرازپدربااهدای لوح به پسر -درروزنامه اطلاعات ۱۸تیر۱۳۹۶(باهمت یاردیرین امام خمینی-حجت الاسلام محموددعایی) باحضوردکتر مهدی محقق، دکتر مهدی گلشنی و استاد سیدهادی خسروشاهی ودکتر حسینعلی قبادی

حجتالاسلام ناصرالدین کمرهای فرزند آن مرحوم می باشدکه لوح تقدیرراازدستان آیت الله محسن اراکی می گیرد.
وفات آیت الله راکی ۸ آذرماه ۱۳۷۳
***
سرلشکر خلعتبری بازپرس آیت الله خمینی : هرگز مردی با این نیرو و قدرت ندیدم این شخص علنا برای مرگ خود را حاضر می نماید و در جواب بازجوئی سکوت اختیار کرده است.
به گزارش جماران به نقل از پرتال امام خمینی در این بخش بر اساس نمونه هایی از اسناد بجا مانده رژیم شاه ، قاطعیت و سازش ناپذیری امام خمینی در برابر رژیم، از لحظه دستگیری تا زمان آزادی ایشان را بررسی شده است.
امام خمینی که سحرگاه ۱۵ خرداد دستگیر و در تهران محبوس شده بود در برگه پاسخ به بازپرس رژیم شاه می نویسد : «چون استقلال قضایی در ایران نیست و قضات محترم در تحت فشار هستند نمی توانم به بازپرسی جواب دهم» (صحیفه امام، ج۱ ص ۲۴۹ و سیر مبارزات امام خمینی در آیینه اسناد به روایت ساواک، ج۲، ص ۲۳۲).
بازجویی نیمه شب درپادگان بی سیم
و در صورت جلسه مأمورین استنطاقی رژیم چنین گزارش شده است : «در ساعت ۱۰۰۰ روز شنبه ۲۵/۳/۴۲ جهت بازجویی از آقای روح الله الموسوی خمینی ، فرزند مصطفی، دارنده شناسنامه ۷۲۷۴۱،صادره از خمین، متولد سال ۱۲۷۹ شمسی، در پادگان بی سیم حضور به هم رسانیده و پس از معرفی در مورد سوال از ایشان اقدام لازم معمول، ولیکن مشارالیه از دادن جواب خودداری فرمودند…» (نهضت امام خمینی، دفتر اول، ص ۱۳۹۲، سند شماره ۱۴۹).
در خلاصه پرونده اداره دادرسی ارتش به ریاست ساواک نیز چنین گزارش شده : «نسبت به بازجویی از نامبرده بالا اقدام لازم به عمل آمده لیکن طی دو دفعه بازجوئی از دادن جواب به سوالات مطروحه خودداری و در دفعه اول اظهار نموده چون استقلال قضائی در ایران نیست و قضات محترم در تحت فشار هستند نمی توانم به بازپرسی جواب دهم. ضمن بازجویی مجدد مشارالیه اظهارات مذکور را مجددا تأیید و اضافه می کند، استنباط نموده ام که شما من را محکوم می کنید لذا چه لزومی دارد که به سوالات جواب دهم و بعلاوه چنانچه دادگاهی تشکیل گردد اگر از قضات دادگستری در دادگاه متشکله حضور نداشته باشند اینجانب در آنجا نیز از ادای جواب خود داری خواهم نمود…» (سیر مبارزات امام خمینی در آیینه اسناد به روایت ساواک، ج۲، ص ۲۳۲)
دیدگاه سرلشکر خلعتبری بازپرس امام خمینی
در سند دیگری به تاریخ ۱۹ خرداد ۴۳ در اسناد ساواک بازتاب روحیه با صلابت امام پس از بازداشت به نقل از سرلشکر خلعتبری بازپرس دادگاه نظامی رژیم شاه چنین گزارش شده است: « در جبهه ملی مطرح شده است که سرلشکر خلعتبری بازپرس آیت الله خمینی اظهار داشته است هرگز مردی با این نیرو و قدرت ندیدم این شخص علنا برای مرگ خود را حاضر می نماید و در جواب بازجوئی سکوت اختیار کرده است» (نهضت امام خمینی، دفتر اول، ص ۱۳۹۳، سند شماره ۱۵۰).
در واقع این برداشت صحیح بازپرس امام خمینی از روحیه پرصلابت ایشان در زندان اثبات همان حقیقتی است که خود امام خمینی یکسال قبل از آن در سخنرانی خویش فرمود « من اکنون قلب خود را برای سرنیزههای مأمورین شما حاضر کرده ام، ولی برای قبول زورگوییها و خضوع در مقابل جباریهای شما حاضر نخواهم کرد. من به خواست خدا احکام خدا را در هر موقع مناسبی بیان خواهم کرد؛ و تا قلم در دست دارم کارهای مخالف مصالح مملکت را برملا میکنم.» (صحیفه امام، ج۱، ص ۱۷۹)
و در گزارش ۷/۱۰/۴۲ ساواک که تداوم موضع قاطع امام خمینی پس از تحمل چند ماه دوران حبس و حصر را گواهی می دهد چنین آمده است «به طوری که استحضار دارند سرهنگ اختراعی از بازپرسی شعبه ۱۰ دادرسی ارتش، وقت ملاقات با آقای خمینی خواسته بود که آقای خمینی جواب داده چنانچه موضوع امور بازپرسی و سوالات قضایی است من جوابی نخواهم داد ولی اگر دیدن اینجانب است تشریف بیاورند سرهنگ اختراعی در مقابل این پیغام پس از مدتی بررسی اظهار داشت فقط بازدیدی است از آقا و سوال و جواب قاضی نخواهد شد» (سیر مبارزات امام خمینی در آیینه اسناد به روایت ساواک، ج۲، ص ۳۷۷) جالب اینکه در این دیدار که با حضور نامبرده و سرهنگ دولّو انجام یافته است نه تنها شرط امام خمینی را ناگزیر پذیرفتند بلکه این امام است که آنها را مورد استنطاق قرار داده و خطاب به آنها می گوید : «شما که مرا در امور گذشته مورد تعقیب قرار داده اید آیا به مسببین غائله مدرسه فیضیه توجهی داشته و آنان را نیز تحت تعقیب قرار داده اید یا خیر؟ » (همان جا)
شایعه ساز ساواک برتخریب چهره مبارزه طلبی امام خمینی
پس از آنکه بواسطه گسترش اعتراضات مردمی و مراجع و حوزه های علمیه و شخصیتهای سیاسی و دینی خارج کشور رژیم شاه در تاریخ ۱۱ مرداد ۴۲ ناگزیر از تبدیل وضعیت حبس امام – که قریب دو ماه طول کشید – گردیده و ایشان را درخانه ای محصور می نماید، ساواک بقصد بهره برداری، شایعه آزادی ایشان در پی تفاهم با دولت را مطرح می سازد و اعلامیه ای به این شرح در جراید (۱۲ مرداد ۴۲) کشورمنتشر می کند: «… چون بین مقامات انتظامی و حضرات آقایان خمینی، قمی و محلاتی تفاهمی حاصل شد که در امور سیاسی مداخله نخواهند کرد و از این تفاهم اطمینان کامل حاصل گردیده است که آقایان برخلاف مصالح و انتظامات کشور عملی انجام نخواهند داد، علیهذا آقایان به منازل خصوصی منتقل شدند» (نهضت امام خمینی، دفتر اول، ص ۷۱۶).
