فضای یأس در کشور، بستر را برای هر فاجعه‌ای مهیا می‌کند

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به فقره‌ای از زیارت اربعین امام حسین (ع) که: « بَذَلَ مُهْجَتَهُ فیکَ لِیَسْتَنْقِذَ عِبادَکَ مِنَ الْجَهالَةِ وَحَیْرَةِ الضَّلالَةِ» گفت: استنقاذ به معنای بیرون کشیدن یا رهایی و نجات چیزی است. در این فقره زیارتی، مقصود، نجات از جهل است. جهل برخلاف تصور شایع، نقطه مقابلش، علم نیست. بلکه متضاد جهل، بنابر برداشت از قرآن و سایر معارف دینی، عقل است. عقل، همان‌طور که عِقال را نیز لگام و افسار استعمال می‌کنند، به معنای قوه‌ عاقله‌ مهارکننده انسان در برابر موج شهوات و هوس‌ها و اغراض جاهلانه است. جاهل کسی است که عقل مهارکننده و بردباری‌بخش ندارد. به این معناست که تصمیم و جانبازی امام حسین (ع) برای رهایی مردم از بند جهالت و سرگردانی در وادی گمراهی، تعبیر و تصویر می‌شود.

**تلقی مشهور درباره مردم کوفه درست نیست
وی در ادامه بیان کرد: همچون قرآن که به تعبیر برخی ازجمله علامه طباطبایی لازم است که هر دو سال یک‌بار بازتفسیر شود، واقعه عاشورا نیز به‌مثابه یک متن عینیِ تاریخی، نیازمند تفسیر مداوم و عصری است.
ایازی در تفسیر خود از عاشورا، صحنه این رویداد تلخ را متشکل از سه جبهه و شبیه یک مثلث تصویر می‌کند؛ مثلثی که یک ضلعش، خود حسین بن علی و ضلع دیگر مخالفان و یزیدیان و ضلع سوم، همراهان و یاران آن حضرت است. به گفته او از این منظر، تلقی شایع از بی‌وفایی مردم کوفه، مطابق واقعیت تاریخی نبوده است و نسبت به مردم کوفه سال 61 هجری، تا حدودی در تاریخ جفا و کلیشه‌سازی صورت گرفته است.
وی در ادامه با اشاره به نظامی بودن شهر کوفه ادامه داد: در زمان خلیفه دوم، این شهر به‌مثابه یک پایگاه نظامی نزدیک مرز، تأسیس می‌شود. از همین‌رو، ساکنین بخش قابل‌توجهی از مردم شهر کوفه، سپاهیان شامی‌ای هستند که در آن زمان به کوفه مهاجرت کرده‌اند. در زمان عثمان، خلیفه اصلی به تعبیری مروان حکم اموی، داماد اوست و بیشتر سیاست‌های اموی است که در جای‌جای خلافت اسلامی ترویج و تثبیت می‌شود.

**نسل جدید کوفه، تحت تربیت امویان
ایازی با بیان اینکه امام علی(ع) برای کنترل شهر و سپاهیان ساکن در آن، آنجا را به عنوان مرکز خلافت خود انتخاب کرد، افزود: اصلاحات و عدالت حکمرانی امام در دوران خلافتش در کوفه، آرایش گرایشهای سیاسی و دینی این شهر را به دو دسته شامی و علوی تقسیم‌بندی می‌کند. علویانی شیفته و دلباخته مرام امام علی (ع) می‌شوند. امام علی (ع) در سال 40 هجری به شهادت می‌رسند و تا زمان رخداد غمناک کربلا در سال 61 هجری، بیست و یک سال می‌گذرد. با توجه به حکمرانی و زمامداری امویان از زمان عثمان، در طول این بیست و یک سال، نسل جدید بالیده در کوفه، تربیت‌یافته‌ خلافت اموی و معاویه است. این نسل از حقیقت گذشته‌ رویداده در کوفه، صرفاً از طریق شنیده‌های تحریف شده باخبر است و مناسب سیاست‌های وسیع تبلیغی و تزویری و سیاسی و دینی موردنظر اموی، شست و شوی مغزی شده و تربیت یافته است.
این پژوهشگر دینی کوفه را در سال 61 متشکل از سه جبهه دانست که عبارتند از: کوفیان شامی، کوفیان علوی و کوفیان نسل جدید تربیت‌یافته‌ دستگاه اموی که افراد حاضر شده برای پیکار با امام حسین (ع) در کربلا، از دو دسته شامی و نسل جدید کوفیان هستند، نه کوفیان علوی.
ایازی با بیان این که فهم درست و دقیق از وضعیت مردمی کوفه در تحلیل‌های تاریخی حق مطلب ادا نشده و همه‌ مردم کوفه به یک چوب رانده شده‌اند، توضیح داد: این در حالی است که در میان سپاهیان ابن زیاد و عمر سعد، به‌ندرت از کوفیان علوی نامی می‌توان یافت و این دسته از علی دوستان، به‌نوعی در شهر کوفه و در زمان رخ دادن فاجعه کربلا، در شهر محاصره شده بودند و به‌سختی می‌توانستند به سپاه امام در نینوا بپیوندند.

