قیصر روشنفکر بود اما نه آن روشنفکری که ما می‌شناسیم

مصطفی محدثی‌خراسانی، قیصر امین‌پور را یک شاعر روشنفکر می‌داند؛ اما به نظرش جنس روشنفکری او با آن تعریفی که این روزها در جامعه مطرح می‌شود، متفاوت است. او قیصر را شاعر شعر پایداری معرفی می‌کند و معتقد است که قیصر رفیق نیمه‌راه انقلاب نبوده است.

قیصر امین‌پور، شاعری است که بسیاری لقب شاعر انقلاب را به او داده‌اند که به راستی برازنده اوست؛ اما واقعیت این است که او شخصیتی مستقل داشت و اگر از جریانی تعریف می‌کرد؛ به وقت‌اش نقدهای خود را نیز می‌گفت و هیچ وقت از بیان حرف‌ها و دغدغه‌هایش هراس نداشت. او به معنی واقعی کلمه روشنفکر بود؛ اما هیچ وقت تلاش نکرد تا این روشنفکری را به کسی اثبات کند و در کل در بند این گونه صحبت‌ها و دادن لقب، پیشوند و پسوند نبود. یازدهمین سالگرد نبود او بهانه‌ای شد تا صحبت کوتاهی را پیرامون این موضوع با مصطفی محدثی‌خراسانی انجام دهیم که در ادامه می‌خوانید.

محدثی‌خراسانی قیصر را شاعری روشن می‌داند اما نه روشنفکر به آن معنا که ما امروز می‌شنویم و می‌شناسیم و در توضیح دیدگاهش می‌گوید: قیصر امین‌پور، روشنفکر بود اما نه آن روشنفکری که امروز در جامعه ما معنا می‌شود؛ چراکه متاسفانه بعد از انقلاب روشنفکری معنای جدیدی پیدا کرد و شباهت کمی با معنای حقیقی خود داشت و چه بسا امروز می‌بینیم که تعریف دوستان از روشنفکری همان اپزیسیون است.

وی ادامه داد: قیصر دیدگاه‌های بسیار روشنی داشت و پای دیدگاه‌اش ماند. جنس شعرهای امین‌پور با آنچه که امروز عده‌ای تلاش می‌کنند از او نشان بدهند، متفاوت بود. متاسفانه ما تعریفی متفاوتی از روشنفکری داریم و شاید نیاز باشد که تغییراتی بدهیم و تعریفی متفاوت‌تری از این عبارت داشته باشیم.

این شاعر انقلابی روشنفکری را مغایر با انقلابی بودن نمی‌دادند و با اشاره به این دیدگاه اظهار کرد:‌ انقلابی بودن با روشنفکر بودن مغایر نیست اما نیاز است که ما به این بپردازیم که چه تعریفی از کلمه انقلابی و چه تعریفی از روشنفکر بودن داریم. به اعتقاد من امروز شاعران و نویسندگان انقلابی، روشنفکرترین افراد جامعه ادبی ما هستند؛ چراکه توانستند نگاه جدید و مستقلی را به جامعه منتقل کنند.

محدثی‌خراسانی در پاسخ به این سوال که «اگر عمر شعری قیصر امین‌پور را به دو نیمه بعد از دو مجموعه آخر و بعد از آن تبدیل کنیم؛ آیا او دیدگاه‌اش در این دو نیمه تغییر کرده است؟» می‌گوید: شاید حرف شما درست باشد و قیصر امین‌پور در نیمه اول عمر تنها به جنگ و انقلاب پرداخته باشد و در نیمه دوم نیز به مباحث عاشقانه و عرفانی توجه داشته؛ اما اصل کلام این است که من دیدگاه متفاوتی میان دو نیمه فعالیت‌های شعری قیصر نمی‌بینم و هر دو در یک راستا بوده‌اند. متاسفانه در این دوران، عده‌ای تلاش کردند تا میان این دو دیدگاه فاصله بیندازند و بگویند که قیصر تغییر کرده است.

وی افزود: واقعیت این است که قیصر رفیق نیمه‌راه آرمان‌های امام (ره) و انقلاب نبود و تا پایان عمر پای حرف خود ایستاد و هرجا لازم بود وارد میدان شد تا به این افراد نشان دهد که تصور اشتباهی از فعالیت او دارند؛ قیصر در همین انقلاب قد کشید و مطرح شد و آدمی نبود که بخواهد اصل چیزی را که پذیرفته نفی کند. قیصر امین‌پور شاید با توجه به اتفاقات روز و برخی رفتارهای نادرستی که می‌دید، انتقاداتی را مطرح کند؛ اما نفی‌کننده، نبود. شما اگر به دو مجموعه آخر او هم نگاه کنید متوجه خواهید شد که او بر اساس تغییر روزگار به مفاهیم دیگری پرداخته است تا مردم روزگار را به آینده امیدوار کند و به ملتی که روزهای سخت انقلاب و جنگ را پشت سر گذاشته است امید بدهد.

قیصر امین‌‌پور در مصاحبه‌ای تصویری عنوان کرده است که از آن روزی که برای شعر دفاع‌مقدس سکه و هدیه دادند، برای جنگ شعر نگفتم و محدثی در بیان این دیدگاه قیصر توضیح می‌دهد: قیصر امین‌پور به معنی واقعی کلمه آزاده بود و این جمله او نیز بیانگر همین موضوع است؛ اما باز هم به همان حرف‌های قبل می‌رسیم که عده‌ای از این حرف او سوء استفاده کردند؛ چراکه می‌خواستند این طور بیان کنند که او در مقابل انقلاب ایستاده یا قصد دارد، شعر دفاع مقدس را نفی کند؛ اما او هیچ‌گاه چنین دیدگاهی نداشت و نمی‌خواست که چنین حرفی بزند. او در واقع با بیان این موضوع قصد داشت تا به همه بفهماند که اگر کاری تا به امروز انجام داده، تنها برای انقلاب این کارها را کار کرده و به دنبال منافع شخصی و دنیوی نبوده است.

این شاعر مشهدی در بخش پایانی صحبت‌هایش به آزادگی قیصر اشاره داشت و گفت: قیصر امین‌پور شاعر آزاداه‌ای بود که نقش غیرقابل انکاری در ادبیات انقلاب دارد؛‌ او تصویرگر سال‌های جنگ است؛ رشادت‌های جوانان این مرز بوم را در جبهه‌های دفاع مقدس می‌دید و به سرعت آنها را در قالب شعر به تصویر می‌کشد و همین صحبت‌ها و هنرهای او و امثال او بود که باعث می‌شد، جان تازه‌ای به رزمندگان منتقل شود. شعر امین‌پور شعر پایداری است؛ چراکه او شاعری نبود که دربرابر ظلم‌ها سکوت کند و به سرعت فریادش را در شعرش نمایان می‌ساخت. به نظر من قیصر تاثیر خودش را در ادبیات انقلاب گذاشته است و سند این حرفم ماندگاری شعرهای اوست که ما امروز در جامعه شاهد آن هستیم.

منبع: ایبنا