زمانی که عبارت سوء تغذیه را میشنوید، چه چیزی به ذهنتان میرسد؟ تصویری از کودکان نحیف با استخوانهای بیرونزده، درست است؟ واضح است که ما هرگز یک مرد دارای اضافه وزن را به عنوان فرد دچار سوء تغذیه تصور نمیکنیم! به هر حال، اجازه دهید به شما بگوییم که هر دو نمونهی واقعی سوء تغذیه هستند. هرچند مورد اول مشخصترین نوع سوء تغذیه یا تغذیه نامناسب است، اما دومی در واقع مشکل مصرف بیش از حد مواد غذایی است. با این وجود، واقعیت این است که ما همیشه عدم مصرف میزان کافی از مواد غذایی را سوء تغذیه میدانیم. این مقاله سعی دارد توضیح دهد که معنای سوء تغذیه دقیقا چیست؟ چه چیزی دلیل اصلی سوء تغذیه میشود؟ علائم، روش های پیشگیری و درمان سوء تغذیه چیست.

سوء تغذیه دقیقا چیست؟
سوء تغذیه یک اختلال است که در آن فرد مواد مغذی را به صورت بیش از حد، ناکافی یا نا متعادل مصرف میکند. این اختلال میتواند به بسیاری از اندامهای حیاتی و عملکرد بدن شما آسیب برساند. کمبود غذا شایعترین علت سوء تغذیه در کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعهیافته است.
سوء تغذیه همچنین میتواند به عنوان عدم مصرف مواد مغذی کافی، بیش از حد یا نامتعادل تعریف شود. عدم وجود مواد مغذی کافی میتواند رشد مناسب را مختل کند، و سبب شود که فرد مستعد ابتلا به اختلالات مختلف مانند راشیتیسم، بازماندگی از رشد و حتی نارسایی اندامها باشد. از سوی دیگر، بیش از حد خوردن نیز میتواند نتایج مشابهی داشته باشد، به این ترتیب که فرد از چاقی، فشار خون بالا، دیابت و حملهی قلبی رنج میبرد.
مطلب مرتبط: انواع سو تغذیه: ۴ نوع سو تغذیه و عوارض و اثرات آن ها بر سلامتی
اگر شما به گزارشهای سازمانهای بهداشت جهانی نگاهی داشته باشید، شوکه خواهید شد که امروزه این اختلال مهمترین تهدید محسوب میشود و اکنون جهان در حال مبارزه با آن است. بیش از صدها میلیون نفر درحالحاضر در چنگال این اختلال مرگبار قرار دارند. چاقی رو به رشد است، در حالی که در انتهای دیگر این طیف کودکانی هستند که تغذیهی مناسب و کافی ندارند.
بررسیها نشان میدهند که تقریبا ۴۷ درصد کودکان در کشور هند تغذیهی کافی و مناسب ندارند، در حدود ۴۶ درصد از کودکان با توجه به سنی که دارند، بسیار کوچک و کموزن هستند.
علت بروز سوء تغذیه چیست؟
سوء تغذیه میتواند در اثر عوامل زیادی ایجاد شود. در حالی که تغذیهی نامناسب و ناکافی بین فقرا به دلیل عدم دسترسی به مواد مغذی مناسب رخ میدهد، بیش از حد خوردن ممکن است پیامد زندگی بدون تحرک یا اختلالات بهداشتی مانند عملکرد نامناسب غدهی تیروئید یا سندروم تخمدان پلیکیستیک باشد.
در اینجا یک نگاه اجمالی خواهیم داشت به آن چیزهایی که میتوانند سبب بروز سوء تغذیه شوند:
۱. نداشتن یک رژیم غذایی متعادل
سوء تغذیه در کودکان ناشی از نداشتن یک رژیم غذایی مغذی و متعادل است. در کشورهایی که فقر غالب است، مردم مواد غذایی ضروری مانند پروتئین، کربوهیدراتها و چربیها را در وعدهی غذایی روزانهشان مصرف نمیکنند. از این رو، سوء تغذیه بیشتر در کودکان مناطق فقیرنشین مشاهده میشود. افرادی که دانش محدودی دربارهی تغذیه دارند، اغلب یک رژیم غذایی ناسالم را دنبال میکنند. این رژیم غذایی شامل مواد مغذی مورد نیاز، ویتامینها و مواد معدنی نیست و همین منجر به بروز سوء تغذیه میشود.
