ظهور ترامپ و پایان رویای گسترش آزادی با اینترنت و توییتر

تا همین چند سال پیش تصور میشد اینترنت و فضای مجازی جایی برای گسترش و تعمیق دموکراسی و آزادی بیان است اما ظهور موجودی به نام دونالد ترامپ نشان داد اوضاع آنگونه هم که ما فکر میکردیم نیست.
به گزارش همشهری آنلاین به نقل از گاردین، آنها که میخواستند با اینترنت به خودکامهگرایی و تمرکز قدرت پایان دهند، حالا باید هر آن منتظر لگد زدنهای رئیسجمهوری آمریکا باشند. فضای مجازی بیش و پیش از آنکه در خدمت آزادی بیان باشد، حالا دیگر جایی برای خودنمایی است.
برای اینکه باور کنیم شبکههای اجتماعی بیشتر درد خودنمایی و نمایشگری میخورند، کافی است به این آمار دقت کنیم: 9 درصد کاربران اینستاگرام در بریتانیا کسانی هستند که یک لباس را از فضای آنلاین میخرند، آن را میپوشند، با لباس تازه چند عکس میاندازند و بعد آن را به فروشنده پس میفرستند. با این کار، هم پولشان دستنخورده باقی مانده است هم به دیگران نشان دادهاند از «آن لباس خاص» در خانه دارند.
به باور بسیاری از کارشناسان، پس از اختراع چاپ، اینترنت میتوانست توانمندسازترین و آزادکنندهترین فناوری در خدمت بشر باشد و با فرارسیدن فضای وب، هر کس با کمترین توانایی در نگارش میتوانست یک ناشر بالقوه دانسته شود. به این ترتیب، جهان در آستانه یک تجربه خارقالعاده قرار میگرفت، رسانههای پیشا-اینترنت قدرت خود را از دست میدادند، مرزهای نوآوری انسان جابهجا میشد و میلیونها گل در فضای عمومی آبیاریشده با دموکراسی جوانه میزد.
با ظهور این فضای رویایی، دیگر جایی برای بروز استبداد باقی نمیماند و به قدرت رسیدن چهرهای سیاسی چون ترامپ به آرزویی دور و دراز میمانست اما اوضاع آنگونه که تصور میشد پیش نرفت و رابطه میان رسانهها و قدرت فرجامی دیگرگون یافت. جوزف گوبلز، وزیر تبلیغات آلمان هیتلری در دهه 1930 شکلی تازه از این رابطه تعریف کرد و از آن برای گستردن قدرت و اندیشه نازیها در سراسر اروپا بهره برد.
پیدایش رسانههای آنالوگ در دوران پس از جنگ حکومتها و نظریهپردازان اجتماعی را چنان نگران کرد که به فکر یافتن راهی برای پیشگیری از تاثیر رسانهها بر عموم مردم افتادند. همین تاثیرگذاری بر انبوه و توده بود که باعث میشد کودتاگران نظامی پیش از هر چیز سراغ ایستگاههای پخش رادیویی و تلویزیونی بروند اما تا سالها هیچ راهی برای مهار افسار رسانههای عمومی جز قانونگذاری وجود نداشت.
سرانجام یک روز اینترنت پدید آمد و بازی عوض شد. ناگهان هر فرد قدرت انتشار و تاثیرگذاری یافت و آزادانه به این نتیجه رسید که چه چیز را باور کند، با چه کسانی در ارتباط باشد و به چه چیزهای مستقیم توجه کند. فضای عمومی شبیه یک بازار ایدهها بود که در آن ایدههای خوب بدها را کنار میزدند و به چشم میآمدند. نهایت این اکتشاف فناورانه هم توییتر بود که به بیان فردی تشخص داد و شبکههای اجتماعی را بنیان نهاد.
در فضایی که هر کس هر چه دوست داشت میگفت و مینوشت، سر و کله ترامپ پیدا شد تا تمام قواعد بازی را به هم بزند. با آمدن ترامپ بود که وعده رسانههای دیجیتال برای تعمیق آزادی تقریبا فراموش شد. دیگر نیاز نبود مانند دوران گوبلز پیامها به واسطه گیرندههای رادیویی ارزان یا بلندگوهای نصبشده در معابر عمومی به گوش مخاطبان برسد و ترامپ با استفاده از نبوغ ذاتی توییتر را به ابزاری در خدمت خود تبدیل کرد.
هر چند توییتر میتواند حساب کاربری ترامپ را ببندد اما بعید است با حسابی با نزدیک به 54 میلیون دنبالکننده چنین برخوردی شود. رسانههای جریان اصلی هم میتوانند توییتهای ترامپ را نادیده بگیرند و اینگونه خودشان به ابزاری در دست او تبدیل شوند اما افزایش تعداد کلیکها و شمارگان روزنامهها مانع این اقدام میشود. هر چه باشد، او رئیسجمهوری برگزیده مردم آمریکا و چکیده تمام مشکلها و مسائلی است که آمریکای امروز با آنها دست به گریبان است.