امام خمینی جریان دیدار پاکروان رئیس وقت ساواک و سرهنگ مولوی معاون وقت ساواک در آستانه آزادی ایشان از زندان را چنین بازگو می کند: « ما را وقتی که از حبس میخواستند بیرون بیاورند، آمدند گفتند که بیایید توی آن اتاق، از حبس درآمدیم رفتیم توی اتاق مجلَّلی هم بود نشستیم. پاکروان آمد پیش ما و آن مولوی- هر دو آنها هم [از کشور] رفتند- آمدند آنها و پاکروان در ضمن صحبتهایش گفت که سیاست عبارت از دروغ گفتن است، عبارت از تقلّب است، عبارت از خُدْعَه است، عبارت از فریب است، عبارت از پدرسوختگی است!– این تعبیر آخرش بود- این را بگذارید برای ما. میخواست ما را وادار کند به اینکه ما دخالت در سیاست نکنیم. من به آن گفتم خوب، اگر این سیاست عبارت از اینهاست، اینکه مال شما هست! بله، بعد هم برداشتند در آنجا نوشتند که تفاهم شد بین ما و فلان. من هم که آمدم سر منبر حسابش را رسیدم. » (صحیفه امام ،ج۹،ص۱۷۷)
ساواک پس از انتشار خبر دروغ تفاهم با امام و آقایان قمی و محلاتی به دقت گزارشات بازتاب این شایعه را توسط مأمورین خویش در دوایر مختلفش پیگیری می کند که اسناد متعددی از گزارشات ساواک از این تاریخ تا زمان آزادی حضرت امام و بازگشت به قم به پیگیری همین شایعه اختصاص یافته است بعنوان نمونه درگزارش اداره بررسیهای ساواک بتاریخ ۲۶/۵/۴۲ به مقامات ارشد ساواک آمده است: «پس از انتقال آیت الله خمینی و دو نفر همراهان او به خانه های خصوصی و ملاقات عده ای از طبقات مختلف مردم در همان روز اول با آنان، هم در تهران و هم در شهرستانها و حتی در کشور عراق به سرعت انتشار یافت که آیت الله مزبور آزاد شده اند و بین روحانیون و دولت تفاهمی ایجاد گردیده است و …» (همان، ج۲، ص ۳۳۸). در برابر این ترفند ساواک طرفداران امام با استناد به مواضع قاطع امام و پیامهایی که توسط ملاقات کنندگان محدود ایشان به بیرون انتقال می یافت در صدد خنثی سازی این شایعات برآمدند که بخشی قابل توجه از گزارشات ساواک در این برهه نیز مربوط به همین امر می باشد بعنوان نمونه در گزارش ۲۱ فروردین ۴۲ ساواک شمیران آمده است: «به طوری که در افواه مخصوصا در اخبار جبهه ملی شایع است آقای آیت الله خمینی بر حسب پیشنهادی که به وی شده در نظر دارد اعلامیه ای در باره اطلاعیه سازمان امنیت مبنی بر تکذیب مفاد آن و اشاره به اینکه حضرات روحانیون هیچگونه تفاهم یا سازشی با سازمان امنیت نکرده بلکه مبارزه خود را تا حصول نتیجه دنبال خواهند کرد منتشر خواهد نمود» (همان، ج۲، ص ۳۳۰)
انتشار متن نامه امام خمینی – مندرج در اسناد ساواک – که در حال حصر در پاسخ به نامه یکی از علما نوشته شده بود تأثیر بسزایی در تکذیب شایعه مذکور داشت: «… ما آزاد نیستیم و دولت به مناسباتی که خودشان می دانند این صحنه را ساخت که ما را آزاد قلمداد کند و سر و صدا راه بیندازد و الان ما در اختیار آنها هستیم … در هر صورت اگر صلاح می دانید به نحوی این محدودیت را به مسلمین برسانید – خمینی» (همان، ج۲، ص ۳۳۹)
ساواک شمیران از مطالبی که حضرت امام در روز چهارشنبه ۱۰ مهر ۱۳۴۲ خطاب به مسئول اعزامی ساواک بیان کرده است چنین گزارش می دهد: «…. افزود من به مملکتم علاقمندم و آنچه تا بحال گفته ام خارج از وظیفه ای که داشته ام نبوده و حالیه هم به همان عقیده خود باقی هستم و اگر هم روی این اصول از این بدتر هم با من بشود شکایتی ندارم. من چه خارج باشم و چه در زندان تکالیف مذهبی دارم که انجام می دهم منتهی روزی خواهد رسید که : چرایی به میان آید در این صورت لازم است که از هم اکنون مسئولین امر در فکر جواب آن سوال باشند…» (همان، ج۲، ص ۳۵۶). مشابه همین مواضع را حضرت امام خمینی خطاب به سرلشکر پاکروان رئیس ساواک در آبان ۴۲ ابراز کرده است. در این دیدار پاکروان گفته بود «… اعلیحضرت همایون شاهنشاه با روحانیت نظر مساعد دارند و گذشته ها را فراموش کرده اند و قصد تلافی ندارند و می خواهند شما هم گذشته ها را فراموش کنید و به قم بروید و به کار تدریس و روحانیت به طور ساده اشتغال ورزید» و امام در پاسخ او می فرماید: «… اگر اموری که با مذهب مخالفت داشته باشد و از حکومت سربزند ناچار هستم طبق وظیفه مذهبی خودم آن را بگویم و مردم را روشن نمایم».
پیام شاه به امام خمینی درحصر
«ریاست ساواک همچنین به آیت الله خمینی اظهار داشته اند هرکاری داشته باشید بگویید انجام می دهم و اعلیحضرت همایون شاهنشاه فرموده اند هرکاری دارید انجام بدهم.
آیت الله خمینی در پاسخ اظهار می دارند محبوسین را آزاد کنید» (همان، ج۲، ص ۳۷۹).
افترای تفاهم امام و دادن تعهدنامه برای آزادی از زندان کجا و اظهارات مندرج در سند (۸۳۶/۲۰/الف) ساواک در باره موضع امام خمینی در زمان حصر و چند روز مانده به آزادی ایشان کجا که چنین گزارش شده است : «… شیخ ابوالفضل [فضل الله صحیح است] محلاتی در این جلسه [۱۱/۱/۴۳] اظهار داشت من در هفته گذشته با آقای خمینی ملاقات کردم و ایشان پیغام دادند :
امام خمینی:هرکدام از علما و وعاظ که برای استخلاص من از زندان فعالیت کنند من به آنها نفرین می کنم فقط به آنها پیغام بدهید که دست از مبارزه با دستگاه برندارند و بدانند که پیروزی با ماست.
