١
حدود سال ١٣١٣ پس از رفتن گروه شرق شناسی شیکاگو از تخت جمشید، سر سرباز هخامنشی ناپدید شد
٢
این نقش برجسته، ١٥سال پس‌از مفقودشدنش در مجموعه شخصی یک فرد کانادایی دیده شد
٣
سرِ سرباز ایرانی سال ١٩٥٠ به موزه هنرهای زیبای مونترال کانادا اهدا شد و حدود ٦٠ سال میهمان آن بود
٤
سال ٢٠١١ نقش برجسته هخامنشی از موزه به سرقت رفت و سه سال بعد از کتابخانه شخصی ایشان سر در آورد
٥
حراجی فروش سرباز هخامنشی در سال ٢٠١٧ به قیمت ٢ میلیون و ٢٠٠هزار دلار، با حکم دادگاه آمریکایی متوقف شد
٦
سرانجام مهر ٩٧ سرباز ایرانی، همراه رئیس جمهور به وطن باز گشت و در موزه ملی تهران رونمایی شد
٧
از دوشنبه گذشته نقش برجسته سرباز هخامنشی در موزه خراسان بزرگ منتظر دیدار خراسانی‌هاست
٨
نوروز امسال نیز سرِ سرباز هخامنشی به شیراز بازمیگردد تا دوباره دوشادوش هم‌رزمانش در پلکان تالار پرسپولیس بایستد
سربازی که جایگزین نشد
در عکس‌های به‌جا‌مانده از آن سال‌ها تصویرش روی دیوارِ پلکان کاخ آپادانا پیداست، راست‌قامت دوشادوش هم‌رزمانش ایستاده با زخمی که گذرِ روزگار از شانه تا زیر گردنش کشانده است. گویا همین ترک هم چاقوی وسوسه را تیز و او را از پیکرِ نیزه‌به‌دستش جدا کرده است؛ تا او تنها سربازی باشد که در گارد جاویدان سپاهِ داریوش، هرگز جایگزینی برایش یافت نشده است. زهره حسن‌زاده، راهنمای موزه بزرگ خراسان، به اینجا که می‌رسد می‌داند باید در اهمیت جایگاه او توضیحاتی بدهد: سپاه جاویدان در زمان خودش از زبده‌ترین ارتش‌های جهان بوده است و تعدادش همیشه روی عدد ١٠هزار ثابت، نه زیاده و نه کم می‌شده است. اگر یکی از آنان می‌مرد یکی جایگزینشان می‌شد. همین است که هرودوت یونانی به آنان لقب نامیرا یا جاویدان داده است.
سرقتی که دوباره رخ داد
شواهد و اسناد به‌جا‌مانده می‌گویند این نقش برجسته، ١۵سال پس‌از مفقودشدنش برای نخستین‌بار در‌بین مجموعه شخصی یک فرد کانادایی به نام «پُل مالون» دیده شده است. مدتی بعد، پل مالون این نقش برجسته را در‌قبال دریافت هزار دلار به یک مجموعه‌دارِ دیگر کانادایی به اسم «مورگان» می‌فروشد. این سرِ د‌وهزار و پانصد‌ساله تا سال١٩۵٠ در این مجموعه، جهانِ قرن بیستم را به تماشا نشسته بوده اما با مرگ مورگان، وارثان او تصمیم می‌گیرند که این میراث ایرانی را به موزه هنرهای زیبای «مونترال» کانادا اهدا کنند. همین بازیِ بی‌پایان روزگار است که این نقش برجسته را حدود ۶٠سال دیگر در این موزه نگاه می‌دارد تا اینکه در سال٢٠١١ قفل ویترین در نیمه‌شبی تاریک شکسته می‌شود و این سرباز ایرانی برای مرتبه دوم به‌همراه یک مجسمه مرمرین رومی به سرقت می‌رود.
شرکت بیمه در‌قبالِ این نقش برجسته، مبلغ ٩١٠هزار دلار به موزه مونترال می‌پردازد. اما از‌آنجا‌که گذرِ زمانه نمی‌تواند او را که میراث‌دار تاریخی فراموش‌شده است فراموش کند، سه سال بعد دوباره سر از غبارِ تیره خاطره‌ها بالا می‌آورد و در یک کتابخانه شخصی در نیویورک دیده می‌شود. صاحبِ کتابخانه ادعا می‌کند که خبر نداشته این نقش برجسته یک میراث نفیس است و گمان می‌برده این سر، تنها یک حکاکی ساده است که به دست هنرمندی نیازمند نقش خورده؛ بنابراین آن را خریده و در کتابخانه گذاشته است.