**سه شیوه برخورد معاویه با مخالفان
این قرآن‌پژوه با دسته‌بندی سیاست‌های معاویه به سه دسته کلی ادامه داد: معاویه یا مخالفان را تهدید می‌کرد؛ همچون نامه‌ای که در توبیخ ابن عباس، در برپایی جلسات تفسیر در کوفه می‌نویسد. یا آنان را تطمیع می‌کرد و می‌خرید؛ همچون نامه‌ای که به طلحه و زبیر نوشت و به آنان تلویحاً پیشنهاد ولایت‌عهدی خود را عرضه کرد. یا مخالفان و مقاومان را می‌کشت. تبلیغ و فریب عمومی‌اش هم این بود که آنان را قتیل‌الجن‌ها کشته‌اند! همچون حجر بن عُدی‌ها و رشید هجری‌ها و میثم تمار‌ها و عمرو بن حمق خزاعی‌ها. حتی وقتی کسی چون حجر را گردن می‌زند، خود بر او نماز می‌خواند! به پایه‌گذاری ناصواب او، امویان تا زمان عمربن عبدالعزیز سبّ امام علی را از شروط قبولی عبادت جا انداخته و ترویج کرده بودند.
وی ضمن اشاره به دسته‌بندی روش‌های حکمرانی معاویه اظهار داشت: معاویه برای حکمرانی خود، با همدستی سه گروه، امور را پیش می‌برد. یک: خاندان اموی، دوم: کارگزاران و نمایندگان و سوم: گروهی به نام قُصاص که وظیفه‌شان قصه‌گویی در تمامی بلاد اسلامی است. اهمیت این دسته سوم در تبلیغ و تحمیق عمومی و تثبیت قدرت، آن قدر برای معاویه اساسی است که او با کارگزاران اجرایی روزی یک مرتبه و با آنان، روزی دو مرتبه دیدار می‌کند و از آنان گزارش کار می‌طلبد! با مجموعه این تبلیغ‌ها و ترویج‌ها و تربیت‌هاست که نسل جدید بالیده در کوفه، عموماً بابِ طبع قرائت اموی از اسلام است و طبیعی است که کشاندن و تهییج آنان برای سرکوب یک صف‌شکن وحدت امت و یک طاغی و باغی بر امیر مؤمنان! یعنی امام حسین (ع)! کار دشواری نیست.
وی توضیح داد: سال‌ها در کوفه، این دسته از کوفیان جوان، در کنار شامیانی که از ابتدا اسلام را با تبار امویان شناخته‌اند و حالا ساکن کوفه شده‌اند، با سبّ علی رشد یافته و او را جنگ‌افروزی می‌شناسند که در پنج سال خلافتش نیز، مدام در میان مسلمانان جنگ برافروخت، زندگی می‌کردند. حال این حسین بیعت‌شکن و تفرقه‌برانگیز نیز فرزند هموست. در حالی که حقیقتِ ارزش‌های علوی در حکمرانی به اعتبار جای‌جای نهج‌البلاغه، از قبیل نامه به مالک اشتر و نیز خطابه‌ پس از روی کار آمدن در کوفه و بسیار موارد دیگر، محبت و لطف و رعایت حقوق مردم، چه هم‌دینان و چه هم‌نوعان است.
ایازی با تاکید بر اینکه با این اوصاف تبلیغی و سیاسی، می‌شود به‌آسانی 30 هزار نفر، منفعت‌جو یا ترسیده یا شست‌شوی مغزی شده را در کربلا گرد آورد و کار حسین را یکسره کرد ادامه داد: اما این حقیقت همه کوفه نیست و علویان کوفی نیز به‌نوعی در شهر، در حصرند و نمی‌توانند به سپاه امام بپیوندند. پس نباید بی‌وفایی را به نام همه کوفیان نوشت.
وی به همین اعتبار معتقد است: مناسبتِ خطاب امام حسین (ع) در زیارت اربعین، به منجی از جهالت و سرگردانی در وادی گمراهی را، همین نقش سیدالشهدا در تلنگر به جاهلان (به معنای ناعاقلانِ اسیر شهوت و هوس) و گمراهان مقابله‌گر فریب‌خورده تبلیغات اموی است. او در نسبت با ضلعِ مخالفان آن مثلث تحلیلی، چنین نقش هدایت‌گر و بیدارگری را ایفا می‌کند که در آن زیارت، مندرج است.

** چهار پیامد نامطلوب فضای یاس
ایازی در پایان، از همه‌گیر شدن فضای یأس در شرایط امروز کشور، در میان مردم و خصوصاً جوانان، انتقاد کرده و این سم مهلک را بستری مهیا برای هرگونه فاجعه‌ای برشمرد و ا فزود: روحیه یأس‌آلود، دست‌کم فراهم‌کننده‌ چهار پیامد نامطلوب است. اول: یأس، قدرت تصمیم‌گیری و تحلیل را می‌ستاند. دوم: قدرت و تمایل به آینده‌اندیشی و آینده‌گرایی را نیز زایل می‌کند. سوم: در شرایط یأس ملی، مردم آن کشور تسلیم دشمن می‌شوند. در حالی که در بدترین شرایط نیز، خیری در تسلیم به دشمن شدن متصور نیست. چهارم نیز، یک شخص یا یک ملت مأیوس، در جبران اشتباهات گذشته خود ناتوان و بی‌میل است. از همین‌رو، با توجه به شرایط فعلی سخت و مبهم کشور، حفظ امید و تثبیت روحیه و توان جمعی از مهم‌ترین وظایف مردم، خصوصاً قشر نخبه جامعه است.

**اداره کل اخبار چندرسانه‌ای**ایرناپلاس**