بقرار اطلاع شیخ فضل الله محلاتی رابط بین وعاظ تهران و قم است و در هفته گذشته ۸ مرتبه از تهران به قم رفته است» (سیر مبارزات امام خمینی در آیینه اسناد به روایت ساواک، ج۲، ص ۴۱۱)
دیدار و گفتگوی مفصل آقای سلیمان بهبودی، معاون دربار و رئیس تشریفات دربار شاه ، با آقای سید فضل الله خوانساری، داماد آیت الله خوانساری، که مشروح آن در گزارش ۱۷ اسفند ۱۳۴۲ ساواک درج شده است زوایایی ناگفته از تحرکات رژیم شاه در دوران حبس و حصر امام خمینی و نا امیدی رژیم از تفاهم با ایشان را آشکار می سازد در همین دیدار داماد آیت الله خوانساری به بهبودی می گوید: «… من از جانب آیت الله خوانساری به آقای خمینی پیغام دادم که آقا قصد دارند جدّا در مورد آزادی شما مذاکره کنند خمینی جواب داد که ضمن تشکر استدعا دارم در مورد آزادی من تعهد و التزامی را بعهده نگیرید. ….» (همان، ج۲، ص ۴۰۰).
منبع:جماران۱۳۹۵/۱۰/۱۸
***
پس از آزادی امام خمینی از زندان، ایشان به خانه ای در محله داوودیه و پس از ۲۴ ساعت به خانه ای در محله قیطریه منتقل شدند. حضرت امام از روز ۱۵ مرداد ۱۳۴۲ در این خانه در حصر ماموران ساواک و رژیم شاه قرار داشتند و نهایتا پس از ۸ ماه به علت اعتراضات گسترده مراجع، روحانیون و مردم، رژیم مجبور به آزاد کردن ایشان شد.
* پس از پانزده خرداد که امام از زندان آزاد شدند و در قیطریه بودند، آیت الله مرعشی که به دیدن ایشان آمده بودند پرسیدند: «وقتی می بردنتان نترسیدید؟» امام فرمودند: نخیر اصلاً نترسیدم، حتی توی راه که می رفتیم من استنباط کردم که اشاره کردند به طرف دریاچه حوض سلطان (دریاچه نمک) – آن موقع شایع بود که کسانی که مخالفتی با شاه یا حکومت می کردند و یا اگر در ارتش مخالفی پیدا می شد، آنها را می آوردند و در دریاچه نمک می انداختند – لذا احساس کردم اشاره کردند به آنجا آن وقت هم، والله نترسیدم. [۱] (برداشت هایی از سیره امام خمینی، ج۲ ص ۲۴۱)
* در ایّام حصر امام که پس از آزادی از زندان بود، آقای روغنی پیشنهاد کرده بود که آقا به خانۀ ایشان بروند.
جمعیت زیادی از ساواکیها منزل روبروی منزل آقای روغنی جا گرفتند، و یک منزل هم نزدیک آنجا برای ما کرایه کردند. تقریباً سی نفر ساواکی آنجا بودند که رفت و آمدها را محدود می کردند و فقط مادرم یا خواهرم را اجازه می دادند داخل شوند. آقا مدت هفت ماه در قیطریه منزل آقای روغنی بودند. رییس ساواک که انصاری نام داشت به آقا گفته بود هر وقت بخواهید به قم بروید برای شما ماشین می آوریم. بعد رفتیم قم. خانۀ آقا را مردها گرفته بودند. یک خانه متصل به منزل آقا را اجاره نمودند و دری باز کردند به آنجا و ما رفتیم. از عید تا سیزده آبان یعنی هشت ماه آنجا بودیم که آقا سخنرانی دیگری کردند که همان کاپیتولاسیون بود. یک شب دیدیم که ریختند پشت در خانه. من در ایوان بودم. با آنکه دیوار بلند بود یکی بالای دیوار بود. آقا طرف دیگر بودند، من این طرف حیاط. دوباره دیدم یکی دیگر پرید. صدا کردم: «آقا!» و دیدم که در بین خانه ما و بیرونی را با لگد می زنند. آقا صدای مرا که شنیدند بلند صدا زدند: «در را شکستید، من دارم می آیم.» یک وقت دیدم که یکی دیگر هم پرید بالا، من دیگر ترسیدم، نزدیک سحر بود. آقا آمدند بیرون و داد زدند به آنها: «در شکست! بروید بیرون من می آیم.» همین که دیدند آقا از اتاق آمد بیرون به طرف من و من هم توی ایوان ایستاده بودم، از دیوار به طرف بیرون پایین پریدند. آقا آمدند مهر و کلید در قفسه شان را به من دادند و گفتند: «این پیش تو باشد تا خبر دهم.» و از آن در رفتند بیرون. من آن را قایم کردم و به هیچ کس نگفتم، چون تصوّر می کردند که کلید یا مهر را بگیرند. مهر را قایم کردم تا زمانی که آقا رفتند عراق، از نجف نامه ای به من نوشتند که مهر مرا به یک آدم امینی بدهید برایم بیاورد و من با آقای اشراقی درمیان گذاشتم و ایشان گفتند آقای شیخ عبدالعلی قرهی گذرنامه دارد و مورد اطمینان است. من هم نامه ای نوشتم و مهر و کلید را به او دادم. او هم برد نجف و به آقا داد.[۲] (همان، ص ۲۹۷ و ۲۹۸)
* امام هوش و ذکاوت بی نظیری داشتند. هنگامی که در قیطریه بودند روزی مرحوم لواسانی به دیدن ایشان آمدند. البته در آن ایام امام در حصر بودند و تعداد محدودی حق داشتند که با ایشان ملاقات کنند که یکی از آنها آقای لواسانی بود. چون قیافه ایشان خیلی شبیه امام بود و تا آن روز رییس نگهبانها و مأمورین ساواک ایشان را ندیده بودند پس از اینکه آقای لواسانی آمدند، رییس نگهبانها پشت در اتاق آمد و اجازه خواست که خدمت امام رسیده دست ایشان را ببوسد، دست امام را که بوسید دو زانو جلوی در اتاق نشست، مقداری به چهره امام نگاه کرد و مقداری به چهره آقای لواسانی و پس از چند دقیقه از اتاق بیرون رفت. امام فرمودند: «این شخص آمده بود که ما دو تا را با هم تطبیق کند». بعد که تحقیق کردیم معلوم شد همین طور بوده است. چون اینها وقتی آقای لواسانی را دیده بودند خیلی وحشت کرده و خیال کرده بودند که امام از منزل بیرون رفتهاست و الآن دارد برمی گردد و آن شخص آمده بود که این مطلب را تحقیق کند. [۳] (همان، ص ۳۵۵)
* سال ۴۲ پس از دستگیری امام در ماجرای پانزده خرداد که رژیم شاه ایشان را در قیطریه محصور کرده بود برای دیدار امام به تهران رفتیم، اجازۀ زیارت آقا را به ما ندادند و ما نیز در اطراف اقامتگاه امام ماندیم. تا آن که خبر رسید می خواهند ایشان را به قیطریه ببرند. در آنجا امام در منزل یک روحانی که می گفتند از علاقه مندان ایشان است، حدود چهار ماه اقامت کردند. ما نیز در آن خانه ماندیم. یادم هست، یک روز که در آن خانه مشغول وضو گرفتن بودم، امام مرا مورد خطاب قرار داده و فرمودند: «چند اشکال در وضوی شما وجود دارد و…» امام برخورد بسیار خوب و باوقاری داشتند. [۴] (همان، ص ۴۰۴)
