به عنوان عضوی از دولت از عدم کفایت آنچه در جریان بود ناخشنود بودم. لذا، تصمیم به کناره‌گیری از آن گرفتم. امیدوارم که شاهد اتفاق‌های بهتری در آینده باشیم.
به گزارش خبرنگار ایلنا، عباس آخوندی در مراسم تودیع و معارفه وزرای راه و شهرسازی گفت: در این مراسم رسمی و تشریفاتیِ معارفه و تودیع هیچ قصد صحبت طولانی و یا ارائه گزارش از پنج سال گذشته ندارم. آنچه انجام شد و ثمر داد محصول زحمات تمام همکاران در سراسر ایران بود. بنابراین، اگر افتخاری وجود دارد متعلق به آنان است.
وی ادامه داد: راهبری وزارتخانه بر عهده من بوده است و مسئولیت اقدام‌های صورت گرفته را می‌پذیرم. امید که شما گواهی نیک دهید تا بتوانم در پیشگاه خدای تعالی، ملت شریف ایران و شما همکاران گرامی از این بابت که بهترین سعی خودم را انجام دادم روسفید باشم. البته همه آنچه انجام شد قابل نقد هستند و با کاستی روبرو می‌باشند.
وی با بیان اینکه در این جلسه به دو موضوع به طور کوتاه خواهم پرداخت،گفت: یکی نگاهم به دغدغه‌ی حکمرانی در ایران و دیگری توضیح در باره چند ابهام که در رسانه و ضدِّرسانه به ویژه پس از ترک وزارتخانه مطرح شد می‌باشد. در مورد اول، نکته ی کانونی توجه من به رابطه ی حکمرانی و مساله ی ایران است. درک من این است که مشخصا پس از وقایع مرداد 32 همچنان مفهوم ایران در ایران غریب است و هنوز مساله ی ایران به عنوان یک موضوع در کانون سیاست و عمل در نهاد حکمرانی قرار نگرفته است.
آخوندی ادامه داد: منظور من از ایران، یک تمدن و حوزه ی تمدنی، یک نظام معرفتی که در تجربه تاریخی یک ملت متکثر در یک حوزه ی سرزمینی گسترده قوام یافته، یک فرهنگ فرادولت-ملت، یک تاریخ به هم پیوسته که در تحول روزگار دچار گسست غیر قابل جبران نشده، یک ملت که نماد وحدت در کثرت و کثرت در وحدت است، یک سرزمین فراخ که پل فیروزه ی جهان است، یک هویت مبتنی بر ایمان به غیب و خِردِ حققتبین و واقعنگر که بر موانعِ زیستی و حوادث ساختهی بشر غلبه میکند و راهِ چاره می یابد و یک شبکه ی فرهنگی، دانشی، اجتماعی، تجاری ملی، تمدنی و فراملی است.
وزیر سابق راه و شهرسازی تصریح کرد: ایران عزیر در روزگار معاصر و در رویارویی با جریان تجدد با دو چالش و عارضه ی بنیادین کاستی در زیست پذیری و حرکت روبرو شده است. منظور از زیست پذیری و حرکت بهره برداری درست و سالم از منابع زیستی مادی و معنوی بدون تخریب و یا آلوده سازی ولی همراه با پالایش و فرآوریِ آنها و سودبردن از دانش و فناوری های جهان مدرن از رهگذر توسعه ی شبکه های حرکتی مادی و اجتماعی است. شبکه ها دامنه ی گسترده ای از شبکه های زیرساختی و یا مجازی در زندگی روزانه مردمان را شامل می‌شوند. برای غلبه بر این دو عارضه، نیاز به توجه به جنبه‌های عینی رشد و توسعه از طریق اجرای پروژه های زیرساختی حمل ونقلی، لجستیکی، شهری و جز آن داریم.