۲. رژیم غذایی غیر قابلهضم و مضر
رژیمهای غیر قابلهضم و مضر میتوانند یکی از علل عمدهی بروز سوء تغذیه باشد. بچههای خانوادههای ثروتمند مواد غذایی گرانقیمتی مصرف میکنند که غیر قابلهضم و مضر هستند. این اقلام غذایی میتوانند باعث کمبود اشتها شوند، و به این ترتیب سوء تغذیه را در فرد ایجاد میکنند. از دست دادن اشتها میتواند بسیاری از بیماریها مانند سرطان، بیماری کبد یا کلیه، عفونتهای مزمن، تومورها، افسردگی، و همینطور سوء تغذیه را ایجاد کند.
۳. نداشتن یک رژیم غذایی منظم
مصرف نامنظم غذا باعث بروز سوء تغذیه میشود. صبحانه، ناهار و شام همیشه باید در یک زمان مناسب میل شود. زمانبندی نامنظم برنامهی غذایی میتواند سبب بروز سوء هاضمه و سوء تغذیه شود.
۴. محیط آلوده
محیط آلوده در خانه یا در مدرسه یکی از علل اساسی بروز سوء تغذیه است. محیط خانه و مدرسه وقتی که هوای تازه، نور خورشید و زمین بازی نداشته باشد، کثیف میشود. چنین محیطی مانع از این میشود که کودکان مواد مغذی مورد نیاز را دریافت کنند. کودکانی که مشغول کار در کارخانجات شیشه، صنایع چرم، صنایع آجر و غیره هستند، باید ساعات زیادی را در یک محیط کثیف، غیر بهداشتی و ناسالم سپری کنند. همین میتواند به بروز سوء تغذیه در آنها منجر شود.
۵. نداشتن خواب و استراحت درست و کافی
فضای کم و اتاق خواب نه چندان راحت میتواند خواب کودک را مختل کند. تکالیف اضافی و تماشای تلویزیون تا دیر وقت نیز دلایل دیگری هستند که باعث کمبود خواب در فرد میشوند. و نداشتن خواب درست و کافی به نوبهی خود باعث سوء هاضمه و سوء تغذیه میشود.
۶. عدم توجه کافی به کودکان
کودکانی که در خانه و مدرسه توجه کافی دریافت نمیکنند، ممکن است اضطراب را تجربه کنند. همین به نوبهی خود میتواند سوء تغذیه را در این کودکان ایجاد کند.
۷. بیماریها
کودکان مبتلا به بیماریها باید یک رژیم غذایی متعادل داشته باشند. در غیر این صورت ممکن است عملکرد مناسب بدنشان مختل شود و دچار سوء تغذیه شوند.
۸. کار سنگین
انجام کار سنگین به طور مداوم میتواند فرآیند گوارشی کودکان را مختل کند. این اتفاق به طور عمده در کودکان گروههای کم درآمد مشاهده میشود که باید کار سنگین و فیزیکی زیادی انجام دهند.
۹. عدم انجام ورزش و بازی
سوء تغذیه همچنین میتواند ناشی از عدم انجام تمرینات ورزش و بازی کردن باشد. این سبک زندگی روند گوارش را کند میکند و باعث بروز سوء تغذیه میشود.
۱۰. نخوردن غذای کافی
این مورد معمولا در افراد کم درآمد و افراد بیخانمان دیده میشود. افراد مبتلا به اختلالات خوردن مانند بیاشتهایی عصبی نیز میتوانند در حفظ سطح مناسب مواد مغذی در بدنشان مشکل داشته باشند.
۱۱. دیسفاژی
بعضی از افراد ممکن است به دلیل اختلالات دردناک دندانها دچار دشواری در خوردن شوند. این امر در افراد مبتلا به دیسفاژی که دچار مشکل بلع غذا هستند، مشاهده میشود. این مشکل میتواند یکی از علل بروز سوء تغذیه باشد. سوء تغذیه همچنین ممکن است به دلیل انسداد گلو یا دهان رخ دهد.
۱۲. تنها زندگی کردن
افراد سالخورده یا افرادی که به لحاظ فیزیکی دچار مشکل هستند و تنها زندگی میکنند، برای آماده کردن غذای سالم و متعادل با دشواریهایی روبهرو هستند و همین میتواند به سوء تغذیه منجر شود. افراد مبتلا به بیماریهای طولانی مدت، اشتها و توانایی خود را برای جذب مواد مغذی از خوراکیهایی که میخورند، از دست میدهند. این موضوع هم میتواند سوء تغذیه را در آنها ایجاد کند.
