به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، صله ارحام از جمله اعمالی است که مورد تأکید فراوان ائمه معصومین(ع) است تا جایی که این عمل را باعث طولانی شدن عمر، آبادانی شهرها، پاک شدن گناهان، حفظ نعمتها، تبدیل شدن بدبختی به خوشبختی و... برشمردهاند. با فرا رسیدن ماه مبارک رمضان این عمل خداپسندانه رونق پیدا میکند که البته بیتکلف برگزار کردن میهمانی نیز از سفارشات اهل بیت(ع) است. در باب این سنت نیکو احادیثی وارد شده که به آن پرداخته میشود.
پیامبر(ص) میفرماید: اَلصَّدَقَةُ عَلى وَجْهِها وَاصْطِناعُ الْمَعْروفِ وَ بِرُّ الْوالِدَیْنِ وَصِلَةُ الرَّحِم ِتُحَوِّلُ الشِّقاءَ سَعادَةً وَتَزیدُ فِى الْعُمْرِ وَ تَقى مَصارِعَ السُّوءِ؛ صدقه به جا، نیکوکارى، نیکى به پدر و مادر و صله رحم، بدبختى را به خوش بختى تبدیل و عمر را زیاد و از پیشامدهاى بد جلوگیرى مىکند.
تعبیر حضرت در تکریم میهمان این است: مَنْ کانَ یُؤْمِنُ بِاللّه ِ وَالْیَوْمِ الآْخِرِ فَلْیُکْرِمْ ضَیْفَهُ؛ هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید میهمانش را گرامى دارد.
حسنات صله رحم از نگاه پیامبر(ص)
اَلصَّدَقَةُ بِعَشْرَةٍ وَ الْقَرْضُ بِثَمانِیَةَ عَشْرَ وَ صِلَةُ الاِْخْوانِ بِعِشْرینَ وَصِلَةُ الرَّحِمِ بِاَرْبَعَةٍ وَ عِشْرینَ؛ صدقه دادن، 10 حسنه، قرض دادن، هجده حسنه، رابطه با برادران [دینى]، بیست حسنه و صله رحم، بیست و چهار حسنه دارد.
پیامبر(ص) در باب برکت حضور میهمان میفرمایند: اَلضَّیْفُ یَنْزِلُ بِرِزْقِهِ وَیَرْتَحِلُ بِذُنوبِ اَهْلِ الْبَیْتِ؛ میهمان، روزى خود را مىآورد و گناهان اهل خانه را مىبرد. کُلُّ بَیْتٍ لایَدْخُلُ فیهِ الضَّیْفُ لاتَدْخُلُهُ الْمَلائِکَةُ؛ هر خانهاى که میهمان بر آن وارد نشود، فرشتگان واردش نمىشوند.
تکلف در میهمانی دادن ممنوع
پیامبر(ص) میفرماید: لایَـتَـکَـلَّـفَنَّ أَحَدٌ لِضَیْفِهِ ما لا یَقْدِرُ؛ هیچ کس نباید بیش از توانش خود را براى میهمان به زحمت اندازد.
پیامبر(ص) فرمود: کَفى بِالْمَرءِ إثما اَن یَستَقِلَّ ما یُقَرِّبُ اِلى اِخوانِهِ وَ کَفى بِالْقَومِ اِثما اَنْیَستَقِلّوا ما یَقْرُبُ بِهِ اِلَیهِم اَخُوهُم؛ انسان را همین گناه بس، که آنچه را که تقدیم برادران میهمان خود مى کندکم شمارد و میهمان را همین گناه بس، که آنچه را که میزبانشان براى آنها فراهم مىکند کم شمارد.
پیامبر(ص): اَلضَّیْفُ یُلْطَفُ لَیْلَتَیْنِ فَاِذا کانَتْ لَیْلَـةَ الثالِثَةُ فَـهُـوَ مِنْ أَهْلِ الْبَیْتِ یَأْکُلُما أَدْرَکَ؛ میهمان تا دو شب پذیرایى مىشود، از شب سوم از اهل خانه بهشمار مىآید و هرچه رسید بخورد.
ایشان در جای دیگر فرمود: لا تَأْکُلْ طَعامَ الْفاسِقینَ؛ غذاى مردم فاسق را نخور.