وی خاطرنشان کرد: بی توجهی به جنبه های ذهنی و معنوی و تکیه صرف بر تکنیک که روح مادی گرایانه زمان‌هاست و شوربختانه صورتِ مارکسیستیِ آن به نام دین تبلیغ می شود راهزن است. تمام تلاش من در این دوره در این وزارتخانه ی پروژه محور این بود که مفهوم انسان محوری؛ آن هم انسانِ ایرانیِ مؤمنِ به غیب و متمدنِ عضوِ سازمانِ مدنی بر مبنای پذیرش حقوق اساسی شهروندی و حاکمیت قانون را برکشم. از این رو برای من توجه حکمرانی به جنبه های ذهنی چون حسِ تعلق هویتی به فرهنگ و تمدنِ ایران شهری، عمل بر اساس نظام معرفتی انباشته شده در تاریخ این سرزمین تحت عنوان حکمت ایرانی، ایجاد همبستگی اجتماعی و حضور فعال و سرافرازانه در شبکه های اجتماعی، تجاری، فرهنگی و سیاسی در گستره حوزه ی تمدنی ایران، منطقه و جهان، حفظ وحدت ملی و یکپارچگی سرزمینی با اتکا بر قدرت نرم بسیار مهم بود و هست.
آخوندی گفت: توسعه از این دیدگاه به مفهوم اجرای پروژه‌های بزرگ، متعدد ولی بی حاصل که دریاچه ها و تالاب‌ها را بخشکاند و در نتیجه ی گرد و غبار و آلودگیِ هوا نفسها را تنگ کند و انسان‌ها را کالاهایی بپندارد که برای اسکان نیاز به جعبه‌هایی برای استقرار و نگهداری هستند نیست. بلکه توسعه به مفهوم ادراک عدالت، امکان دسترسی آزادانه و برابر به فرصتها، حاکمیت قانون، حسِّ وجود سلامت و نبود فساد، امکان رقابت منصفانه برای کسب منفعت شخصی از سوی شهروندان و ایجاد ثروت عمومی برای یک ملت، حوزه تمدنی و حتی جهان است.
وی گفت: به عنوان عضوی از دولت از عدم کفایت آنچه در جریان بود ناخشنود بودم. لذا، تصمیم به کناره‌گیری از آن گرفتم. امیدوارم که شاهد اتفاق‌های بهتری در آینده باشیم.
آخوندی گفت: درباره ابهامی که در پایانِ کار با تبلیغ بسیار گسترده ی ضدِّرسانه بر فعالیت‌های وزارتخانه سایه افکند نیز چند جمله‌ای بگویم. حضرات چنان تبلیغ کردند که گویی در پایان 62 ماه کار، وزارت راه وشهرسازی فاقد هرگونه دستاوردی است و تمام مدیران در این مدت به مرخصی و خوشگذرانی رفته بوده‌اند.
وی ادامه داد: آقای مهندس امینی گزارشی آماری از اقدام‌های صورت‌گرفته تهیه کرده‌اند که تحویل آقای اسلامی می‌دهم و البته انتشار عمومی خواهم داد. شخصا به جهت تعهدی که به مردم دارم، گزارشی تحلیلی از رویکردهای بنیادین در این دوره تهیه خواهم کرد و به ملت عزیر ایران گزارش خواهم داد. همچنانکه مقدمه آن را انتشار داده‌ام.
آخوندی اظهار داشت: بخش مسکن بخشی است که دچار بزرگترین عدم تعادلها در دوره ی پیش از تصدی اینجانب شده بود.نشانه ی این عدم تعادل را در 2.5 میلیون واحد مسکونی خالی در آمارگیری سال 1395 ، 2.2 میلیون خانه ی دوم تفریحی، 19 میلیون بدمسکن شهری و قطبی شدن شدید شهرها به بالاشهر و پایین شهر، اختلاف طبقاتی و تفاوت قیمت بیش از ده برابری بین مناطق بالادست و پایین دست شهر اشاره کرد. بازار مسکن علیرغم تمام سادگی فناوری آن و پراکنده و تقسیم شده بودن سرمایه گذاری در آن برای اولین بار در تاریخ ایران با اجرای طرح مسکن مهر به طور مستقیم به صورتِ بسیار گسترده ای از سوی دولت مورد مداخله قرار گرفته بود.