* امام افراد مؤمن را خیلی دوست دارند. کاری ندارند بچه شان است یا غریبه است. در دورانی که امام از قیطریه به قم آمدند مرد جوانی به نام مشهدی علی که بیست و چند ساله بود در منزل امام کار می کرد و چای می داد. من خیلی زیاد می دیدم که آقا می گویند که من خیلی مشهدی علی را دوست دارم خیلی هم مراقبش هستم. حتی بعضی چیزها را از ایشان برای ما نقل می کردند، از جمله روزی امام آمدند و به من گفتند می دانید مشهدی علی به من چه گفت؟ گفتم نه، چه گفته؟ آقا فرمودند: امروز من صداش کردم گفتم مشهدی علی چرا اینقدر بد چای می دهی؟ تو به بعضیها که می آیند چای نمی دهی. مرتب به همه چای داده نمی شود و نامرتب است. به من گفت آقا تا شما نیامده اید چای را خوب و مرتب می دهم شما که می آیید خر تو خر می شود! من دیگه نمی توانم، از دستم در میره! یعنی ایشان با خنده این قضیه را از قول مشهدی علی نقل می کردند و بعد می گفتند من مشهدی علی را خیلی دوست دارم. یک روز از ایشان پرسیدم افراد زیادی اینجا هستند، چطور شما اینجور علاقه به مشهدی علی نشان می دهید؟ گفتند من شبها که بیدار می شوم او مشغول نماز شب و استغاثه است و راز و نیاز و مناجات با خدا می کند و گریه می کند برای این من خیلی دوستش دارم.[۵] (همان، ج۳، ص ۱۳۲ و ۱۳۳)
* بعد از آزادی امام از قیطریه، عده ای از بازاریهای تهران، ناهاری ترتیب داده بودند و امام هم در همان جلسه سر سفره نشسته بودند. یکی از بازاریها به امام گفت: «بازاریها برای خاطر شما چه کردند و چه کردند …» امام به او فرمودند: «بیخود کردند!» همه تعجب کردند که این چه حرفی است! بعد امام فرمودند: «اگر برای خدا کردند، که خدا اجرشان بدهد. باید بکنند. اگر برای من کردند، من چیزی ندارم بدهم».[۶] (همان، ص ۲۲۲)
* عارف رئیس جمهور وقت عراق می خواست بیاید نجف منتهی نمی خواست با آقای حکیم ملاقات کند. رژیم بعث قصد داشت که آقای حکیم را تحقیر کند و در عین حال وجههٔ اسلامی خود را هم حفظ کند. رئیس جمهور سیاستش بر این بود که با دو تن از مراجع ملاقات کند آن هم در حرم یا صحن. مرحوم آقای شاهرودی که تن به این کارها نمی دادند. اگر دستگاه می آمد پیش آقای شاهرودی می گفت آقا یک بسم الله برای ما بنویس، بسم الله را هم نمی نوشتند ایشان خیلی محتاط بود آنان هم او را شناخته و فهمیده بودند که نمی توانند از او سوءاستفاده کنند رفته بودند سراغ آقای خوئی.
رژیم عراق وزیری داشت که شیعه و از دوستان قدیمی آقای خوئی بود، از اینرو او را به خدمت آقای خوئی فرستاده بود که ایشان را برای ملاقات با رئیس جمهور آماده کند. آقا سید جمال خوئی، پسر بزرگ آقای خوئی، یک ملاقات مخفیانه ای با من کرد و در آن ملاقات گفت: آقا قبول کردند که با رئیس جمهور ملاقات کنند، به شرط اینکه حضرت آیت الله خمینی هم بپذیرند. اگر ایشان پذیرفتند، آقا (آیت الله خوئی) آمادگی دارند که در صحن و یا حرم، با رئیس جمهور ملاقات کنند. این ملاقات برای حوزه خوب است. ضمناً، حوزه از تک مرجعی بیرون می آید. آقا سید جمال گفت: ما فکر کردیم که به چه وسیله مطالب را با آیت الله خمینی در میان بگذاریم، به نظر رسید از طریق شما باشد و شما مسأله را به ایشان منتقل کنید و در ادامه گفت: عارف می گوید ما اینجا زندانبان ایران نیستیم. از ترکیه که می خواستند آیت الله خمینی را اینجا بیاورند، شرط کردیم که ایشان آزاد باشند، نه مثل ترکیه، و کسی را فرستادیم به نمایندگی برای گفتن خیر مقدم. حالا متقابلاً انتظار داریم که ایشان هم یک کاری برای ما انجام بدهند، آقای خوئی هم آمادگی دارند. به ایشان بگوئید شما هم قبول بفرمائید. من بعد از استماع این حرفها رفتم خدمت امام و همه ماجرا را که شنیده بودم بدون کم و زیاد و تحلیل و بدون اظهار کوچکترین نظری عرض کردم. این را هم اضافه کردم که اگر احتمال می دادم عرائض بنده کوچکترین اثری در شما داشته باشد نقل نمی کردم. چون می دانم نقل من هیچ اثری ندارد، از این نظر مثل ضبط صوت دارم نقل قول می کنم.
ایشان لبخندی زده و فرمودند اولاً من با اینها هرگز ملاقات نکرده ام و نمی کنم. در ایران سرهنگ مولوی، اصرار کرد که شما پنج دقیقه فقط با شاه در قیطریه ملاقات کنید، همه چیز درست می شود. (این را مستقیم از خود امام نقل می کنم) انقلاب سفید، همه اش حرف است، فقط شما یک ملاقاتی بکنید سر و صداها می خوابد. من می دانستم اینها، منظورشان این است که ملاقات صورت بگیرد و بعد هم، هو و جنجال راه بیاندازند که قضیه تمام شد. (همان کاری که بعدها کردند). امام بعد از برگشت از قیطریه بالای منبر مدرسه فیضیه رفت و داد زد که هیچ توافقی نشده است ثانیاً حوزه رئیس دارد، آقای حکیم رئیس حوزه است من یک طلبه ام. ثالثاً برای آقای خویی هم این کار صلاح نیست، این کار را بگذارند برای آقای حکیم که هر طور صلاح می دانند تصمیم بگیرند. [۷] (همان، ج۴، ص ۱۵۳-۱۵۵)
منبع:بنقل از۱۴/۰۵/۱۳۹۴مؤسسه نشروتنظیم امام
پاورقی
[۱] . دکتر محمود بروجردی – ندا– ش ۱، ص ۲۹٫ [۲] . خدیجه ثقفی، همسر امام – ندا – ش ۱۲، ص ۱۶٫ [۳] . محمود بروجردی – مأخذ پیشین- ج ۳، ص ۲۷٫ [۴] . مشهدی جعفر (خادم امام) – امید انقلاب – ش ۲۵٫ [۵] ـ زهرا مصطفوی – پا به پای آفتاب – ج ۱ – چاپ جدید – ۱۴۴٫ [۶] ـ حجهالاسلام و المسلمین محمدرضا ناصری – پا به پای آفتاب – ج ۴ – ص ۲۶۰٫ [۷] . حجهالاسلام والمسلمین عمید زنجانی – حوزه – ش ۳۸ و ۳۷ – ص ۱۰۷
***
امام در روز عاشورا سال ۱۳۴۲ که مصادف با ۱۳ خرداد همان سال بود سخنرانی تاریخی و مهمی را در مدرسه فیضیه در جمع دهها هزار نفر از مردم ایراد فرمودند و ضمن صحبت از ماجرای جنایت بار فیضیه توسط شاه وقتی میخواستند از سرهنگ مولوی نام ببرند فرمودند: «الان مردک که حالا اسم او را نمیبرم آنگاه که دستور دادم گوش او را ببرند نام او را میبرم.» دو روز بعد یعنی
۱۵ خرداد ۱۳۴۲ امام را دستگیر و در پادگان عشرتآباد تهران زندانی کردند.۲
آزادی:۱۵فروردین۱۳۴۳

مرحوم حاجآقا مصطفی از امام نقل میکردند که در همان ساعات اولیه که امام را به زندان منتقل کرده بودند سرهنگ مولوی وارد شد و با همان ژست قلدر مآبانه خود با لحن مسخرهآمیزی به امام گفت: آقا تازگی دستور ندادهاید گوش کسی را ببرند؟ او با این سخن خود خواست روحیه امام را تضعیف کند ولی امام بعد از چند لحظه سکوت سرشان را بالا آوردند و با حالتی آرام و لحنی مطمئن و محکم به او فرمودند: «هنوز دیر نشده است.» (حجتالاسلام والمسلمین رحیمیان ـ سرگذشتهای ویژه از زندگی امام خمینی ـ ج ۵ ـ ص ۷۳)
***
سرهنگ علیاکبر مولوی فرزند عبدالحسین در سال ۱۳۰۵ در تهران متولد شد.
