یَا جِبَالُ أَوِّبِی مَعَهُ
هم آوازی «کوه »ها ومرغان هواباحضرت «داوود»
وَلَقَدْ آتَیْنَا دَاوُودَ مِنَّا فَضْلًا ۖ یَا جِبَالُ أَوِّبِی مَعَهُ وَالطَّیْرَ ۖ وَأَلَنَّا لَهُ الْحَدِیدَ آیه١٠سوره سبا
و به راستى داوود را از جانب خویش مزیتى عطا کردیم –فرمان دادیم- اى کوهها با داوود (در تسبیح خدا) همصدا شوید و اى پرندگان -شما هم همراهی کنید– و آهن را براى او-دردستانش- نرم گردانیدیم (۱۰)
***
علامه طباطبایی درتفسیرالمیزان:
کلمه «أَوِّبِ» به معناى برگشتن است، و مراد این است که چون داوود تسبیح مى گفت، کوهها و مرغان با وى هم آواز مى شدند، نه اینکه با او به راه مى افتادند-سیرنمی کردند،همچنان که درجای خودبودندهم آوازمی شدند.
« یا جبال اوبى معه و الطیر »
این جمله بیان فضلى است که خدا به داوود داد، و در این جمله خطابى که به کوهها و مرغان شده : عطیه اى که ما به داوود دادیم این بود که با چنین خطابى کوهها و مرغان را مسخر وى کردیم، و این گونه تعبیر از قبیل به کار بردن سبب در جاى مسبب است، و معنایش این است که ما کوهها را مسخر او کردیم، تا با او هم آواز شوند، و مرغان را نیز این آن معنایى است که از تسخیر جبال و طیر براى داوود به دست مى آید، همچنان که آیه ۱۹ سوره ص که در بالا نقل شده نیز به آن اشاره مى کند.
وَاذْکُرْ عَبْدَنَا دَاوُودَ ذَا الْأَیْدِ ۖ إِنَّهُ أَوَّابٌ﴿١٧﴾ إِنَّا سَخَّرْنَا الْجِبَالَ مَعَهُ یُسَبِّحْنَ بِالْعَشِیِّ وَالْإِشْرَاقِ ﴿١٨﴾وَالطَّیْرَ مَحْشُورَهً ۖ کُلٌّ لَّهُ أَوَّابٌ ﴿١٩﴾ وَشَدَدْنَا مُلْکَهُ وَآتَیْنَاهُ الْحِکْمَهَ وَفَصْلَ الْخِطَابِ ﴿٢٠﴾ سوره ص
بر آنچه مى گویند بنده ما داوود را که نیرومند بود و بسیار به خدا رجوع داشت ١٧
ما کوهها را با او مسخر کردیم که صبح و شام در تسبیح با او دمساز باشند١٨
و نـیز مرغان را مسخر کردیم که نزد او مجتمع گردند و همه به سوى او رجوع مى کردند١٩
و مـا پـایـه هـاى مـلک او را مـحـکـم کـردیـم و او را حـکـمـت و فصل خصومت دادیم ٢٠
کلمه -اءید- به معناى نیرو است و حضرت داوود در تسبیح خداى تعالى مـردى نـیـرومـنـد بود و خدا را تسبیح مى کرد و کوهها و مرغان هم با او همصدا مى شدند، و نیز مردى نیرومند در سلطنت و نیرومند در علم، و نیرومند در جنگ بود، و همان کسى است که جالوت را به قتل رسانید – که داستانش در سوره بقره گذشت.
إِنَّا سَخَّرْنَا الْجِبَالَ مَعَهُ یُسَبِّحْنَ بِالْعَشِیِّ وَالْإِشْرَاقِ
ظـاهـرا کلمه«معه» متعلق است به جمله -یسبحن- و جمله «معه یسبحن » بیان معناى تـسخیر است.
و اگر کلمه -معه – که ظرف است، مقدم بر -یسبحن – آمده، به خاطر عـنـایـتـى اسـت کـه در فـهـمـانـدن تـبـعیت کردن جبال و طیر از تسبیح داوود، داشته،این در صـورتـى اسـت کـه ظـرف -مـعه- را متعلق به جمله -یسبحن – بدانیم و لیکن آیه(و سـخـرنـا مـع داود الجـبـال یـسـبـحـن و الطـیـر مؤید) ایـن احـتـمال است که ظرف مزبور متعلق به جمله -سخرنا- باشد، همچنان که در جاى دیگر از کـلام خـداى تـعـالى هـمـیـن طـور آمـده، و آن آیـه -یـا جبال اوبى معه و الطیر- است که در آن سخنى از تسبیح نرفته. و کلمه -عشى – به معناى شام و کلمه -اشراق – به معناى صبح است.
کـلمه -ان – در جمله -انا سخرنا- تعلیل را مى رساند. و آیه شریفه با آیاتى که بـدان عـطـف شـده همه بیانگر این معنا است که داوود (ع) مردى نیرومند در ملک و نیرومند در علم، و -اواب – به سوى پروردگار خویش بوده است
وَالطَّیْرَ مَحْشُورَهً ۖ کُلٌّ لَّهُ أَوَّابٌ
کـلمـه -مـحشوره – از «حشر» به معناى جمع آورى به زور است، و معناى جمله این است که: ما طیر را هم تسخیر کردیم با داوود، که بى اختیار و به اجبار دور او جمع مى شدند و با او تسبیح مى گفتند.