وی ادامه داد: شوربختانه که این مداخله تبدیل به فضیلت شده بود و هنوز ضدِّرسانه آن را با تامینِ مالی از سوی دولت تبلیغ می کند. هزینه این مداخله برابر با افزایش یک چهارم به کل پایه پولی کشور و رشد بسیار بالای تورم بود.
آخوندی افزود: سایه ی سنگین سوداگری ساختمانی در کنار شهرفروشی در شهرها و همچنین ضعف تجهیز منابع مالی برای ساخت و خرید، دسترسی مردم به مسکن مصرفی شخصی به ویژه برای خانه اولی‌ها را با مشکل جدی مواجه ساخته بود.
وی ادامه داد: برای ساماندهی کلی این بازار و خارجسازی سوداگری تا حد ممکن از آن به چند دسته سیاست روی آوردیم. که از جمله آنها توقف توسعه طرح مسکن مهر و تکمیل واحدهای تعهد شده با حدِّاقلِ توسل به منابع عمومی و ادامه برداشت از منابع بانک مرکزی، اتکا به سیاست پسانداز و سایر روشهای تامین مالی مسکن و فعالسازی انواع ابزارهای مالی و پولی، هم به منظور تجهیز کلان منابع مالی بخش مسکن و هم به منظور کمک به برنامه ریزی اقتصاد خانوار، همچون انتشار اوراق رهنی و تشکیل صندوقهای سرمایهگذاری زمین و ساختمان که هر دو به روش محدود اجرا شدند، افزایش قدرت خرید متقاضیانِ مسکن به ویژه خانه‌اولی‌ها و باز بویژه در بافتهای ناکارآمد شهری شامل بافتهای فرسوده و اسکانِ غیرِرسمی، تبدیل بانک مسکن به یک بانک توسعه‌ای به منظور مداخله مؤثر مالی بانک در بازار به منظور جبران دورههای رکود و رونق سوداگرانه و تورمِ بخشی، اتخاذ سیاست انضباط شهری از طریق جلوگیری از شهرفروشی در حدی که قانون اجازه می‌داد.
وی ادامه داد: اجرای سیاست بازآفرینی شهری محلهمحور به منظور ارتقای کیفیت مسکن 19 میلیون نفر بدمسکن شهری بر مبنای مشارکت حداکثری ساکنان، امکان تداوم سکونت‌شان در همان محل و به بیرون و حاشیه پرتاب نکردن آنان، اتخاذ سیاست توسعه‌ی نسل سوم شهرهای جدید مبتنی بر عدم توسعه‌ی شهرهای خوابگاهی و توجه همزمان به محل اشتغال و مسکن ساکنان، شهرسازی ریلپایه و متکی بر حمل و نقلِ عمومی به منظور ارتقای کیفیت زندگی در درونِ کلانشهرها و امکان استفاده بهینه از طرفیت زندگی در حومه با کیفیت برتر، تبعیض مثبت به نفع شهرهای میانی و کوچک در برابر شهرهای بزرگ به منظور تامین عدالت جغرافیایی، کاهش شدّتِ تمرکز و بهبود نحوه‌ی توزیع جمعیت در سرزمین، ادامه سیاست بهسازی مسکن روستایی و اجرای سیاست مسکن اجتماعی توسط سازمانهای مسؤول در حوزه‌ی رفاه اجتماعی چون سازمان بهزیستی، سازمان تامین اجتماعی، کمیته‌ی امداد امام(ره)همچنین حمایت از نهادها و مؤسسههای خیریه چون بنیاد مسکن بدون مداخله اجرایی دولت در ساختوساز و صرفا بر اساس پشتیبانی دولت از آنها در قالب تامین زمین در جایی که زمین دولتی وجود داشته باشد. همچنین، وضع مقررات و یا ارائهی کمکهای مالی به نهادهای حمایتی. همه‌ی این سیاست‌ها با تکیه بر معیارهای ایرانشهری و توجه به جنبه‌های فرهنگی، مشارکت اجتماعی، معماری و ارتقای کیفیت زیستِ شهری طراحی و پی گرفته می‌شد که به منظور به درازا نکشیدن بحث از ذکر جزئیات آنها خودداری میکنم.
