تیترها ضد ترامپ موضع گرفتند/«شرق» پیگیر کاغذهای گم‌شده

شفقنا رسانه- توئیت ترامپ رئیس جمهور آمریکا در واکنش به اظهارات حسن روحانی، رئیس جمهور که دیروز به خاطر فاصله‌ی زمانی در روزنامه‌ها دیده نشد، امروز به یکی از تیتر و عکس‌های اصلی تبدیل شد و تقریبا همه به درستی طرف حسن روحانی ایستادند. وطن امروز، سیاست روز، شرق، روزان، رسالت، جوان، جام جم، ایران، همدلی، جمهوری اسلامی، کیهان، ستاره صبح و شهروند از جمله این روزنامه‌ها بودند که متناسب با ادبیات و سیاستگذاری روزنامه تیتر و عکس انتخاب کردند. تیتر شهروند در این زمینه نه شباهتی به تیترهای قبلی این روزنامه دارد نه ادبیات متناسب یک روزنامه رسمی است. لازم نیست برای نقد و واکنش به یک رفتار اشتباه از کلمات اشتباه‌تری استفاده کرد.

وطن امروز در سرمقاله با تحلیل «نحوه تقابل آمریکا با کشورهای متخاصم با خود»، از اظهارات اخیر روحانی، رئیس‌جمهور تقدیر کرد و نوشت: «از این رو آنچه در چند هفته و چند روز گذشته از دولت دیده‌ایم ستودنی است. تهدید تنگه‌ها- که ابتدا برخی تصور می‌کردند ناظر به تنگه هرمز است و حالا مشخص است فراتر از آن در نگاه مسؤولان است- که ابتدا با استقبال رمزگشایانه سردار سلیمانی و سپس تایید رهبر انقلاب مواجه شد، استفاده از راهبردهای آمریکایی‌ها علیه خودشان است. به قول توماس شلینگ باید آنقدر هزینه اتخاذ راهبرد برای طرف مقابل بالا برود که از آن منصرف شود. علاوه بر این رویکرد تهاجمی وزیر امور خارجه به وضعیت حقوق‌بشر، اقدامات بی‌ثبات‌ساز، تهدیدات امنیتی شهروندان و هزینه‌کرد نظامی به جای رفاه آمریکایی‌ها، از این حیث که کشور را از وضعیت دفاعی، خارج کرده و به «نقطه کانونی» دشمن می‌تازد، قابل ستایش است.»

جمهوری اسلامی در سرمقاله در واکنش به توئیت ترامپ و وقایع اخیر در این زمینه نوشت: «پمپئو هم در اظهارات خود مرتباً اظهار امیدواری کرد که ملت ایران با آمریکای ترامپ همراهی کند و مشکلات بیشتری برای نظام را به وجود بیاورد و به مسائل دامن بزند. کاملاً روشن است ملتی که این نظام برخاسته از آراء ملت را به وجود آورده، هرگز علیه منافع و مصالح خودش وارد عمل نخواهد شد اما در عین حال خوبست کسانی که این روزها در کوچه و خیابان درباره مشکلات خود معترضند، این نکته را دریابند که مشکلات آنها در خیابان حل نخواهد شد و فقط دشمنان ملت از آن به نفع خود سوءاستفاده می‌کنند و آنها را یار و همراه خود تلقی می‌کنند. کسی انکار نمی‌کند که مسائل و مشکلاتی وجود دارد و سوءمدیریت هم در برخی موارد، به مشکلات موجود دامن زده ولی در این نکته کمتر می‌توان تردید کرد که مشکلات ما و مشکلات روزمره در جامعه نه تنها با این روش‌ها حل و فصل نخواهد شد بلکه به عکس، بسیاری از فرصت‌ها و زمینه‌ها به این ترتیب از بین می‌رود. آنها که در نشست یکطرفه با مایک پمپئو شرکت کردند، در واقع سیاهی لشکر ترامپ تلقی می‌شوند…»

هفت‌صبح به جای بازتاب صرف به خبر توئیت ترامپ که امروز در بعضی روزنامه‌ها با این رویکرد دیده شد؛ سعی کرد متناسب با سیاستگذاری‌اش از خبر فراتر برود و در تفسیر یکی از تحلیل‌ها درباره‌ی بالا گرفتن احتمال جنگ نوشت:‌«هفت دلیل برای این که جنگ نمی‌شود». فارغ از کیفیت استدلال‌ها تکرار نکردن اخبار قدیمی و داشتن تحلیل ویژه روزنامه بسیار مهم است که رسانه به این اصل توجه کرد.