۱۳. فقر مادران باردار
علت اصلی سوء تغذیهی کودکان در برخی کشورها، فقیر بودن مادران باردار است که قادر به ارائه مواد مغذی مناسب به کودکشان نیستند زیرا آنها خودشان هم از سوء تغذیه رنج میبرند. این پیامد در درجهی اول به دلیل نابرابری جنسیتی است. این امر باعث میشود رژیم غذایی آنها هم به لحاظ کمی و هم به لحاظ کیفی نامناسب باشد.
۱۴. فقر
در غالب مواقع فقر یکی از دلایل اصلی سوء تغذیه در کودکان است. در روستاها، به خصوص اگر سطح درآمد محدود باشد، خانوادهها قادر به ارائهی مواد غذایی مناسب برای فرزندانشان نیستند.
۱۵. بیسوادی و نادانی
در بسیاری از موارد بیسوادی و نادانی نیز سبب بروز سوء تغذیه در کودکان میشود چرا که والدین آنها از نیازهای غذایی فرزندانشان اطلاعی ندارند. در اینطور خانوادهها بچهها یا چاق میشوند یا خیلی وزن کمی دارند و به شدت لاغر هستند.
۱۶. عدم دسترسی به بیمارستان
عدم توانایی والدین روستایی برای پرداختن ویزیت پزشک، سبب بروز سوء تغذیه در کودک میشود.
علل دیگر بروز سوء تغذیه عبارتند از:
– مصرف مواد مخدر یا الکل
– بیماریهای گوارشی مثل کولیت زخمی یا بیماری کرون
– اسهال، تهوع یا استفراغ
– برخی از داروها
– آسیب جدی، سوختگی یا جراحیهای مهم
– زنان بارداری که کمبودهای تغذیهای در رژیم غذایی معمولشان دارند
– عدم آگاهی
– نارس بودن نوزادان
– نقصهای قلبی زمان تولد، فیبروز کیستیک، سرطانها و دیگر بیماریهای طولانی مدت
– سوء تغذیه در کودکان بیخانمان یا بچههای یتیم مشاهده میشود
علائم سوء تغذیه
علائم سوء تغذیه از فردی به فرد دیگر متفاوت است. با این حال، برخی از نشانههای کلی وجود دارند، که ممکن است به پزشک برای تشخیص اینکه فرد از سوء تغذیه رنج میبرد.
در اینجا علائم تغذیهی ناکافی را میبینید:
– از دست دادن شدید بافت چربی
– دشواری در تنفس و در عین حال فرد از نقصّای مکرر دستگاه تنفسی رنج میبرد
– کند شدن روند بهبودی پس از عمل جراحی
– افسردگی
– پایین بودن شدید دمای بدن
– کاهش تعداد گلبولهای سفید خون
– عفونتهای مکرر و تاخیر در روند بهبودی
– به تاخیر افتادن روند درمان زخم
– کم شدن میل جنسی
– چرخهی قاعدگی نامنظم
– سطح شدید خستگی و ضعف
– تحریکپذیری و اضطراب
– خشکی شدید پوست و پوست کف سر
– آلوپسی
این فرد ممکن است حتی در موارد شدید نارسایی اندامها را تجربه کند. در کودکان، عدم تغذیهی مناسب میتواند باعث بروز موارد زیر شود:
– رشد رفتاری آهسته
– عقبماندگی ذهنی
– اختلالات گوارشی دائمی
– تحریکپذیری
– عدم علاقه به بازی و مطالعه
انتهای دیگر این طیف حتی ترسناکتر است. یک فرد چاق در معرض خطر سوء تغذیه قرار دارد زیرا او تمایل به خوردن غذاهای چاقکننده دارد. اجازه دهید نگاهی به ویژگیهای این افراد بیندازیم:
– زیادهروی در خوردن
– شاخص تودهی بدنی بالا
– بالا بودن نسبت دور کمر به دور باسن
– دیابت
– فشار خون
– استرس، اضطراب و تحریکپذیری
– افسردگی
– میل جنسی کم یا عدم وجود میل جنسی
– دورههای قاعدگی نامنظم
– بیماری تخمدان پلیکیستیک
– پوست خشک
– سفید شدن زودرس موها
چگونه باید سوء تغذیه را درمان کرد
شما باید علت ریشهای و همچنین وخامت سوء تغذیه را برای درمان بیمار شناسایی کنید. اگر علت اصلی یک اختلال پزشکی باشد، در وحلهی اول بیماری باید مورد درمان قرار گیرد. هنگامی که علت اصلی از بین برود، مرحلهی بعدی، تعیین یک رژیم غذایی به درستی برنامهریزی شده برای فرد است تا نشانههای باقیماندهی سوء تغذیه از بین بروند.