آخوندی تصریح کرد: برای اجرای این سیاست‌ها اولین پیشنهادی که عرضه کردم این بود که اکنون که اعتبارات مسکن مهر اثرهای تخریبی تورمی خود را بر اقتصاد کلان گذاشته‌است، دولت موافقت کند تا کل این اعتبار به بدهی دولت منظور شود و معادل آن به عنوان افزایش سرمایه‌ی بانک مسکن درآید. تا همزمان بانک مسکن تبدیل به یک توسعه‌ای شود و بتواند برای جبران چرخه‌ی رکود و تورم با توجه به این افزایش سرمایه تجهیز مالی جدی و مداخله مؤثر کند و هم با توجه به تنگنای بانکی که قدرت تسهیلات‌دهی بانکها با چالش جدی مواجه شده و سهم تسهیلات غیر جاری در تمام بانکها افزایش یافته، به کمک نظام بانکی بشتابد.
وی ادامه داد: در شرایط تنگنای بانکی، وجود یک بانک سالم و بزرگ برای اصلاح و بازسازی ساختاری بانکها و اجرای طرح جامع حل وفصل بانک‌های مواجه با کسری ضروری است. همان زمان استدلال کردم که با توجه به تورم موجود در نهایت، عدم اجرای این پیشنهاد صرفا موجب اتلاف این منابع میشود و در عمل ارزش اقساط بازگشتی نسبت به قدر تِ خریدِ اولیه‌ی آن بسیار ناچیز خواهد بود. بنابراین در پایان، بازنده اصلی خزانه خواهد بود.
وزیر سابق راه و شهرسازی با بیان اینکه شوربختانه، درکِ درستی درباره این موضوع در ستاد اقتصادی دولت نبود و با پاسخ شگفتی روبرو شدم که توافق با این پیشنهاد منجر به بدآموزی میشود، یادآور شد: اما، من هیچگاه نفهمیدم بدآموزی چه کسی!.
وی افزود: 56 درصد ساخت مسکن مهر، 50 درصدتاسیسات زیربنایی و بیش از 80 درصد تاسیسات روبنایی پروژه‌های آن را علیرغم کم توجهی دولت با پیگیری و سماجت تمام به پایان رساندم. حجم کار انجام شده در این دولت بیش از یک و نیم برابر کار انجام شده در دولت پیشین است. بیش از 1.04 میلیون خانه در این مدت به اتمام رسید، من می‌توانستم دستِکم هر هفته یک پروژه را افتتاح کنم و یکی از محبوبترین وزیران در اذهان عمومی باشم. اما چون نمی‌خواستم پروژه‌ای که بنیان آن را نادرست می‌دانستم ترویج کنم و در عین حال خود را متعهد به شهروندان و خریداران مسکن مهر می‌دانستم، ضمن وقت گذاشتن زیاد و پیگیری کردن کار، بخش اعظم کار در قلمرو وزارتخانه بود را به اتمام رساندم ولی یک مورد را هم افتتاح نکردم. ضدِّرسانه از این موقعیت حداکثر سوءاستفاده را کرد و از من چهره‌ی ضد خریداران مسکن مهر در اذهان ترسیم کرد و هر روز دروغی را در کانال‌های خود انتشار داد و موضوع را سؤال حداقل دو استیضاح کرد. اما من هنوز فکر میکنم از حیث حرفه‌ای کار درستی کردم که هم تعهدم را به مردم انجام دادم و هم یک سیاست سراسر اشتباه را تبلیغ نکردم.