سرِ ٢میلیون و ٢٠٠هزار دلاری
دولت نیویورک پس‌از بررسی‌های بسیار، این نقش برجسته را دوباره به مؤسسه بیمه باز‌می‌گرداند و بیمه هم آن را به موزه تحویل می‌دهد، اما موزه مونترال ترجیح می‌دهد غرامتِ دریافت‌شده بابت سربازِ هخامنشی را داشته باشد و این نقش ماندگار را به ویترین شصت‌ساله‌اش باز‌نگرداند. پس از این اتفاق، شرکت بیمه تصمیم می‌گیرد برای این سرِ ایرانی یک خریدار پیدا کند. در ادامه این ماجرا، «ویس» و «فاگ» که یک مؤسسه نگهداری از اشیای هنری دارند پای کار می‌آیند و مشتری پر‌وپاقرص این سرباز می‌شوند؛ آن‌ها که اهل لندن هستند این نقش برجسته را می‌خرند و آن را در شهرهای مختلف به مبلغ ٢میلیون و ٢٠٠هزار‌دلار به حراج می‌گذارند تا اینکه این سر، در یکی از همین حراج‌ها توسط پلیس نیویورک شناسایی و توقیف و تحقیقات درباره این سرباز گارد جاویدان آغاز می‌شود. سرقت تأیید می‌شود و وزارت امور خارجه و سازمان میراث فرهنگی کشورمان به پرونده قانونی گشوده‌شده برای این موضوع ورود پیدا می‌کنند. مراحل قانونی با مُهر تأییدهای پیاپی که پای سرنوشت او می‌خورد، طی می‌شود و در‌نهایت با یک دیپلماسی موفق، این سرباز در سال١٣٩۶ به رایزن فرهنگی ایران در نیویورک تحویل داده می‌شود. البته به‌دلیل تحریم‌های آمریکا امکان ملاقات سرباز هخامنشی با وطنش تا سال٩٧ امکان‌پذیر نمی‌شود تا اینکه سرباز هخامنشی سرانجام پس‌از نشست سالانه سران کشورها در سازمان ملل متحد، مهر امسال همراه با رئیس‌جمهور به ایران بازمیگردد.
سرباز هخامنشی چندماهی میهمان موزه ملی ایران در تهران می‌شود و بعد از آن، سفرهای استانی خود را آغاز می‌کند. او از دوشنبه گذشته در موزه خراسان بزرگ در انتظار دیدار خراسانی‌ها نشسته است. برنامه سفرهای سرباز هخامنشی تا نوروز هم چیده شده است؛ ٢۴بهمن عازم زاهدان می‌شود و بعد‌از یک ماه ملاقات با سیستانی‌ها، نوروز به زادگاه هزاران‌ساله‌اش شیراز بازمیگردد تا دوباره دوشادوش هم‌رزمانش در پلکان تالار پرسپولیس بایستد. درباره سفرهای بعدی سرباز اما هنوز تصمیمی گرفته نشده است.
تدارک برنامه‌هایی جذاب به بهانه حضور سر سرباز هخامنشی
نقش برجسته سپاه هخامنشی که سال‌ها به‌عنوان سرباز سپاه جاویدان روی دیوار پرسپولیس قامت افراشته داشت،حدود ٨٠سال پیش در جعبه‌ای مُهر‌شده رفت تا سال‌ها بعد هدیه‌ای باشد که در روابط دیپلماتیک میان کشورها دست‌به‌دست می‌چرخد و دوباره به ایران بازمیگردد. اما او این روزها در مشهد است و شوق مردم برای دیدارش، احوال موزه را در روزهای ساکت زمستانی گرم کرده است. علاوه‌بر‌این، مسئولان هم دست روی دست نگذاشته و تلاش کرده‌اند با به‌روز‌کردن امکانات و ایجاد تمهیداتی، لذت تماشای این سرباز وطن را برای بازدید‌کنندگانش بیشتر کنند. پرس‌و‌جو درباره اینکه آن‌ها چه کرده‌اند ما را پای صحبت‌های مدیر موزه خراسان بزرگ نشاند تا محمد رکنی از میزبانی این روزها بگوید. او معتقد است همیشه باید یک رویداد جالب و جذاب زیر سقف موزه‌ها ورق بخورد تا مخاطب رغبت آمدن و خواندن شهودی تاریخ را داشته باشد. به‌همین‌دلیل هم باید فناوری در‌کنار طرح محتوای تازه هم‌ردیف با یکدیگر حرکت کنند تا تحول‌آفرین شوند.