جمله«کل له اواب » جمله اى است استینافى که تسبیح کوهها و مرغان را که قبلا ذکر شده بود بیان مى کند، و معنایش این است که: هر یک از کوهها و مرغان «اواب » بودند، یعنى بـسـیـار بـا تـسـبیح به سوى ما رجوع مى کردند، چون تسبیح یکى از مصادیق رجوع به سـوى خـداست. البته احتمال بعیدى هست در اینکه ضمیر -له – به داوود برگردد.
این را هم باید دانست که تأیید خداى تعالى از داوود (ع) به این نبوده که کوهها و مـرغـان را تسبیح گو کند؛ چون تسبیح گویى اختصاص به این دو موجود ندارد، تمامى مـوجودات عالم به حکم آیه «و ان من شى ء الا یسبح بحمده و لکن لا تفقهون تسبیحهم » تـسـبـیـح مـى گـویند
بلکه تأییدش از این بابت بوده که تسبیح آنها را موافق و هماهنگ تسبیح آن جناب کرده و صداى تسبیح آنها را به گوش وى و به گوش مردم مى رسانده
تسبیح موجودات براى خدا سبحان ( آیه ۴۴اسـرى) بـه زبـان قال است ، نه به زبان حال.
وَشَدَدْنَا مُلْکَهُ وَآتَیْنَاهُ الْحِکْمَهَ وَفَصْلَ الْخِطَابِ
راغـب مـى گوید: کلمه «شد» به معناى گره محکم است، وقتى گفته مى شود: شددت الشىء-معنایش این است که: گره آن را محکم بستم .
بـنـا بـه گفته راغب -شد ملک – از باب استعاره به کنایه خواهد بود که مراد از آن این اسـت کـه: مـلک او را تـقـویت نموده، اساس آن را به وسیله هیبت و لشکریان و خزینه ها و حسن تدبیر محکم کرده، همه وسائل محکم شدن سلطنت را برایش فراهم کرده بودیم.
و کـلمـه «حـکـمـت » در اصل به معناى نوعى از حکم است ، و مراد از آن، معارف حق و متقنى اسـت که به انسان سود بخشد و به کمال برساند. بعضى دیگر گفته اند: مراد از آن، نـبـوت اسـت. بـعـضـى دیـگـر گفته اند: مراد از آن، زبور و علم شرایع است. و بعضى دیگر معانى دیگرى براى حکمت ذکر کرده اند که هیچ یک از آنها معناى خوبى نیست.
و کلمه –فصل الخـطـاب – بـه مـعـنـاى آن اسـت کـه انـسـان قـدرت تـجـزیـه و تحلیل یک کلام را داشته باشد، و بتواند آن را تفکیک کند و حق آن را از باطلش جدا کند. و این معنا با قضاوت صحیح در بین دو نفر متخاصم نیز منطبق است./علامه طباطبایی-تفسیرالمیزان
تفسیرحجت الاسلام قرائتی
وَلَقَدْ آتَیْنَا دَاوُدَ مِنَّا فَضْلاً یَا جِبَالُ أَوِّبِی مَعَهُ وَالطَّیْرَ وَأَلَنَّا لَهُ الْحَدِیدَ(۱۰سبا)
و همانا داوود را از سوی خود فضیلتی دادیم (و گفتیم:) ای کوه ها! با او (در تسبیح خدا) هم نوا شوید و (ای) پرندگان! (همراهی کنید) و آهن را برای او نرم کردیم.
نکته ها
شاید توبه و ناله ی کوه ها با داوود، همان تسبیح آنها باشد. «انا سخّرنا الجبال معه یسبّحن بالعشی و الاشراق»ص، ۱۸
هستی، شعور دارد و مورد خطاب الهی قرار می گیرد. «یا جبال اَوّبی»و مناجات موجودات، امری حقیقی است، نه مجازی. «اوّبی معه»
خداوند به حضرت داوودعلیه السلام چندین فضیلت داده است:
* علم الهی. «و لقد آتینا داود و سلیمان علما»نمل، ۱۵
* نبوّت و رسالت. «آتاه اللّه الملک و الحکمه»بقره، ۲۵۱
* کتاب آسمانی. «آتینا داود زبورا»اسراء، ۵۵
* خلافت. «یا داود انّا جعلناک خلیفه فی الارض»ص، ۲۶
* استواری حکومت. «شدّدنا ملکه»ص، ۲۰
* امکانات فراوان. «اوتینا من کل شی ء»نمل، ۱۶
* حکمت. «آتیناه الحکمه و فصل الخطاب»ص، ۲۰
* قضاوت. «فاحکم بین النّاس بالحقّ»ص، ۲۶
* نرم شدن آهن در دست او. «اَلَنّا له الحدید»۱۰سبا
* فهمیدن سخن پرندگان. «عُلّمنا منطق الطیر»نمل، ۱۶
* هم صدایی کوه ها و پرندگان با او. «یا جبال اوّبی معه و الطّیر»۱۰سبا
* فرزندی مثل سلیمان. «و وهبنا لداود سلیمان»ص، ۳۰