آخوندی خاطرنشان کرد: مطمئنم در تاریخ روزی از این اقدام تقدیر خواهد شد. در مورد سایر پیشنهادهای بخش مسکن، جناب جهانگیری نیک می‌دانند که دولت تقریبا در مورد هیچ‌یک اتخاذ تصمیم نکرد. تا جایی که ایشان در چندین مورد به ستاد اقتصاد کلان نوشتند که شما با همه پیشنهادها مخالفت می‌کنید لیکن، حتی یک پیشنهاد هم نمی‌دهید و بخش را بدون تصمیم رها کرده‌اید.
وی بیان کرد: به هر روی، برخی از سیاست‌های پیشنهادی را با هر زور و ضربی که بود و هرچند با تاخیر از مجاری پولی و مالی عبور دادم و اجرا کردم. همچون اجرای سیاست پسانداز و افزایش قدرت 8برابری سقف تسهیلات بخش مسکن. کاهش نرخ تسهیلات نه با اتکا به بودجه‌ی عمومی بلکه با اتکا به کاهش قیمت تمام شده‌ی پول برای صندوق پسانداز مسکن و تامین کسری آن از طریق استمهال بازگشت بخشی از اقساط دریافتی مسکن مهر از سوی بانک مسکن به بانک مرکزی و از این دست اقدامها.
وزیر سابق راه و شهرسازی اظهار داشت: در ادامه موفق شدیم بخش اعظم سیاست‌های حوزه مسکن را در خلال برنامه‌ی ششم به تصویب دولت و مجلس برسانیم. بافتهای ناکارآمد را به تعداد 2700 محله شناسایی کردیم و شروع بازآفرینی سالانه 270 محله را در برنامه جای دادیم. برای اجرای این برنامه اعتبارهایی را در برنامه منظور کردیم. همچنین برای اجرای آن ستاد بازآفرینی شهری را در سه سطح ملی، استانی و شهری با تصویب دولت سازمان دادیم. برنامه جامع اقدام مشترک بازآفرینی هر محله را با کمک ستادهای بازآفرینی شهری هر شهر و با مشارکت مردم و تمام مقام‌های مسؤول شهری تهیه کردیم. این موضوع در تاریخ برنامه‌ریزی ایران بسیار نادر بود که موضوعی به اجماع تمام مقام‌های محلی برسد و در هر سه سطح ملی، استانی و محلی بهصورت هماهنگ فهم و اجرا شود.
وی اضافه کرد: همچنین، با تغییر اساسنامه شرکت عمران شهری، آن را به شرکت بازآفرینی شهری تبدیل کردیم. هر چند سهم بودجه سالانه این برنامه در بودجه‌های سالهای 96 و 97 آنطور که مقرربود منطور نشد. اما همگرایی و هم‌افزایی تمام دستگاه‌های اجرایی و اهرم کردن همین بودجه‌ی کمی که داشتیم موفقیت‌های بسیاری در استان‌ها به وجود آورد.
آخوندی تصریح کرد: به هر روی تمام شاخص‌ها در پایان سال 1396 نشان از خروج از وضعیت رکودی و ثبات در بخش داشتند تا آنکه شاخص‌های اقتصاد کلان در سال 1397 دچار تغییرات ناگهانی شد. البته تدبیر آنها خارج از کنترل مدیریت بخش است.
وی یادآور شد: دلخوش بودیم تا به ناگاه با ایده‌ی جدیدی با عبارت "بکوبیم و بسازیم" روبرو شدیم. هنوز نحوه‌ی پیدایش این ایده برای من روشن نیست. هر چه توضیح دادیم که این ایده غیر اجرایی است. چند نمونه بسیار محدود در ایران دارد مانند طرح توسعه اطراف حرم امام رضا (ع) و طرح نواب که هر دو علیرغم هزینه‌های گزاف شکست خورده‌اند. تمام تجربه‌ی سایر کشورها برخلاف این ایده است. اساسا ایده‌ی بازآفرینی شهری در تجربه‌ی بین‌المللی به دلیل شکست ایده‌ی بکوبیم و بسازیم به میان آمد. مگر می‌توان املاک و خانه‌های تحت تصرف مردم هرچند با کیفیت بسیار نازل را کوبید و ساخت؟ اما، توضیح‌های من مؤثر نیفتاد.
