گروه راه و مسکن بازارنیوز:حمل و نقل از زیرساخت‌های اصلی اقتصاد است و آمار حمل و نقل می‌تواند به عنوان متغیری پیش نگر برای بررسی اوضاع اقتصادی کشور باشد. به همین دلیل، افت و خیزهای نامتعارف در آمار حمل و نقل بطور کلی و یا وجود آمار نامتعارف در حمل و نقل کالای خاص می‌تواند نشان دهنده وجود مشکلی در سیستم حمل و نقل، تجارت و یا حتی تولید آن کالای خاص باشد. بررسی میزان حمل گروههای مختلف کالایی براساس سالنامه ی آماری سازمان راهداری نشان میدهد که برخلاف سایر گروههای کالایی میزان حمل و نقل دو گروه" کالاهای معدنی" و "کالاهای دامی"، از نوسانات غیرمعقولی برخوردار است بطوری‌که در بلندمدت این اندازه انحراف از میانگین و تغییر رفتار آماری برای یک متغیر، قابل توجیه نیست. گزارش حاضر با هدف ارتقای این بانک اطلاعاتی مهم، به بررسی دقت و صحت بخشی از داده‌های لجستیک سالنامهی آماری سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای پرداخته است. به همین منظور اطلاعات حمل و نقل این گروههای کالایی با سایر اطلاعات مربوط به تولید و تجارت آنها مورد مقایسه قرار گرفتهاند که در ادامه به تفصیل شرح داده شده است.
ملاحظات
نقش روزافزون آمار و اطلاعات در این عصر به قدری بدیهی است کـه نظـام آمـاری کشـورها و حجم و کیفیت بانکهای اطلاعاتی آنها نه تنها یکی از مهمترین شاخصهای توسعهیافتگی کشورها به شـمار میرود، بلکه سیاستگذاریها و برنامهریزیهای توسعه اقتصادی، اجتمـاعی و فرهنگـی کشـورها، بدون در اختیار داشتن آمار کافی، صحیح، دقیق و به هنگام، ممکن نیست. سالنامهی آماری سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای یکی از منابع اطلاعاتی است که آمار سالانه حمل و نقل کالاها را به تفکیک گروههای مختلف کالایی منتشر می‌نماید. به طور کلی هر ساله در قالب جدول در سالنامهی آماری راهداری و حمل و نقل جادهای، میزان کالای حمل شده برحسب انواع کالاهای موجود در سطح کشور[1] منتشر میگردد. در این جدول سالانه مجموع اوزان کالاهای حمل شده منتشر میگردد.
براساس آمار حمل و نقل منتشره توسط سازمان راهداری، سالانه حدود 500 میلیون تن بـار داخلـی در مسیری به طول بیش از 216 هزار کیلومتر در جاده‌های کشور جابجا می‌شود. بررسی تغییرات سالانه میزان کالاهای جابجا شده در کشور نشان میدهد که برخلاف سایر گروههای کالایی، میزان کالاهای حمل شده دو گروه " کالاهای معدنی" و "کالاهای دامی" از نوسانات غیرمعقولی برخوردار هستند. جدول (1) و نمودار (1) آمار حمل دو گروه کالایی کالاهای دامی و معدنی در بازه ی زمانی 1396-1391 را نشان میدهند.
