داستان این جوان‌های تحصیل‌کرده که لابه‌لای مشغله‌های کاری گردهم آمدند، فکر‌هایشان را روی هم گذاشتند و خواستند قد خودشان، هنر تعزیه‌خوانی را از بی‌سامانی نجات دهند، آنجایی شنیدنی می‌شود که از تلاششان برای افزودن جذابیت‌های جوان‌پسندانه به این هنر برایمان می‌گویند.
آن‌ها که تجربه اجرای مراسم تعزیه درقالب برنامه‌های «شرح شیدایی» شهرداری مشهد را در بسیاری از نقاط شهر داشتند، موفق شدند مردم را گرد تعزیه‌های متفاوتی از امام‌حسین(ع) جمع کنند. گفت‌وگوی ما با این جوان‌های موفق، بیشتر حول دغدغه‌هایشان درباره تعزیه است.
سیدمحمد کاظمی و حامد تقدیمی، در رشته حقوق تحصیل کردهاند و به شغل وکالت مشغولند و کاظم خموش، پزشک است؛ سه جوان تعزیه‌خوانی که گاهی، وقت سرخاراندن هم ندارند اما همان روزی که با هم هم‌پیمان شدند، یک پنجره جدید برای پرداختن به تعزیه، روی سیستم عامل زندگی‌شان باز کردند.
شروع صحبت هر سه نفر از خاطرات کودکی‌شان در هیئت محلی یا فامیلی خودشان است که از همان زمان «طفل‌خوانی» و «بچه‌خوانی» کردهاند.
سیدمحمد کاظمی سی‌ودوساله علاوه‌بر اینکه خودش اولیاخوانی می‌کند، دو سال پیش یک موسسه تک‌منظوره هنری به‌عنوان موسسه «طلایه‌داران تعزیه خراسان» را با هدف تولید و سامان‌دهی نمایش تعزیه، ثبت کرده است. او معتقد است که با این کار برای اولین‌بار یک شخصیت حقوقی برای تعزیه در مشهد خلق کرده که می‌تواند ازطریق آن، مسائل مختلف این هنر را پیگیری کند.
بودجه‌هایی که به تعزیه نمی‌دهند
به گفته کاظمی، الان فضا طوری است که اگر یک تعزیه‌خوان بخواهد تعزیه‌ای را روی صحنه ببرد، باید گروه، لباس و سیستم صوت تهیه کند و گروه نوازنده هماهنگ کند، تمرین بگذارد و درکنار همه این‌ها راه بیفتد در ارگان‌های مختلف به‌دنبال گرفتن مجوز: «همین پارسال در بوستان وکیل‌آباد تعزیه‌ای اجرا کردیم که به‌خاطر آن، دنبال ١٣امضا از این اتاق به آن اتاق دویدم. آخر سر هم، همه مسئولیت‌ها را به‌عهده خود من گذاشتند.»
وکیل پایه یک دادگستری درکنار پژوهش‌ها و تحقیقاتی که درباره محتوای تعزیه انجام داده، در ردیف بودجه‌های ارگان‌ها هم سرکی کشیده که سوالات بسیاری برای او ایجاد کرده است. او می‌گوید: چرا وقتی ٧٠درصد وقفیات و بودجه اداره اوقاف و بخشی از بودجه میراث‌فرهنگی حسینی است، تعزیه را سامان‌دهی نمی‌کنند؟ محل‌های مخصوص برای اجرای تعزیه نمی‌سازند؟ و به این هنر سازوکاری نمی‌دهند؟
خموش که در رشته فیزیوتراپی تحصیل کرده است و ٢۴سال دارد، وارد بحث می‌شود. او که اولیاخوان است، در بیان یکی از دغدغه‌های مهم در مسیر تعزیه‌خوانی‌شان می‌گوید: تابه‌حال کارشناسی نیامده است بنشیند پای حرف دل ما. نیامده است از ما ایراد بگیرد، بگوید فلان تعزیه انحراف یا مشکل دارد. این باعث می‌شود که تعزیه‌خوانی با همه فراگیری‌اش، در سطح متوسط به پایین و ضعیف، باقی بماند و به‌جز در تعدادی محدود از گروه‌ها، تعزیه خوب نبینیم.
١٠٠٠تعزیه که کسی نمی‌شناسد
کاظمی پس از صحبت‌های خموش برمی‌گردد به بخشی از تحقیقات علمی‌اش درباره تعزیه: «به‌طورکلی بیشتر از هزار تعزیه وجود دارد که دست‌کم ٣٠٠تای آن‌ها اجراشدنی هستند. چرا ما فکر می‌کنیم تعزیه را فقط باید در ایام محرم و صفر اجرا کنیم؟ تعزیه آن‌قدر گسترده است، آن‌قدر روایت دارد که می‌تواند برای تمام طول سال، علاقه‌مندان را پای این هنر بکشاند اما متاسفانه تعزیه‌خوانان، تنها برخی صحنه‌های محدود مثل صحنه عاشورا را به تصویر می‌کشند.»