ایران گفتارها و گزارش‌هایی درباره‌ی واکنش‌ چهره‌های سیاسی و اجتماعی و کاربران شبکه‌های اجتماعی تدارک دید و مجموع آنها را زیر تیتر «هرگز ایران را تهدید نکن!» تعریف کرد. هم چینش اطلاعات و هم کیفیت طرح و تیتر روزنامه خوب است. روزنامه تیتری هم به بررسی پیش‌فرض «کمرنگ شدن نقش مرجعیت‌های فکری- اجتماعی در جامعه» و حتی پیشگام بودن مردم در واکنش به مسائل اختصاص داد که هادی خانیکی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه‌طباطبایی در بخشی از آن تحلیل کرد: «اگر می‌خواهیم از تنگناها یا بحران‌ها بگذریم نیازمند فهم دو موضوع هستیم؛ ۱. «اعتماد» ۲. «داشتن افق برای آینده». در این فضا، روشنفکران ما نمی‌توانند به زور خود را به گروه مرجع بدل کنند. آنان تنها می‌توانند مشارکت کرده و به‌عنوان یک طرف برابر برای گفت‌وگو با شهروندان وارد تعامل شده و تأثیرگذاری در این سطح داشته باشند؛ اینکه مرتب بگوییم روشنفکران را بزرگ شمارید، آنان بزرگ شمرده نمی‌شوند. به نظر من، با گفت‌وگوهای برابر و فهم این تغییرات و به رسمیت شناختن این تفاوت‌ها و تغییرات است که روشنفکران می‌توانند نقش‌آفرین باشند.» همچنین مقصود فراستخواه، عضو هیأت علمی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی توضیح داد: «اکنون دوران سخنرانی‌ها و میتینگ‌ها گذشته است. به جای آن «هم‌اندیشی‌های جدی» در حلقه‌های کوچک اهمیت یافته است. اکنون نه تنها تقلید سنتی بلکه نخبه‌ پرستی جدید نیز بی‌اعتبار شده است. افکار عمومی به سمت آگاهی و بلوغ می‌رود. منابع اطلاعاتی متعدد به وجود آمده است. طیف‌هایی درخور توجه از این مردم دیگر نمی‌خواهند موج شوند و به ما سواری دهند. پس اگر به ما بی‌اعتنا شده‌اند باید در محدودیت کلیشه‌های روشنفکری خودمان تردید کنیم و به آنان آفرین بگوییم. آیینه افکار جامعه و نسل‌های نوظهور اگر عیب ما براستی می‌نماید، پس باید خود شِکنیم که آیینه شکستن خطا است. درست است که محدودیت‌های رسمی بر روشنفکران حوزه عمومی بسیار بود اما این به معنای نقد نکردن خودمان نباید باشد. جامعه بر اثر مراوداتش با محیط متحول جهانی و شهری، در تکاپوی تغییر است ولی چه بسا ما هنوز در قالب‌های فکری چند دهه پیش خود محصور مانده‌ایم و متوقف شده‌ایم.»