مولوی در تاریخ ۱۱/۱۲/۱۳۳۶، درست یک سال پس از تأسیس ساواک، به خدمت ساواک در آمد. او که در دوران «حکومت نظامی» زیردست تیمور بختیار کارآزموده شده بود، پس از ورود به ساواک،پست تشریفات را بهعهده گرفت و از تاریخ ۹/۶/۱۳۳۹ بهعنوان ریاست ساواک تهران منصوب گردید. در آن زمان رسیدن به این مرحله از جایگاه و موقعیت، برای هرکسی امکانپذیر نبود. او مدت ها در کلاس هایی که، کارآموزی ریاست ساواک را تدریس میکردند، دوره دید. معرفانش به ساواک، سپهبد تیمور بختیار اولین رئیس ساواک، سرهنگ ستاد، وشمگیر و دکتر ناصر مالک بودند.
مولوی تا سال ۱۳۴۳ در ساواک فعال بوده که با حرکت مشکوک تیمور بختیار، مقدمات انتقال وی از ساواک به شهربانی را فراهم نمودند.
مرگ سرهنگ مولوی-دومین رئیس ساواک
مولوی در سال ۱۳۵۱ در یک سفر هوایی، به دلیل سقوط هلیکوپتر درگذشت و اینگونه به زندگیاش پایان داده شد. برخی این مرگ را مشکوک دانستند.
امام خمینی۳ماه درحصربود
امام، ده ماه در حبس+حصربود
رژیم مدت هشت ماه امام را در منزل آقای روغنی واقع در قیطریه به اقامت اجباری واداشت. روز قبل از آزادی (امام) وزیر کشور و سرهنگ مولوی به دیدار امام میروند و میگویند: شما آزادید و میتوانید به قم بروید. حضرت امام پاسخ میدهند : اگر قرار است دولت به کارهای سابق خودش ادامه بدهد و مثل گذشته با مردم رفتار کند من در اینجا باشم اصلح است. سرهنگ مولوی قسم میخورد که آن حرفها نیست.
بالاخره امام روز ۱۵فروردین۱۳۴۳، پس از گذشت متجاوز از ده ماه حبس و تحمل شکنجههای روحی و جسمی در سلول انفرادی و سپس اقامت اجباری و ممنوعیت ملاقات، پیروزمندانه و سرافراز به قم وارد شدند./خاطرات حجهالاسلام محتشمی
***
در جریان حادثه فیضیه، دستگیری حضرت امام و دوران زندان شدن ایشان در تهران، سرهنگ مولوی نقش فعال داشت. امام از زندان به منزل آقای روغنی منتقل شد به نزدیک به سه ماه در منزل روغنی تحتنظر به سر برد
تا این که منزل کوچکی در همان نزدیکی برای خانواده امام اجاره شد و روز هفتم آبان سرهنگ مولوی رئیس ساواک تهران، با امام ملاقات کرد و اجازه داده شد که ایشان به منزلی که خانوادهاش در حال حاضر در آن سکونت دارند تغییر مکان دهد; ولی رئیس ساواک تأکید کرد «تا دستور ثانوی نبایستی تغییری در وضع خود از لحاظ ملاقات با اشخاص و ارتباط با خارج بدهد.» امام در آن دوران نوعی زندان و محدودیت داشتند:
سرانجام رژیم تصمیم گرفت امام خمینی را آزاد کند. رئیس ساواک تهران سرهنگ مولوی مأموریت یافت تا ضمن ابلاغ آزادی، امام خمینی را به قم منتقل نماید و وقایع و حوادث آن را نیز کنترل نماید.
روز۱۵فروردین۱۳۴۳امام آزادشد
بازداشت:۱۵ خرداد ۱۳۴۲
روز پانزدهم فروردین ۱۳۴۳ مولوی خدمت امام رسید و آزادی معظمله را ابلاغ نمود. حضرت امام در پاسخ وی فرمودند: «اگر میخواهید همان رویه را داشته باشید بگذارید من این جا باشم، صلاح است دوباره هیاهو در نیاورید.» همان روز رئیس شهربانی کل کشور به وسیله تلفنگرامی به شهربانی قم اعلام کرد: «آقای خمینی در معیت سرهنگ مولوی عازم قم میباشند… سرهنگ مولوی مسئولیت تام در مورد کلیه اتفاقات خواهد داشت. و قوای انتظامی بهطور اعم تا دستور ثانوی کاملاً در اختیار او گذاشته شده لازم است در این مدت کلیهدستورات او را اجرا نمایید.» رئیس کل شهربانی تاکید کرد «تا رسیدن آقای خمینی به قم احدی نبایستی از این موضوع مطلع شود»
امام خمینی به اتفاق سرکار سرهنگ مولوی ساعت ۲۲ روز ۱۵/۱/۴۳ به قم وارد شد. لحظاتی نگذشته بود که خبر آزادی امام خمینی در شهر پیچیده، عدهای بیاختیار فریاد میکشیدند و آزادی را تکرار میکردند و عدهای نیز با ناباوری آن را شایعه میدانستند، ولی به سوی منزل امام خمینی حرکت میکردند. طبق گزارش شهربانی قم پس از ورود امام خمینی به قم و اطلاع مردم، دسته دسته طلاب و کسبه جهت دیدار مشارالیه به منزلش رفتند. از آن جمله آیتالله شریعتمداری همان شب ورود، به دیدار امام خمینیشتافت.
