به گزارش شهرآراآنلاین، در کارنامه خسروی‌راد افزون بر داستان‌نویسی، روزنامه‌نگاری و همچنین افتخارآفرینی‌هایی چون برگزیده شدن در 2 دوره کتاب سال در کشور و استان در سال‌های 1376 و 1392 دیده می‌شود. گفت‌وگوی پیش رو را با او به مناسبت هفته دفاع مقدس و درباره ادبیات جنگ تحمیلی ترتیب داده‌ایم.
با وجود تنوع کاری‌تان از داستان‌های کودک و نوجوان تا آثار آزاد و دفاع مقدسی بزرگ‌سال، آیا می‌توان شما را نویسنده ادبیات دفاع مقدس دانست؟
بله، پس از چند مجموعه داستان و کتاب‌های داستان حوزه کودک و نوجوان با موضوع آزاد، از سال 71 وارد عرصه ادبیات مقاومت شدم که من به آن ادبیات پایداری اطلاق می‌کنم. این کارها به نوعی تاریخ شفاهی دفاع‌مقدس بود، منتها با این کتاب‌هایی که امروز ناشری مثل «سوره مهر» با عنوان تاریخ شفاهی منتشر می‌کند تا اندازه‌ای فرق داشت چون به نوعی بازنویسی قصه‌گونه خاطرات رزمندگان بود. البته ما جسارت این را که گفته‌های رزمنده را در ساحت قصه ارائه کنیم به خود نمی‌دادیم و نمی‌خواستیم از جنبه مستند آن تخطی کنیم ولی وجه داستانی به کار می‌دادیم.
یعنی زبان آن زبان داستان بود؟
بله. در واقع حاصل کار نوشته‌هایی جذاب بود که بیشتر شکل و شمایل داستان کوتاه به خود گرفته بود تا اینکه یک کار طولانی خسته‌کننده مانند «دا» از کار دربیاید.
با خود رزمنده‌ها مصاحبه می‌کردید؟
نه، مصاحبه‌ها قبلا انجام شده بود و سربازان سپاه آن را پیاده کرده بودند و بر پایه آن می‌نوشتم. در این زمینه اولین کارم «روی پدهای مجنون» بود که به صورت مشترک با یعقوب یادعلی نوشتیم.
یعنی یادعلی کار دفاع مقدسی می‌نوشت؟
بله، من در دوره‌ای با یعقوب یادعلی و رضا شکراللهی در تهران هم‌خانه بودم.
عمده کارهای دفاع مقدسی شما خاطره‌نگاری است؟
بله. بیشترشان این‌گونه‌اند. جالب است بدانید حسن بنی‌عامری و یعقوب و من و آقایی به اسم رضا اسکویی در کنار هم به‌شکلی کار می‌کردیم که تا اندازه‌ای با جنس ادبیات مقاومت بچه‌های حوزه هنری مانند مرتضا سرهنگی تقابل پبدا کرد چون ما داستانی‌تر می‌نوشتیم و آن‌ها احساس می‌کردند که در مستند دست می‌بریم. الان که نگاه می‌کنم می‌بینم به دنبال آن پافشاری ما برای ورود به عرصه ادبیات و فرم گرفتن متن و فراتر رفتن از مصاحبه صرف، بچه‌های حوزه هم نگاهی مثل نگاه ما پیدا کرده‌اند و این‌گونه کار می‌کنند. این اصرار نتیجه داد و من سال 76 جایزه کتاب سال کشور را در بخش دفاع‌مقدس برای رمان‌واره «حکایت سال‌های بارانی» که درباره مهدی مرندی، از سرداران سپاه، بود گرفتم. اولین بار که سفارش این کار را از بنیاد حفظ آثار آن زمان، گرفتم ابتدا بخشی از آن را نوشتم و بردم به آن‌ها نشان دادم. کارشناسشان احمد دهقان بود که چنان اعتمادش جلب شد که بقیه کار را که می‌آوردم نخوانده می‌فرستاد برای تایپ.
دهقان آن زمان هم این رویکرد دگراندیش خود را به ادبیات جنگ داشت؟
دهقان از همان ابتدا رگه‌هایی از این نگاه کنونی را داشت منتها آنچه خیلی بروز پیدا کرد و رسانه‌ای شد پس از انتشار مجموعه داستان «من قاتل پسرتان هستم» بود. کسانی چون دهقان و محمدرضا بایرامی و داوود غفارزادگان شخصیتا همین روحیه را داشتند و با کسانی چون سید مهدی شجاعی فرق می‌کردند. حتی اگر پیش می‌آمد در جلسات داستان گلشیری هم شرکت می‌کردند. آن زمان مثل امروز نبود و اگر کسی در جلسات داستان حوزه هنری شرکت می‌کرد، دیگر به جلسات گلشیری نمی‌رفت و برعکس. چنین تنوعی پذیرفتنی نبود، منتها ما کار خود را می‌کردیم. یادم هست من و محمد بکایی و برخی دیگر از دوستان در جلسات متفاوت حضور پیدا می‌کردیم.