آخوندی ادامه داد: برای خروج از بن بست، درخواست کردم کارگروه ویژه بازآفرینی شهری با ریاست معاون اقتصادی رییس جمهور و با حضور وزیر امور اقتصادی و دارایی، روسای سازمان برنامه و بانک مرکزی و سایر مشاوران مرتبط رییس جمهور این موضوع را بدون حضور من هماهنگ کند. البته مقرر شد معاون من به عنوان دبیر این کارگروه در جلسه حضور فعال داشته باشد و بیدریغ تمام امکان وزارتخانه را در اختیار اجرای این طرح قرار دهد تا شاید این تعارض مدیریت شود.
وی توضیح داد: پُر واضح بود که این ایده با شکست رو به رو میشود. اینک پس از گذشت 25 جلسه و پیگیری مستمر در بالاترین سطوح کل زمین تملک شده از محلِ اراضی متعلق به سازمانهای 36 متر مربع است. البته، خوشبختانه این کارگروه، ادامه طرح پیشین را متوقف نکرده و آن بخش در حالِ اجرا و حمایت است. به هر روی، هرچند طرح بر اساس آنچه طراحی کرده بودیم در حال اجراست و امیدهای زیادی را برای ارتقای کیفیت زندگی کم درآمدترین اقشار جامعه‌ی شهری به وجود آورده است، اما،تعارض ما مدیریت نشد و یکی از دلیل‌هایی که من تصمیم به کناره گیری از دولت گرفتم همین موضوع بود.
وزیر سابق راه و شهرسازی درباره مسکن اجتماعی هم گفت: حضرات هر روز تبلیغ می‌کنند این دولت حتی یک خانه هم نساخته است. البته که این افتخار این دولت است که حتی به ارزش یک خانه هم پول مردم را هدر نداده است. از ابتدا قرار نبود که دولت خانه بسازد. حتی در پیام مرحوم امام(ره) به هنگام تاسیس حساب صد هم ساخت خانه توسط دولت پیشبینی نشدهبود. در مورد مسکن اجتماعی هم مقرر بود از سوی نهادهای حمایتی اقدام شود و نه دولت. باز علیرغم آنکه هیچگاه اعتبار مسکن اجتماعی علیرغم پیشبینی در برنامه ششم در هیچ یک از بودجه‌های سالانه پیشبینی نشده است، بر اساس حمایتی که وزارتخانه از طریق تخصیص زمین و یا واگذاری بخشی از خانه‌های مسکن مهر فاقد مشتری به نهادهای حمایتی توانسته بیش از یکصدو بیست هزار واحد مسکن اجتماعی را به اتمام برساند. لیکن، چون کار توسط نهادهای مختلف انجام میشود، عنوان طرح در هر یک از سازمان‌ها متفاوت است درباره آن اطلاع رسانی لازم صورت نگرفت.
وی ادامه داد: راهبری وزراتخانه‌ی بسیار بزرگ و حساسی چون وزارت راه و شهرسازی برای من هم سهل و هم طاقت فرسا بود. سهل بود از آن جهت که این وزارتخانه بسیار تخصصی است و دارای بدنه‌ی کارشناسی ارزشمند و مدیران لایق و سالمی است. بنابراین، با تکیه بر صلاحیت آنان، با راهبری درست و ایجاد فضای کار و خلاقیت امکان دریافت نتیجه کاملا ممکن است. نمونه‌ی آن پروژه‌های بزرگ مقیاسی است که در تمام حوزه‌ها در این مدت به نتیجه رسید.
ادامه دارد..............
