دیلمکتولی که پدرش هم شاعر نامآشنایی برای اهالی ادبیات است نخستین مجموعه شعرش را سال ٨۵ با عنوان «چمدانی پر از ابر» با انتشارات شانی منتشر کرد. این اثر تنها مجموعه شعر آزاد او به شمار میرود و دیگر آثار او در قالب غزل سروده شده است. «سلاطین گمشده» دومین کتاب او بود که نشر نیماژ آن را در سال ٨٩ بهچاپ رساند. این مجموعه همان سال نامزد چهاردهمین دوره جایزه کتاب فصل شد.
دیلمکتولی کتابهای شعر «ماه در آینه جیبی» و «درد در لولای در» را بهترتیب سال ٩٢ و ٩٣ درنشر نیماژ به چاپ رساند و سال ٩۵ نیز انتشارات شانی مجموعه «آخرین نامه در بطری» او را منتشر کرد. این شاعر جوان در حال حاضر کتابی را با عنوان «اوراد هزارمزکد» در دست انتشار دارد که قرار است نشر چشمه آن را وارد بازار کتاب کند. علاوه بر این او گردآوریای از غزلهای دهه ۴٠ و ۵٠ و ۶٠ انجام داده است که آن نیز به زودی وارد بازار کتاب میشود.
مهاجرت شما به مشهد و تغییر جغرافیا تأثیری در شعرتان گذاشته است؟
شعر ما در دهههای اخیر نزول پیدا کرده است و دلیلش هم بیتوجهی شاعران به مسئله زیست بوده است. درواقع آنها گرفتار زیست مدرنی هستند که در عین حال، تجربه درستی هم از آن ندارند. شما در سرودههای شاعران گذشته مثل اخوان، سرما و طبیعت خراسان را میبینید یا در شعر نیما دریا را؛ به طوریکه اگر یک نفر در فرانسه یا آمریکای جنوبی اشعار آنان را بخواند به محیط و تجربههای زیست آنها هم پی میبرد. ما در حال حاضر در شعر خراسان چنین چیزی نداریم. مرحوم بروسان از معدود شاعرانی بود که من طبیعت و رودخانهها و سنگها و ییلاقات خراسان را در شعرش میدیدم، چیزهایی که به مخاطب لذت میدهد؛ اما مهاجرتم به مشهد باعث شد خراسان در من تأثیر بگذارد و در اشعار کتاب آخرم با عنوان «اوراد هزارمزکد» کوهها و طبیعت و اساطیر و تاریخ خراسان دیده میشود. اسم کتاب هم از همان کوههای هزار مسجد گرفته شده است.
یعنی دلیل مهاجرت شما به مشهد دستیابی به تجربههای زیستی خراسان بوده است؟
مهاجرتم ٢ دلیل داشت. اول آشنایی با همسر خراسانیام آیدا (غزل) بود و دیگری علاقهای که به تاریخ و ادبیات و فرهنگ خراسان داشتم و نیز به طبیعت بینظیر و مورد علاقهام ییلاقات و رودخانههای زیبای کنگ و ارغواندره و کلات و اخلمد و... اما اینطور نبودهاست که بخواهم بگویم بهخاطر تغییر در فضای شعریام اینجا را انتخاب کردم؛ با این همه همیشه گفتهام خراسان بخش بزرگی از ادبیات ما در طول تاریخ بوده است، حتی با همین شاعران حال حاضرش مثل آقای کلاهی اهری و مرحوم شکوهی و یا شاعران جوانتری مثل علی عربی، سعید شاد، علیرضا جهانشاهی و سعید قربانیان که باقیمانده چیزی هستند که من از شعر می خواهم.
به نظر شما شعر ما پس از انقلاب و طی دهههای اخیر چقدر تحت تأثیر جریانات و اتفاقات سیاسی و اجتماعی جامعه به پیش رفته است؟
در دهههای اخیر بسیاری از شاعران عاشقانهنویس توانایمان را فراموش کردیم. ما در کنار شاعران جنگ و انقلاب، شاعران خوب دیگری همچون نوذر پرنگ و سپیده سامانی را داریم که اشعار آنها را هیچ نخواندهایم. درست است که جنگ و انقلاب در هر کشوری اتفاق بیفتد، بر تفکر و هنر آن جامعه تأثیر میگذارد اما نباید از بخشهای توانمند هنر غافل ماند. با اینکه ما در دهه ٧٠ و ٨٠ دوباره به شعرهای عاشقانه برگشتیم من معتقدم شاعرانی که در دهه ۴٠ یا ۵٠ شعر عاشقانه نوشتند توانمندتر بودند ولی شعر انقلاب و جنگ نگذاشت چنان که باید دیده شوند. شکافهای اینچنینی که در تاریخ هنر یا ادبیات به وجود میآید، آسیبزننده است؛ چراکه از طریق پیوند با نسلهای قبل است که میتوان پیشرفت کرد. یعنی اگر تجربیات نیما نبود، دستاوردهای منزوی را هم نداشتیم. البته الان فضا کمی بهتر شده است. در دهه ٧٠ شاعران به دنبال تجربیات فرمالیستی رفتند و ما انواع و اقسام حرکتها و رویکردهای شعری را در این دوره میبینیم.