نکته ای که در جدول (1) و متناظر با آن در نمودار (1) قابل توجه است، تغییرات شدید میزان حمل این دو گروه کالایی است. چنانکه نمودار نشان میدهد، میزان کالاهای حمل شده در گروه کالاهای معدنی از سال 1388 تا سال 1392، روند افزایشی داشته است اما به طور ناگهانی در دو سال 1393 و 1394، بیش از 20 میلیون تن (45 درصد) کاهش را نشان میدهد و مجددا در دو سال بعد یعنی سالهای 1395 و 1396 با جهش شدیدی به رقم سال 1392 نزدیک می‌شود. همینطور گروه کالاهای دامی، طی سالهای 1387 الی 1394، روندی افزایشی داشته و از رقم 14.8 میلیون تن در سال 1387 به بیش از 27.5 میلیون تن در سال 1394 رسیده است اما به طور ناگهانی در سال 1395، بیش از 30 درصد (نزدیک به 9 میلیون تن) کاهش داشته و به رقم 19 میلیون تن رسیده است. براساس مبانی اقتصادی، این اندازه انحراف از میانگین و تغییر رفتار حمل و نقل آماری آن هم به صورت مقطعی، بویژه در خصوص دو گروه کالایی که ماده اولیه تولید و نیز کالای استراتژیک کشور هستند، قابل توجیه نیست و باید دلایل آن را به دقت بررسی کرد. به همین دلیل در ادامه تلاش شده با بررسی داده های تولید و تجارت کالاهای معدنی و دامی مشخص گردد که آیا این تغییر ناگهانی در حمل ناشی از تغییرت ناگهانی در تولید و تجارت این کالاها است یا دلایل دیگری دارد؟
برای بررسی تغییرات میزان حمل گروههای کالایی، بهتر است ابتدا زیرگروههای کالایی هر گروه از کالاها را شناسایی نموده و سپس روند تغییرات هر یک از زیربخش‌ها را مورد بررسی دقیقتر قرار داد.
گروه کالاهای معدنی شامل سنگ آهک، گرانولیت، سنگ نمک، نمک، سنگ آهن، سنگ و کنسانتره سرب و روی، سنگ تالک، طلا، مس، منگنز و فیروزه و ..، ذغال سنگ، ماسه بادی صنعتی، خاک کوره، نسوز، رس و .. ، خاک معدنی و ساختمانی و .... است.
گروه کالاهای دامی شامل انواع احشام و دام زنده، انواع پوست و روده، انواع کود حیوانی انواع طیور زنده، انواع خوراک دام، انواع تفاله، انواع خوراک طیور، مکمل غذای دام و طیور، خوراک ماهی و ... میباشد.
گروه کالاهای معدنی
پس از بررسیهای صورت گرفته، مشخص شد که اطلاعات به روزی از میزان استخراج کالاهای معدنی در سایتهای مربوطه در دسترس نیست. لذا اطلاعات مربوط به این کالاها در بازه ی 1390-1394 با توجه به ارقام فصل ششم (معدن) سالنامه ی آماری مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد میزان استخراج کالاهای معدنی در سال 1392 و 1393 افزایش و پس از آن در سال 1394 کاهش داشته است. این در حالیاست که میزان حمل و نقل کالاهای معدنی در سال 1392 افزایش و در سال 1393 و 1394 کاهش داشته است.
اطلاعات دیگری که در زمینه ی کالاهای معدنی موجود است مربوط به گزارشهای اقتصادی و ترازنامه بانک مرکزی است که تنها میزان استخراج کالاهای معدنی مهم را اعلام می نماید (جدول 2). با توجه به اطلاعات این جدول نیز روند جمع وزنی کالاهای مهم معدنی 1390 الی 1392 کاهشی و پس از آن افزایشی است که باز هم با روند حمل و نقل همسو نیست. همچنین با توجه به این جدول میزان واردات نیز در سال 1393 افزایش و پس از آن کاهش یافته است؛ در نتیجه با توجه به شرایط استخراج و واردات کالاهای معدنی دلیل درستی برای تغییر رفتار این گروه کالا پیدا نشد. لذا با فرض اینکه تغییر محسوسی در مقررات ثبت بارنامه های این گروه کالایی در طول دوره مورد بررسی پدید نیامده باشد سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای باید دلایل احتمالی این تغییر ناگهانی روند را پاسخ دهد. لازم به ذکر است که تماسهای پی در پی در مورد این موضوع با سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای بی پاسخ ماند.