یک برنامهی درمانی معمول سوء تغذیه، با یک رژیم غذایی منحصر به فرد و در عین حال مجموعهای از مکملهای غذایی، بسته به شدت مورد همراه است. در موارد شدید، بیماران با لوله تغذیه میشوند، تا بتوانند مقدار مناسبی از مواد مغذی را دریافت کنند. سپس فرد تحت نظارت دقیق نگهداری میشود تا اطمینان حاصل شود که بازیابی و بهبودی وی در مسیر درستی قرار گرفتهاست.
در مواردی که مصرف بیش از حد مواد غذایی، از فرد خواسته میشود مصرف مکملها یا اقلام غذایی را که این وضعیت را تحریک کردهاند، کاهش دهد. در صورت چاقی، درمان بر اساس وزن کلی بدن و BMI تعیین میشود. در حالی که هیچ روش دقیقی برای پیدا کردن وزن مناسب برای قد شما وجود ندارد، روشهای مختلفی وجود دارد که مردم معمولا به آنها اتکا میکنند. شما میتوانید به پزشک اجازه دهید که قوانیناش را دنبال کند و شما آنها را به دقت رعایت کنید تا اختلال موجود را در خودتان از بین ببرید.
چگونه باید از سوء تغذیه جلوگیری کرد
تنها راه جلوگیری از سوء تغذیه – دو انتهای این طیف گسترده – این است که مطمئن شوید که وعدههای غذایی شما همیشه متعادل است. و برای این کار، شما باید گروههای اصلی غذایی را در برنامهی غذاییتان قرار دهید.
– پروتئینها
– کربوهیدراتها
– سبزیجات
– میوهها
– چربیهای سالم
– شیر و دیگر منابع لبنی (اگر شما یک گیاهخوار هستید، باید منابع مناسبی از مواد مغذی را به رژیم غذایی خود اضافه کنید)
– اطمینان حاصل کنید که دست کم ۱.۵ لیتر آب در روز مینوشید
اصلاحات مورد نیاز برای جلوگیری از سوء تغذیهی کودکان
چندین مرحله وجود دارد که باید برای کاهش درصد سوء تغذیهی کودکان انجام میشود. گام اول این است که زنان باردار را در مورد روشهای مختلف بهبود اوضاع تغذیهای نوزادانشان آموزش بدهید. اساسیترین راه برای جلوگیری از سوء تغذیهی کودک، تغذیه با شیر مادر برای یک دورهی پایهی شش ماهه پس از زایمان خواهد بود. زنان باردار باید از مکملهای ویتامین و مواد معدنی برای تغذیهی استخوانهای کودک متولد نشدهی خود استفاده کنند. کودکان باید به طور منظم مورد معاینه قرار بگیرند و همینطور باید مکملهای غذایی مناسب را دریافت کنند.
اگر خطر ابتلا به سوء تغذیه در اثر یک اختلال سلامتی افزایش بیابد، نیازهای غذایی شما قطعا پیچیده خواهد بود. شما میتوانید به یک متخصص تغذیه مراجعه کنید که میتواند به شما کمک کند تا یک رژیم غذایی را برای غلبه بر اختلال و مبارزه با آن به شیوهای درستتر داشته باشید.
همانطور که مشاهده کردیم، سوء تغذیه صرفا در مورد غذا نیست. این مشکل با سبک زندگی، نگرش شما و خیلی چیزهای دیگر ارتباط دارد. اگر میخواهید با این اختلال مقابله کنید، باید دیدتان را نسبت به غذا و ارتباطتان را با آن تغییر دهید. اطمینان حاصل کنید که ورزش بخشی از زندگی شما است و همواره یک رژیم غذایی سالم داشته باشید.
آیا تا به حال کسی را که قربانی سوء تغذیه شده باشد، دیدهاید؟ اگر تجربهای در این رابطه دارید لطفا آن را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.
ترجمه: تحریریه سایت کسب و کار بازده- سارا فیضی
منبع: stylecraze