به نظر شما ادبیات دفاع مقدس چقدر رویکردهای فرمی یا پیشرو را برمی‌تابد؟
مگر ادبیات دفاع مقدس غیر از زندگی است؟ حالا اگر می‌خواهیم ژانر تعریف کنیم و اثری را در ژانر وحشت و دیگری را جزو ژانر دفاع مقدس و کاری دیگر را در شمار ژانر عشقی به حساب بیاوریم، حق داریم ولی همه این‌ها جزئی از زندگی است. همان‌طور که در ژانرهای دیگر می‌توانیم به فرم بها دهیم در ادبیات دفاع مقدس هم این رویکرد پذیرفتنی است. بحث من این نیست که فرم را به محتوا اولویت دهیم یا برعکس؛ این‌ها بحث‌های خود را دارد. اما چنان‌که می‌توان در داستان عشقی به فرم اهمیت داد در داستان دفاع مقدسی هم می‌شود و اصلا معتقدم داستان دفاع مقدسی نوعی داستان عشقی است. جدیدترین کارم که رمانی است که به دفاع مقدس ربط پیدا می‌کند و صحنه‌های جنگی دارد ماجرای ازدواج یک زن مشهدی باسواد و نسبتا روشن‌اندیش با مردی عراقی است که به عنوان معاود و مجاهد علیه عراقی‌ها می‌جنگد. من در این کتاب سراغ مضمونی تازه رفتم و در آن بیش از گلوله به زندگی و عشق پرداخته‌ام. رمان «نقل گیتی» نقلِ گیتی است تا اینکه نقل جنگ باشد. در این کار عشق وجود دارد و به فرم هم اهمیت داده شده است.
اساسا از نظر شما چه آثاری ادبیات دفاع مقدس یا جنگ به شمار می‌آیند؟
مگر غیر از این است که در داستان درگیری میان خیر و شر بناست کشمکش داستانی پدید بیاورد و داستان را شکل دهد؟ بنابراین این تقابل در داستان‌های دیگر هم که می‌تواند بین آدم‌های مختلف، زن و شوهر و ... رخ دهد، جنگ است. اما وقتی از ادبیات دفاع مقدس یاد می‌کنیم منظورمان کارهایی است که به جنگ هشت ساله ایران و عراق می‌پردازد. من وقتی «قطار به موقع رسید»ِ هاینریش بل را می‌خوانم چه نامی باید به آن دهم؟ رمان است و وقتی آن را می‌خوانید صحنه‌هایی مانند جنگ خودمان در آن می‌بینید و اگر وجهه انسانی ماجرایی را که به جنگ جهانی دوم می‌پردازد در نظر بگیرید می‌توان میان جنگ‌جهانی دوم و جنگ خودمان اشتراکاتی پیدا کرد. با این همه تاریخ و زمان مشخص و ویژگی‌هایی مختص جنگ تحمیلی آثاری را پدید آورده‌است که آن را می‌توان ادبیات دفاع مقدس تلقی کرد. یکی از این ویژگی‌های خاص این است که ما در جنگ «دفاع» کردیم در برابر دشمنی که به ما حمله کرده بود. یا توجه به مسائلی فراتر از دفاع از میهن و انجام وظیفه سربازی و انگیزه متفاوت در این ادبیات دخیل است؛ طرف شهردار یک شهر است و کسی هم به او نگفته برو بجنگ، ولی به عنوان بسیجی می‌رود و به خاطر توانایی‌اش فرمانده می‌شود؛ این می‌شود شهید حمید باکری. ما در جنگمان از این شخصیت‌ها داشته‌ایم که بازتاب آن‌ها در داستان ادبیات دفاع مقدس را ایجاد می‌کند. یکی از کتاب‌های من «شرح آسمان» درباره شهید ابراهیم فخرایی، خلبان مشهدی هوانیروز، است. این آدم پیش از جنگ هم روحیه حق‌طلبی در نهادش بوده است چنان‌که مثلا در زمان شاه، یک بار در صف بنزین مقابل فردی قوی‌هیکل که نوبت را رعایت نمی‌کند با تمام توانش می‌ایستد. این‌ها مسائلی است که در ادبیات پایداری ما پررنگ است. البته معتقدم که نویسنده‌های ما باید سراغ ناگفته‌های جنگ هم بروند و نقاط مبهم را هم روشن کنند؛ در این رابطه گاهی تجربه‌هایی صورت گرفته که با واکنش تند برخی روبه‌رو شده است و نویسنده «ضد جنگ» لقب گرفته است. در حالی که این طبیعی است که نویسنده دفاع مقدس پدیده جنگ را نقد کند و آدم‌هایی را که دفاع کرده‌اند جدی بگیرد.
چرا باید به ناگفته‌های جنگ پرداخت؟
پرداختن به ناگفته‌ها دست‌کم باعث عمیق شدن نگاه آدم‌ها می‌شود چون صرفا پرداختن به یک بُعد از زندگی آدم‌ها را تک‌بعدی می‌کند. از سویی اگر خدای نکرده جنگ دیگری پیش بیاید توجه امروز ما به ابعاد گوناگون جنگ و بخش‌های تلخ آن مانند شکست‌ها، با ژرفا بخشیدن به نگاهمان، مانع از تکرار اشتباهات می‌شود، یا زمان آن جنگ را کوتاه‌ترخواهد کرد