گروه کالاهای دامی
جدول (3) به طور کلی لیست تولیدات مهم دامی مثل گوشت قرمز، گوشت مرغ، تخم مرغ، شیر، و عسل را در کنار وزن علوفه که نهاده ی اصلی این بخش است را نشان می دهد. واردات گزارش شده در این جدول نیز شامل واردات انواع تولیدات و نهادههای دامی است. در نتیجه رقم مجموع وزنی گروه دامی که با رنگ نارنجی در این جدول نشان داده شده است، مجموع واردات به علاوه ی تولید داخلی است. اطلاعات مربوط به کالاهای دامی مستخرج از آمارنامه کشاورزی (جدول و نمودار 3)، نشان میدهد که مجموع اوزان این کالاها در طول سالهای مورد بررسی روند افزایشی داشته است. در این در صورتی است که بر طبق نمودار (1) میزان حمل و نقل کالاهای دامی، تا سال 1394 روند افزایشی و سپس به طور ناگهانی در سال 1395 و 1396 کاهشی شده است. در مورد این گروه کالا نیز روند تولید و تجارت با حمل و نقل همسو نمیباشد.
جمعبندی و پیشنهاد؛
بررسی روند میزان حمل دو گروه کالاهای معدنی و کالاهای دامی براساس سالنامه ی آماری سازمان راهداری، نشان داد که میزان حمل این کالاها دارای نوسانهای نامتعارف بوده و قابل توجیه نیست. مقایسه ی آمار منتشره در خصوص تولید این کالاها، نوسانات آمار حمل و نقل را توجیه نمی کند. به بیان ساده، در هیچیک از این دو گروه روند تولید و تجارت با روند حمل و نقل هماهنگ نبوده است. لذا احتمالا مشکل اصلی در تولید آمار حمل و نقل است. از آنجاکه حمل و نقل و خصوصاً لجستیک از زیرساخت‌های اصلی اقتصاد کشور است که به صورت مستقیم و غیرمستقیم نقش مهمی در تولید و اشتغال کل کشور دارد و تولید آمار به روز و صحیح از میزان، زمان، نوع، مبادی و مقاصد کالاهای حمل شده از اولویت‌های مدیریت این صنعت و حتی اقتصاد کشور است و تدارک بسـتر اطلاعـاتی بهروز از اقدامات و امکانات این صنعت، از اقدامات اساسی در توسعه این صنعت و برنامه ریزیهای بهتر و دقیقتر قلمداد میگردد، لذا باید سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای علل این تغییرات را بررسی و توضیح دهد در غیر این صورت، تحلیلهای اقتصادی انجام شده براساس این آمار دچار خدشه اساسی بوده و قابل اعتماد نخواهد بود.
[1] گروه کالاهای گزارش شده شامل گروه کالاهای دامی، محصولات کشاورزی، موادغذایی، انواع سیمان، کالاهای ساختمانی، کالاهای معدنی، مصنوعات سفالی، مصنوعات سیمانی، انواع ترکیبات نفتی و شیمیایی، انواع دارو، انواع رنگ و مواد پاک کننده، انواع سموم و کود شیمیایی، کالاهای فلزی، ابزارآلات، دخانیات، لوازم آموزشی و ورزشی، لوازم بهداشتی و پزشکی، لوازم خانگی، لوازم یدکی دستگاههای سبک، محصولات پلاستیکی و کائوچو، محصولات شیشه ای و چینی، انواع قطعات یدکی وسایل نقلیه و ماشین آلات، انواع ماشینهای سنگین، وسایل نقلیه باری و مسافری، سایر، انواع چوب و لوازم چوبی، انواع مقوا و کاغذ، انواع پوشاک و منسوجات آن، انواع چرم و مصنوعات آن، انواع فرش و گلیم و موکت و انواع گونی و کیسه و چتایی میباشد.
[2] کالاهای دامی و شیلات به علاوهی واردات ذرت دانه ای.
[3] ذرت دانهای و علوفهای ،یونجه، شبدر و ..