سرهنگ مولوی در یکی از گزارشهای خود به تهران، اوضاع قم را از لحظه ورود امام چنین گزارش داده است : در ساعت ۲۲ روز ۱۵/۱/۴۳ آقای خمینی به قم وارد، پس از نیم ساعت اهالی از ورود ایشان مطلع، بعضی از روحانیون طراز اول و جمعی از طلاب و اهالی به دیدن ایشان رفتند. این ملاقاتها تا ساعت ۲۴ ادامه داشته و از صبح روز جاری نیز بازدید از ایشان در منزل شروع گردید و جمعیت تقریبی تا ساعت ۱۵/۷، در حدود چهارهزار نفر است که فقط ایشان را ملاقات و مراجعت میکنند. در خیابانها و دکاکین و بازار، پرچم نصب، و آرامش برقرار است. آقایان فرماندار، فرمانده هنگ ژاندارمری قم، رئیس شهربانی و رئیس ساواک قم و رئیس ساواک تهران، در شهربانی مستقر و از نزدیک همکاری مینمایند.

فاجعه فیضیه قم -روایت دیگر:
محقق و مورخ معاصر سیدحمید روحانی که خود از شاهدان عینی فاجعه خونین فیضیه بود، و از سویدیگر با دسترسی به اسناد، تحقیقات تاریخی مبسوطی پیرامون حمله کماندوها یا «لشکر گارد شاهی» به قم انجام دادهجریان مدرسه را اینگونه شرح میدهد:
«بعدازظهر دوم فروردین ۱۳۴۲ برابر با شوال ۱۳۸۲ مجلس سوگواری در مدرسه فیضیه برقرار بود و از آنجا که مدرسه مزبور، در کنار صحن مطهر و در میدان آستانه قرار دارد که قهراً محل گذر و رفت و آمد زوار و مسافران میباشد ـ مجلس مزبور با افراد عام کمنظیری تشکیل شده بود. در میان شرکتکنندگان همهگونه افراد به چشم میخورد لیکن اکثریت شرکتکنندگان را دهاتیها و روستانشینانی تشکیل میدادند که از امور سیاسی و جریانات روز یا به کلی بیاطلاع بودند و یا آن که خیلی سر در نمیآوردند…»
قیافههای مرموز، غیرعادی، اهریمنی که از آنها شرارت و هرزگی میبارید نیز در میان انبوه جمعیت، جلبنظر میکرد و بنا به گفته یک زائر، بوی زننده الکل که در فضای مدرسه پیچیده بود، شامهها را میآزرد و انسان را به یاد میکدههای قدیم تهران میانداخت.
کامیونهای نظامی مملو از سربازان مسلح که از روز پیش به قم آورده شده بود
با بوق زدنها و گاز دادنهای ممتد و پیاپی و ایجاد صداهایی گوشخراش و سرسامآور وارد شهر شدند و در میدان آستانه، مقابل مدرسه فیضیه ایستادند. در این هنگام آقای انصاری، به منبر رفت و راجع به زندگی امام صادق (ع) سخن گفت. یکباره صدای پرمهیب صلوات در فضای مدرسه پیچید و سخن او را قطع کرد. بار دیگر صدای صلوات، گوینده گفت: بیجا صلوات نفرستید.
در جریان حادثه فیضیه، دستگیری حضرت امام و دوران زندان شدن ایشان در تهران، سرهنگ مولوی نقش فعال داشت. امام از زندان به منزل آقای روغنی منتقل شد به نزدیک به سه ماه در منزل روغنی تحتنظر به سر برد تا این که منزل کوچکی در همان نزدیکی برای خانواده امام اجاره شد و روز هفتم آبان سرهنگ مولوی رئیس ساواک تهران، با امام ملاقات کرد و اجازه داده شد که ایشان به منزلی که خانوادهاش در حال حاضر در آن سکونت دارند تغییر مکان دهد; ولی رئیس ساواک تأکید کرد «تا دستور ثانوی نبایستی تغییری در وضع خود از لحاظ ملاقات با اشخاص و ارتباط با خارج بدهد.» امام در آن دوران نوعی زندان و محدودیت داشتند:
سرانجام رژیم تصمیم گرفت امام خمینی را آزاد کند. رئیس ساواک تهران سرهنگ مولوی مأموریت یافت تا ضمن ابلاغ آزادی، امام خمینی را به قم منتقل نماید و وقایع و حوادث آن را نیز کنترل نماید. روز پانزدهم فروردین ۱۳۴۳ مولوی خدمت امام رسید و آزادی معظمله را ابلاغ نمود. حضرت امام در پاسخ وی فرمودند: «اگر میخواهید همان رویه را داشته باشید بگذارید من این جا باشم، صلاح است دوباره هیاهو در نیاورید.» همان روز رئیس شهربانی کل کشور به وسیله تلفنگرامی به شهربانی قم اعلام کرد: «آقای خمینی در معیت سرهنگ مولوی عازم قم میباشند… سرهنگ مولوی مسئولیت تام در مورد کلیه اتفاقات خواهد داشت. و قوای انتظامی بهطور اعم تا دستور ثانوی کاملاً در اختیار او گذاشته شده لازم است در این مدت کلیهدستورات او را اجرا نمایید.» رئیس کل شهربانی تاکید کرد «تا رسیدن آقای خمینی به قم احدی نبایستی از این موضوع مطلع شود»
تمام تلاش رژیم این بود که استقبالی از امام در قم صورت نگیرد، ولی امام خمینی بزرگتر از آن بود که رژیم بتواند او را مخفی کند. به گزارش شهربانی امام خمینی به اتفاق سرکار سرهنگ مولوی ساعت ۲۲ روز ۱۵/۱/۴۳ به قم وارد شد. لحظاتی نگذشته بود که خبر آزادی امام خمینی در شهر پیچیده، عدهای بیاختیار فریاد میکشیدند و آزادی را تکرار میکردند و عدهای نیز با ناباوری آن را شایعه میدانستند، ولی به سوی منزل امام خمینی حرکت میکردند. طبق گزارش شهربانی قم پس از ورود امام خمینی به قم و اطلاع مردم، دسته دسته طلاب و کسبه جهت دیدار مشارالیه به منزلش رفتند. از آن جمله آیتالله شریعتمداری همان شب ورود، به دیدار امام خمینیشتافت.
آیتالله محمدعلی گرامی در خاطرات خود درباره حمله به فیضیه میگوید: هنگامی که وارد فیضیه شدماین کماندوها شلوغ میکردند. اصلاً از اول هم که وارد شدیم، پیدا بود که جلسه متشنج است. یعنی تمام آن سطح جلوی منبر را کماندوها گرفته بودند، با لباس شخصی و طبق صحبتی که بعدها آقای خمینی کردند، معلوم شد که رئیس این گروه هم سرهنگ مولوی بوده است.
شهید مهدی عراقی در خاطرات خود ضمن یادآوری عمل مولوی میگوید : در جریان زدوخورد فیضیه، از یکی از اینها (مأمورین) شنیدم که گفت برویم منزل خمینی! ما نیز احساس خطر کردیم و آمدیم طرف منزل امام. وقتی رسیدیم دم دالان مدرسه فیضیه جمعیت مثل آبی که از یک لوله تنگ بخواهد بیرون بیاید، جمعیت همین جوری بیرون میزد.