داشتن پدری شاعر چه نقشی در شکلگیری دنیای ادبیتان داشته است؟ چگونه است که پدرتان شعر آزاد میگوید و شما کلاسیکسرا هستید؟
مسلما خانواده به عنوان جامعه کوچک در شکلگیری هر انسانی مؤثر است، برای من هم اینگونه بوده است. البته من به الوهیت شعری و نگاه افلاطونی هم تا حدی اعتقاد دارم، یعنی به نظرم شعر خودش انتخاب میکند که سراغ چه فردی برود، اینطور نیست که هرکسی بخواهد بتواند شاعر شود. برای پاسخ به این موضوع هم که چطور شده پدرم شعر آزاد و من غزل میگویم باید به ریشه خانوادگیام برگردم. پدربزرگ من، علیاکبر دیلمکتولی، مدیر مدرسه گرگان قدیم بود و شعر سنتی و غزل میسرود. قبل از انقلاب به اشعار او توجه میشد و بعد از انقلاب، آنقدر حیات نداشت که سرودههایش مطرح شود. ریشه کلاسیکسُرایی در من، به او برمیگردد. پدرم هم قبلا شعر کلاسیک میگفت ولی از یک مرحله زندگیاش به بعد، به خاطر پریشانی ذهنی از آن فاصله گرفت چون این سبک شعری نیاز به نظم ذهنی دارد.
ویژگیهای یک شعر ماندگار ازنظر شما چیست؟
بیشترین تأکید من روی درک زیست است، چون احساس میکنم بزرگترین غایب این روزهای شعر و هنر ما همین موضوع است. وقتی در شعر ما درکی از زیست محیطی وجود ندارد، ابداع هم نمیتوانیم بکنیم و ادعای آوانگارد بودن هم نمیتوانیم داشته باشیم.
آیا سفر را برای رسیدن شاعران امروز به تجربه زیستی لازم میدانید؟
احتیاجی به سفر نیست. شاعری که دارد در خراسان زندگی میکند لازم نیست سفر کند و از دریا بنویسد. مگر کلمه دریا را شما چقدر در شعر اخوان میبینید برعکس اشعار علی باباچاهی؟ هر شاعری باید درباره خودش بنویسد. خوبدیدن و نکتهبین بودن مهم است نه اینکه کجا زندگی میکنیم.
فکر میکنید جایگاه و پیشینه قوی شعر خراسان، تاچه اندازه در زمانه حاضر حفظ شده است؟
شعر خراسان همیشه بخش بزرگی از ادبیات ما بوده است و هست و هیچکس نمیتواند آن را انکار کند، اما اتفاق بسیار بدی که در ادبیات ما افتاده توجه بیش از حد به پایتخت، در همه عرصههاست؛ چنانکه اگر فردی بخواهد شاعر بزرگی شود حتما به تهران مهاجرت میکند و این عیب بزرگی است. من البته معتقدم برخی از این شاعران که به تهران رفتهاند، آثارشان ضعیف شده است. الان شعر کلاهیاهری و یا مرحوم شکوهی که در خراسان زیست کردند و به تهران نرفتند، صلابت بیشتری نسبت به مهاجران دارد.
بعد از یک سال و نیم سکونت در مشهد، محافل شعری این شهر را چطور ارزیابی میکنید؟
اوایل دهه ٨٠ که به خراسان و مشهد میآمدم انجمنها صلابت زیادی داشتند. حتی سال ٨٧ که به محفل شعری در مشهد آمدم حدود ٢٠٠ مخاطب داشت و برای نشستن همه جا نبود و عدهای بیرون ایستاده بودند. اما الان همان صندلیهای اندک هم پر نمیشود. این به خاطر غفلت مسئولان از بزرگان شعر خراسان است که خانهنشین شدن آنها را به دنبال داشته است. برخی انجمنهای شعر را افرادی میچرخانند که ٢ سال است شعر میگویند و این مسئله برای خراسان که مهد شعر فارسی است ضعف بزرگی است. چقدر خوب است که مسئولان ما بروند با بزرگان شعر ملاقات کنند و هرطور شده رضایتشان را جلب کنند و دوباره آنها را به انجمنها برگردانند. مطمئن باشید اگر این اتفاق بیفتد شعر خراسان رونق و صلابت خود را پیدا میکند و دوباره دهها شکوهی و بروسان از این جلسات بیرون میآیند.