شرق در تیترهای فرعی از «جنگ کاغذی با شرکت‌های کاغذی» و پیگیر بحران کاغذ در روزهای اخیر شد که تعدادی از روزنامه‌ها را به کاهش تعداد صفحات، تعطیلی و … کشانده است. روزنامه در بخشی از گزارش نوشت: «واردکنندگان شناسنامه‌دار کاغذ نیز در گفت‌وگو با «شرق» گفتند هیچ‌کس این دو فرد و شرکت‌شان را نمی‌شناسد و البته ابراز تعجب کردند که چطور پس از سال‌ها فعالیت در بازار حتی موفق نشده‌‌اند نیمی از ارزی را که این دو شرکت دریافت کرده‌‌اند، برای واردات دریافت کنند؛ اما در اینجا تحقیقات ما به نتایج جالب‌تری هم رسید. یک منبع آگاه به ما اطلاع داد شرکتی که بیشترین ارز یارانه‌ای برای واردات کاغذ روزنامه را دریافت کرده، در سال گذشته حتی یک گرم کالا وارد کشور نکرده است. اینجاست که این سؤال مطرح می‌شود که چطور شرکتی که در سال گذشته هیچ فعالیت وارداتی نداشته است، موفق شده ناگهان ۱۴ میلیون یورو ارز مبادله‌ای از بانک مرکزی دریافت کند؟! و سؤال دوم اینکه این ارزها یا کاغذها هم‌اکنون کجا هستند؟ از آن جالب‌تر کشف این حقیقت از سوی «شرق» بود که شرکت دوم که نزدیک ۹ میلیون یورو ارز یارانه‌ای دریافت کرده، در چند نوبت محموله کاغذ روزنامه خود را از گمرکی در جنوب کشور ترخیص کرده است. این حقیقت را وقتی کنار اظهارنظرهای فعالان بازار کاغذ بگذارید، سؤالات‌تان چندبرابر می‌شود. یکی از واردکنندگان کاغذ به «شرق» می‌گوید: «من ۳۰ سال است در بازار کاغذ هستم. نمی‌پرسم چرا این‌همه ارز به شرکتی ناشناس داده شده، نمی‌پرسم آیا واقعا چیزی که وارد کرده‌‌اند، کاغذ روزنامه بوده یا نه، فقط سؤالم این است که این کاغذها الان کجا هستند؟ این کاغذی که می‌گویید وارد شده، الان در کدام انبار است؟ اگر وارد بازار شده، به چه کسی فروخته شده؟ هشت میلیون یورو کاغذ روزنامه یعنی ده‌ها هزار تُن کاغذ. این چیزی نیست که بتوانی توی جیبت بگذاری و پیدا نشود.»

همشهری هم طرح اصلی را به «روزگار سخت مطبوعات» اختصاص داد و سعی کرد با گفتارهایی از کارشناسان موضوع را بررسی کند که خوب است اما کافی نیست. بهتر است ریز مشکلات را عملیاتی پیگیری و برای آن راه حل پیدا کرد. پرونده‌های جدید روزنامه با عنوان «درنگ» بسیار خوب است؛ بویژه وقتی با طرح‌ها و تصویرسازی‌های خاص روزنامه ترکیب می‌شود که می‌تواند صفحه‌های جذاب‌تری تدارک ببیند. پرونده‌ی امروز درباره‌ی پولشویی، وضعیت قوانین مرتبط به آن و … هم کار خوبی است.

سازندگی گفت‌وگویی از عیسی کلانتری رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست با تیتر «خطر نابودی کشاورزی ایران» به صفحه اول آورد و سوتیترهایی از این گفته‌ها در کنار عکس او قرار داد که به نظر می‌رسد دوربر شده است و به طور کلی عکس ناهماهنگی با اجزای صفحه است.

اعتماد هم گفت‌وگویی با حسین مرعشی سخنگوی حزب کارگزاران سازندگی داشت که در بخشی از تحلیل خود درباره‌ی رقبای اصلاح‌‌طلبان تاکید کرده است: «من هیچ کدام از اینها را رقیبی که بتواند اصلاح‌طلبان را به حاشیه براند، نمی‌دانم. من رقیب اصلی اصلاح‌طلبان را درون این جریان و نیروهای میانه جامعه که امروز متحد اصلاح‌طلبان هستند، می‌دانم. رقیب اصلی ما آفت‌های از جمله سستی، تساهل، کم‌کاری و تنبلی، میل به دنیا در بخشی از نیروهای خود یا متحدان‌مان است. اینها آفت‌های خطرناکی هستند و ما را از بدنه مردم دور می‌کنند. این درحالی است که ما اساسا در صحنه هستیم تا بتوانیم کاری برای مردم و مملکت انجام دهیم. این سستی‌ها، دنیا طلبی‌ها، زیاده خواهی‌ها و… رقیب خطرناکی است و می‌تواند ما را به حاشیه ببرد.»

بشارت نو هم که کمتر مطلب تولیدی منتشر می کند، امروز مصاحبه‌ای با سپنتا نیکنام عضو شورای شهر یزد به صفحه اول آورد. گذشته از چینش ضعیف اطلاعات و این که بهتر بود لید مصاحبه کوتاه‌تر و با نثر دقیق‌تری دوباره‌ نوشته می‌شد، تلاش روزنامه برای تولید به جای کپی مهم است و امیدواریم این رویه در روزهای آینده ادامه پیدا کند.