سرهنگ مولوی هم با لباس شخصی دم در ایستاده بود و یک چوب بلند هم دستش بود. هرکسی میآمد بیرون، با چوب میزد به سرش و میگفت بگو جاوید شاه!
در خیابان هم از این چوب به دستها و چماق به دستها ایستاده بودند و «جاوید شاه! جاوید شاه!» میگفتند. ما از زیر دست سرهنگ مولوی رد شدیم و آمدیم توی صحن و از آن در صحن آمدیم بیرون و کوچه منزل آقا را گرفتیم و آمدیم منزل آقا.
حجتالاسلام سید حمید روحانی مینویسد:
«…مولوی که خود نیز با لباس مبدل، به مدرسه فیضیه آمده بود، با یک جفت دستکش سفید، بهعنوان علامت، در زاویه ایوان یکی از حجرهها ایستاده بود و عملیات را فرماندهی میکرد. او با کشیدن سوتی دژخیمان را گرد آورد و فرمان حمله داد »
حجتالاسلام محتشمی میگوید: «من شاهد بودم که مولوی معاون ساواک در صحنه حاضر بود. وقتی هرکدام از طلبههای مظلوم مدرسه فیضیه را که زخمی شده بودند، میآوردند بیرون، کماندوها که از داخل تا خارج مدرسه، ردیف ایستاده بودند، حمله میکردند و آنها را با چوب میزدند.
مولوی هم برای صحنهسازی، طلبهها را زیر دستش میگرفت که یعنی از آنها در برابر کماندوها محافظت میکند.»
ایشان در کتاب خاطرات خود مینویسد: «گاردیها در لباس دهقانان از گوشه و کنار مجلس با سرعت برخاستند و شعار جاوید شاه و درود بر رضاشاه سر دادند. آنان درختهای مدرسه فیضیه را شکسته و به جان مردم بیدفاع افتادند. سرهنگ مولوی رئیس ساواک تهران فرماندهی آن گروه را بهعهده داشت و او بود که با به صدا در آوردن سوت، دستور حمله را صادر کرد.»
حجتالاسلام حسینیان مینویسد: «ساواک گزارش دیگری را نیز نزد شاه فرستاد، شاه دستور شدت عمل را صادر کرد و در نتیجه سرهنگ مولوی رئیس ساواک تهران مأمور شد با نیروهایش جهت سرکوب روانه قم شود.»
دستگیری امام خمینی به روایت دیگر
ساعت ۳۰/۳ بامداد روز۱۵ خرداد کامیونهای نظامی در بیرون شهر قم متوقف شدند. صدها کماندو، چترباز، سرباز گارد وارد قم شد. پس از دستگیری حضرت امام به تهران حرکت کردند. رئیس شهربانی قم در گزارش خود به تهران چگونگی اقدام برای دستگیری امام از طرف مقامات ساواک و شهربانی را شرح میدهد:
«… ساعت ۳۰/۲ صبح (پس از نیمه شب) روز ۱۵/۳/۴۲ سرکار سرهنگ بدیعی رئیس ساواک قم تلفناً به اینجانب اطلاع داد که برای مذاکراتی فوراً به ساواک بروم. پس از رفتن به ساواک مشاهده کردم سرکار سرهنگ مولوی نیز با عدهای از مأمورین ساواک تهران در آنجا هستند. موضوع دستگیری خمینی مطرح شد تا با تبادلنظر یکدیگر انجام گردد.
سرهنگ مولوی اضافه کرد از طرف تیمسار ریاست کل دستور شفاهی دارم که در این مورد راهنمایی و همکاری کنید.
چون از چند روز قبل در حدود صد نفر از اهالی قریه جمکران گارد محافظ خمینی را تشکیل داده بودند. درپی وقایع دوم فروردین ماه تا چند روز پس از آن خمینی شبها در منازل مختلفه بیتوته میکرد. چنین تصمیم گرفته شد که خانه او و دامادش و پسرش دفعتاً تحت مراقبت قرار گرفته تا فرصت مخفی شدن یا فرار نداشته باشد. ضمناً برای اینکه جلب توجه نشود ابتدا منزل خمینی و دو منزل دیگر توسط گارد ساواک تهران و به راهنمایی مأمورین این شهربانی و ساواک (قم) شناسایی شد و برای اینکه هیچگونه ابهامی وجود نداشته باشد، کروکی منزل خمینی و دو نفر دیگر توسط شهربانی در اختیار مأمورین ساواک تهران گذارده شد. سپس سرهنگ مولوی اظهار داشتند من شخصاً در شهربانی خواهم ماند تا چنانچه احتیاجی به شرکت گروهان سرباز باشد به موقع وارد عمل شوند و رئیس ساواک قم و رئیس شهربانی در میدان جلو بیمارستان، اول کوچه منزل خمینی باشند و با اینجانب در شهربانی ارتباط داشته باشند تا در صورت لزوم گروهان هم وارد عمل شود. ساعت ۳۰/۳ صبح، عدهای مأمور ساواک تهران بهطور متفرقه به اتفاق راهنمایان ساواک قم و شهربانی به منزل خمینی و دو منزل دیگر مورد نظر اعزام گردیدند و خمینی را که در منزل دامادش بود، دستگیر نموده با فولکس ساواک قم تا جلو بیمارستان و از آنجا با اتومبیل سواری که از تهران به همین منظور آمده بود حرکت دادند
در جریان دستگیری فقط یک نفر در منزل خمینی قدری مجروح و یک نفر که قصد داد و فریاد داشته دستگیر و پس از دستگیری خمینی آزاد شد و پیشبینی میشد که در منزل خمینی عدهای مستحفظ وی باشند. لیکن در موقع دستگیری غیر از دو نفر مزبور در منزل وی کسی نبود و در منزل دامادش اشخاص متفرقهای دیده نشدند. افراد موردنظر در مسجد سلماسی که در نزدیکی منزل خمینی است بیتوته نموده بودند که متوجه دستگیری وی نشدند. ضمناً خمینی در آن موقع بیدار و لباس پوشیده حاضر و خود را معرفی نمود که
روحالله خمینی من هستم به دیگران کاری نداشته باشید
روحالله خمینی من هستم به دیگران کاری نداشته باشید. بعد از اینکه خمینی به ماشین سواری ساواک تهران منقل شد آقای مولوی نیز از شهربانی رسیده و پشت سر سواری مزبور با عدهای گارد ساواک به تهران عزیمت نمودند.»