توجه به جمعیت کم‌توانان و معلولان
به گفته محمد رکنی تا‌به‌حال هیچ طرح و برنامه‌ای برای جذب مخاطب کم‌توان جسمی یا معلول صورت نگرفته است. همین است که موزه خراسان بزرگ تلاش کرده تا با ایجاد طرح‌ها و برنامه‌هایی اسباب میزبانی از این گروه را فراهم کند. قطعا مناسب‌سازی فضای موزه، نخستین گامی است که باید برداشته شود. خوب است بدانید که این مهم در روزهایی که سرباز هخامنشی مسافر مشهد است، رخ داده است. سرویس بهداشتی، آسانسور، رمپ ورودی و هرگونه نقص دیگر مطابق با استانداردهای جهانی رفع شده و این موزه حالا می‌تواند پذیرای کم‌توانان و معلولان جسمی و حرکتی باشد. علاوه‌بر‌این برای اطلاع‌رسانی درباره اشیای داخل موزه به این گروه، نیاز بود که برخی امکانات فناوری و نرم‌افزاری به کمک بیایند. البته برای نابینایان امکانات حسی و لمسی اشیا هنوز وجود ندارد؛ زیرا تهیه این دستگاه‌ها که نمونه آن را می‌توان در موزه‌های بزرگ جهان دید، کمی سخت و زمان‌بر است. اما برای ناشنوایان کارهای خوبی صورت گرفته است. همچنین دستگاه‌های لمسی در‌کنار نقش برجسته تعبیه شده که هر بیننده‌ای می‌تواند کاوش تا به‌سرقت‌رفتن و دوباره برگشتن این سرباز را به‌صورت مستند در آن‌ها ببیند. علاوه‌بر‌این یک مترجم، اطلاعات همه اشیای داخل موزه را به زبان ناشنوایان بیان کرده که تصویر این ترجمه در این دستگاه‌ها برای ناشنوایان به نمایش درخواهد آمد.
راهنمای کودک در موزه
گروه دومی که با هدف جذب مخاطب به آن‌ها توجه شده است، کودکان و نوجوانان هستند. به‌این‌منظور درهای موزه به روی این گروه سنی باز شد. آنان آمدند و برداشت خود را از نقش برجسته سرباز هخامنشی نقاشی کشیدند. این پایان حضور کودکان در موزه نیست. قرار است آنان هر هفته در یک روز خاص میهمان موزه باشند، آزاد و رها در آن چرخ بزنند و به تماشای اشیایی بروند که با آنان بهتر ارتباط برقرار کرده‌اند. در ادامه کارشناسان برای آنان درباره اهمیت تاریخ و میراث فرهنگی قصه‌ها بگویند و در کارگاه‌های آموزشی شرکت کنند. همه این‌ها تلاشی است برای آشتی کودک با موزه. به گفته مدیر موزه خراسان بزرگ در طرحی که درراستای حضور بچه‌ها در موزه اجرا می‌شود، بچه‌هایی که از باقی هم‌سن‌وسال‌هایشان خوش‌سروزبان‌تر و دقیق‌تر هستند، شناسایی می‌شوند تا به‌عنوان لیدر و راهنمای موزه آموزش ببینند. این کودکان نوروز امسال راهنمای بچه‌هایی هستند که برای بازدید به موزه خراسان بزرگ می‌آیند.
پیوند دوباره هنرمند با میراث
هنرمندان جامعه سوم هدف هستند. در ادامه این طرح‌ها از هنرمندان سینما، تئاتر، نقاشی و خوش‌نویسی هم دعوت شده تا هر کسی به فراخور هنرش، گوشه‌ای از این کار را بگیرد. پخش فیلم، مستند، اجرای تئاتر، استفاده از هنر خوش‌نویسان در نوشتن شناسنامه اشیای موزه، حرکت‌های تازه‌ای ست که می‌تواند سبب رونق موزه‌ها در خراسان شود.
یک پیشنهاد:
برادران صادقی سازنده عینک‌های سه‌بُعدی واقعیت افزوده یا «وی‌آر» در تخت جمشید هستند. این عینک‌های سه‌بعدی که حدود دو سال است در تخت جمشید استفاده می‌شود، به گردشگران اجازه می‌دهد محیط قدیمی و بازسازی‌شده تخت جمشید را به‌صورت مجازی و با چرخش ٣۶٠درجه‌ای ببینند. می‌توان در این یک ماهی که نقش برجسته سرباز هخامنشی میهمان موزه خراسان بزرگ است، از عینک‌های سه‌بُعدی ساخته این سه برادر مشهدی، کمک گرفت و با استفاده از فناوری روز، خراسانی‌ها را بهتر با محیط تخت جمشید آشنا کرد. این پیشنهادی بود که با رئیس موزه خراسان بزرگ و برادران صادقی درمیان گذاشتیم و با استقبال دو طرف رو‌به‌رو شد. قرار شد پس‌از بررسی بیشتر این طرح نیز در این یک ماه اجرایی شود.