پول جمع کردن در شأن تعزیه نیست
کاظمی ادامه می‌دهد: درواقع عشق به امام‌حسین(ع) باعث شده است تعزیه تا حالا سرپا نگه داشته شود اما نباید از این عشق سوءاستفاده شود و برخی تصور کنند تعزیه‌خوانانی هستند که با تحریک احساسات مردم، سپرگردانی کرده، پول جمع می‌کنند. این کار در شأن تعزیه نیست.
به گفته او، برای رفع این مشکلات و نابسامانی‌ها، مسئولان باید تعزیه را جدی گرفته و امکانات و سازوکاری را که برای سامان بخشیدن به اوضاع تئاتر مشهد ایجاد کردهاند، برای تعزیه هم به کار ببرند: «اصلا تعزیه‌خوانی باید بلیت‌فروشی شود. باید برای این هنر نیز سرمایه‌گذاری شود یا اسپانسرهای مالی پیدا شود. در این صورت مردم می‌توانند انتخاب کنند که در محلی مشخص، روایتی متفاوت از امام‌حسین(ع) و اطرافیانش را ببینند. یک وقت‌هایی هم حمایت‌هایی می‌بینیم اما همان‌ها هم مقطعی است؛ مثلا فلان مسئول، تعزیه را خیلی دوست دارد و همه شرایطش را فراهم می‌کند اما اگر این مسئول رفت و نفر بعدی دیدگاه خاصی درباره تعزیه نداشت، چه می‌شود؟»
کاظمی یک گلایه هم از انجمن هنرهای نمایشی دارد: «سال گذشته با طرحی که پیشنهاد کردم، کانون تعزیه در این انجمن، ثبت شد و حکمی به‌عنوان مدیرمسئول کانون به من دادند اما به طرح‌هایی که برای سامان‌دهی تعزیه ارائه کردم، اصلا توجه نشد. شهرهایی مثل تهران، اصفهان و قزوین برای تعزیه، ساختار اصولی و محکمی دارند، درحالی‌که پایتخت معنوی ایران چنین ساختاری را ندارد.»
هنری که دیده نمی‌شود
حامد تقدیمی وکیل دادگستری است. او اولین‌بار در پنج‌سالگی لباس تعزیه پوشیده و حالا هم مخالف‌خوانی می‌کند. تقدیمی می‌گوید: تعزیه هنر اصیل ایرانی است اما آن‌قدری که تئاتر و موسیقی دیده می‌شود، تعزیه دیده نمی‌شود. علتش این است که مردم واقعا این هنر را نمی‌شناسند، حتی خود کسانی که کار می‌کنند هم به‌جز تعدادی محدود، آشنایی با انواع تعزیه ندارند.
خموش دنباله حرفش را می‌گیرد: در تعزیه اصلی هست که می‌گوید: «گریه بر اهل‌بیت(ع)، خنده بر دشمنان اهل‌بیت(ع)» ما تعزیه‌های بدون گریه هم داریم اما کسی خبر ندارد.
او می‌گوید: این جنبه مذهبی است که مردم را دور تخت تعزیه جمع می‌کند؛ مردم به‌خاطر اسم امام‌حسین(ع) است که همه‌جوره تعزیه را حمایت می‌کنند و چشم روی ایراداتش می‌بندند.
اصلا همین اسم امام‌حسین(ع) بوده که تا الان تعزیه را سرپا نگه داشته است، آن‌هم با عقاید مذهبی در نسل‌های گذشته. حالا با تغییر شرایط جامعه، چیزی که می‌تواند تعزیه را حفظ کند، نوآوری و افزودن جذابیت‌های ظاهری تئاتر است.
نسل بعدی باید تعزیه را بشناسد
تقدیمی در پایان، بحث آموزش را پیش می‌کشد که جای خالی آن در تعزیه، آسیب‌های زیادی را به‌همراه داشته است.
او می‌گوید: از همه این‌ها که بگذریم، بحث آموزش در تعزیه نباید نادیده گرفته شود. نمی‌گویم رشته تعزیه در دانشگاه بگذارند اما باید جایی باشد که تعزیه را با استادان کاربلد آموزش دهند. نسل بعدی، باید تعزیه را بشناسد و آن را اصولی پیش بگیرد؛ چون شاید مثل ما از کودکی، تجربه قرار گرفتن در این فضا را نداشته باشد. همین موضوع، ضرورت آموزش در تعزیه را پررنگ می‌کند.