رئیس شهربانی قم ـ سرهنگ سید حسین پرتو
منبع: اردیبهشت ۱۳۹۵سایت مشرق
۵ماه بعد
سخنرانی + اعلامیهای علیه احیای کاپیتولاسیون صادر کردند
امام خمینی در ۴ آبان ۱۳۴۳ سخنرانی آتشین خود را ایراد نمود و بیانات خود را با آیه « انا لله و انا الیه راجعون» آغاز نمود و طی آن شدیدترین حملات را علیه آمریکا و شخص شاه وارد نمود
امام در بخشی از سخنان خود فرمودند : « قانونی را به مجلس بردند در آن قانون اول ما را ملحق به پیمان وین و ثانیا الحاق کردند به پیمان وین که تمام مستشتاران نظامی با خانوادههایشان با کارمندهای فنیشان … با هر کسی که بستگی دارند اینها از هر جنایتی که در ایران بکنند مصون هستند . پلیس ایران حق ندارد جلو او را بگیرد دادگاههای ایران حق ندارند محاکمه بکنند..ما این دولت را دولت نمیدانیم . اینها خائنند به مملکت ایران ، خائنند
سرانجام در ۱۳ آبان ۱۳۴۳ رژیم ایشان را دستگیر و به شهر بورسا ترکیه تبعید کردند ،
عصر همان روز از طرف ساواک اطلاعیهای به شرح ذیل در روزنامههای تهران به چاپ رسید که در آن اشاره شده :
در طبق اطلاع موثق و دلایل و شواهد کافی ، چون رویه آقای خمینی و تحریکات مشارالیه بر علیه منافع ملت و امنیت و استقلال و تمامیت ارضی کشور تشخیص داده شد . لذا در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۴۳ از ایران تبعید گردیده . سازمان اطلاعات و امنیت کشور .
***
اولین دستگیری امام خمینی ۱۰ ماه در بازداشت و حصر
توضیحات مدیریت سایت-پیراسته فر:خلاصه ای از دستگیری وبازداشت -ده ماهه- امام خمینی
از ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ تا ۱۵ فروردین ۱۳۴۳، امام خمینی به مدت ۱۰ ماه در بازداشت و حصر رژیم شاه بودند. امام این مدت را در ۶ نقطه گذراندند که عبارتند از:
۱- زندان باشگاه افسران ،مدت بازداشت:چندساعت
۲- زندان قصر ،مدت بازداشت: ۱۹ روز
۳- زندان عشرتآباد ،مدت بازداشت: ۴۰روز
۴-قنات آباد ،مدت بازداشت:کمترازیک روز
۵- منزلی متعلق به ساواک در داوودیه تهران مدت بازداشت ۳ روز
۶- منزل دیگری در قیطریه ،مدت بازداشت:۸ماه
ادامه توضیحات مدیریت سایت:همانطورکه آیت الله امام جمارانی گفتند:قبل ازداوودیه ،امام خمینی رابه «قنات آباد»بردند وبعدبه داوودیه آوردند،اسم صاحبخانه هم «روغنی»بود.مدت اقامت دراین خانه راکمترازهشت ماه(۷ماه)نیزگفته اند
امام خمینی در زندان باشگاه افسران تنها چند ساعت ماندند.
سپس به پادگان قصر (بیسیم) انتقال یافتند. ایشان در این مکان، به مدت ۱۹ روز در بازداشت بودند.
طی این مدت حکومت شاه با دردسرهای فراوانی مواجه بود. این دردسرها اشکال گوناگونی داشت. در این مدت واکنشهای گستردهای از سوی شخصیتها و مجامع روحانی نسبت به بازداشت امام و سایر زندانیان سیاسی ۱۵ خرداد ظاهر شد.عموم علما و روحانیون شیعه ایران و عراق با صدور اعلامیهها و تلگرامهایی، دستگیری امام و دیگر علما و روحانیون و نیز کشتار مردم عزادار دوازدهم محرم (۱۵ خرداد) را محکوم کردند و کمتر از یک هفته پس از آن واقعه، دهها نفر از برجستهترین مراجع و علمای سراسر کشور به عنوان اعتراض به دستگیری امام به تهران مهاجرت کرده و به بحث و تبادل نظر پرداختند.
در طول مدت بازداشت امام خمینی، رژیم شاه نتوانست کمترین توفیقی در بازجوئی از امام بدست آورد. زیرا ایشان به هیچ یک از سؤالات بازجویان خود پاسخ نمیدادند.
از طرفی نگاه داشتن امام در بازداشتگاه با توجه به نزدیک شدن تدریجی چهلمین روز شهادت قربانیان حادثه ۱۵ خرداد و مراسمی که قرار بود در سراسر کشور برگزار شود، شدیداً رژیم را نگران کرده بود. آزاد کردن امام نیز معنائی جز عقبنشینی و اعتراف به شکست رژیم در رویاروئی با ایشان نداشت.
در چنین شرایطی امام خمینی روز چهارم تیر به پادگان عشرتآباد منتقل شدند و در این مکان به مدت۴۰روز ماندند. امام در این مدت علاوه بر عبادات روزانه و قرائت قرآن و دعا به مطالعه کتابهایی پیرامون انقلاب مشروطیت، استقلال هند، استقلال اندونزی … نیز پرداختند. در همین مدت تنی چند از علما و روحانیون، از جمله برادر بزرگ امام توانستند که با ایشان ملاقات نمایند. در این دیدار بود که امام غیر مستقیم در جریان مهاجرت علمای شهرستانها به تهران قرار گرفتند و پس از اطلاع از تعطیلی بازار و دروس حوزه، دستور بازگشایی بازار و شروع دروس را دادند.
امام خمینی روز ۱۱مرداد به منزلی در منطقه داوودیه تهران که تحت نظر ساواک و مأموران شهربانی بود، منتقل شدند. در نخستین ساعات ورود امام به داوودیه چند نفر از برجستهترین علمای مهاجر و نیز علمای تهران به دیدار ایشان شتافتند. مردم به محض اطلاع برای دیدار امام روانه محل اقامت ایشان شدند، به طوری که خیابانها و کوچههای اطراف، مملو از جمعیت مشتاق گردید و عبور و مرور خودروها به سختی صورت میگرفت.
از نخستین ساعات صبح روز شنبه ۱۲ مرداد، مغازهداران تهران و شهرستانها به مناسبت آزادی نسبی امام، بر سر در مغازههای خود پرچم نصب کرده و چراغانی نمودند و میان مردم شیرینی و شکلات توزیع کردند.
هجوم سیل آسای مردم به سوی اقامتگاه امام موجب شد، ملاقات با ایشان در پایان روز دوم اقامت از سوی مأموران ساواک و شهربانی ممنوع شود.
امام خمینی ۳ روز در داوودیه بازداشت بودند
بعدازداودیه به منزل دیگری در قیطریه منتقل شدند. در این منزل(روغنی) نیز ایشان ۸ماه اقامت داشتند.
رژیم شاه سرانجام امام را پس از سالگرد واقعه فیضیه و پیش از فرا رسیدن ماه محرم آزاد کرد. مأموران امنیتی ساواک به سرپرستی سرهنگ مولوی، رئیس ساواک تهران، شبانه امام را از قیطریه خارج کرده و به قم آوردند مأموران امام را در ساعت ۲۲ روز ۱۵ فروردین ماه ۱۳۴۳ در میدان نکویی قم، که بیش از صد متر با منزلشان فاصله نداشت، پیاده کرده و به سرعت دور شدند. برخی که امام را شناختند به سوی ایشان شتافتند و با فرستادن صلوات و شعار برای امام ایشان را به منزل رساندند. انبوه جمعیت در مدت کوتاهی روانه منزل امام شد و برخی از علما و روحانیون طراز اول همان شب به دیدار امام آمدند. دیدارها تا ساعت۱۲شب ادامه داشت و در روزها و شبهای بعد سیل مشتاقان امام به دیدار مشارالیه رفتند.
منابع:
زندگینامه سیاسی امام خمینی، محمدحسن رجبی، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
نهضت امام خمینی، سیدحمید روحانی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