ایشان فرمود: صِلَةُ الرَّحِمِ وَ حُسْنُ الْخُلْقِ وَ حُسْنُ الْجَوارِ یَعْمُرانِ الدّیارَ وَ یَزیدانَفِى الاَْعْمارِ؛ صله رحم، خوش اخلاقى و خوش همسایگى، شهرها را آباد و عمرها را زیاد مىکند. کوششی که اجر صد شهید را دارد.
پیامبر(ص) در خصوص پاداش صله رحم میفرمایند: مَنْ مَشى اِلى ذى قَرابَةٍ بِنَفْسِهِ وَ مالِهِ لِیَصِلَ رَحِمَهُ اَعْطاهُ اللّه ُ عَزَّوَجَلَّاَجْرَ مِأَةِ شَهیدٍ؛ هر کس با جان و مال خود در راه صله رحم کوشش کند، خداوند عزّوجلّ پاداش یکصد شهید به او مىدهد. ایشان در جای دیگری میفرمایند: اَلضّیافَةُ اَوَّلُ یَوْمٍ وَ الثانى وَ الثالثُ وَ ما بَعْدَ ذلِکَ فَاِنَّها صَدَقَةٌ تُصَدّقبِها عَلَیْهِ؛ میهمانى یک روز و دو روز و سه روز است، بعد از آن هر چه به او دهى صدقه محسوب مىشود.
پیامبر(ص) فرمود: طَعامُ السَّخىِّ دَواءٌ وَ طَعامُ الشَّحیحِ داءٌ؛ غذاى سخاوتمند، داروست و غذاى بخیل، درد.
پیامبر(ص) در خصوص دعوت مسلمان میفرمایند: اُوصِى الشاهِدَ مِنْ اُمَّتى وَ الغائبَ اَنْ یُجیبَ دَعْوَةَ المُسلِمِ ـ وَ لَو عَلى خَمْسَةِ اَمیالٍ ـ فاِنَّ ذلِکَ مِنَ الدَّینِ؛ به حاضران و غایبان امت خود سفارش مىکنم که دعوت مسلمان را، گرچه از فاصله پنج میل (حدود ۱۰ کیلومتر)، بپذیرید، زیرا این کار جزو دین است.
پیامبر(ص) در جایی تصریح کرده مَنْ اَحَبَّ اَنْ یُحِبّهُ اللّهُ وَ رَسولُهُ فَـلْیَاْکُلْ مَع ضَیفِهِ؛ هر کس دوست دارد که خدا و رسولش او را دوست داشته باشند، با میهمان خودغذا بخورد.
صله رحم در کلام امیرالمومنین(ع)
امام على(ع) در باب صله رحم میفرمایند: صِلَةُ الرَّحِمِ توجِبُ الْمَحَبَّةَ وَتَکْبِتُ العَدُوَّ؛ صله رحم، محبّت آور است و دشمنى را از بین مىبرد.
امام على(ع) در خصوص بندگان محبوب خداوند میفرمایند: کَفِّروا ذُنوبَکُمْ وَتَحَبَّبوا اِلى رَبِّـکُمْ بِالصَّدَقَةِ وَ صِلَةِ الرَّحِمِ؛ با صدقه و صله رحم، گناهان خود را پاک کنید و خود را محبوب پروردگارتان گردانید.
تعبیر امام على(ع) در باب آثار صله رحم: صِلَةُ الرَّحِمِ تُدِرُّ النِّعَمَ وَ تَدْفَعُ النِّقَمَ؛ صله رحم، نعمتها را فراوان مىکند و سختىها را از بین مىبرد.
حضرت در خصوص اهمیت صله رحم میفرمایند: زَکوةُ الْیَسارِ بِرُّ الْجیرانِ وَ صِلَةُ الاَْرحامِ؛ زکاتِ رفاه، نیکى با همسایگان و صله رحم است.
تعبیر ایشان در جای دیگر از صله رحم: قوتُ الاَْجسادِ الطَّعامُ وَ قوتُ الاَْرواحِ الاِْطـعامُ؛ غذاى جسم، خوردن و غذاى روح، خوراندن است.
همچنین ایشان میفرمایند: صِلَةُ الاَْرْحامِ مِنْ اَفْضَلِ شِیَمِ الکِرامِ؛ صله رحم، از بهترین خصلتهاى بزرگواران است.
اهمیت صله رحم در اسلام
امام على(ع) در باب اهمیت صله رحم در نگاه اسلام میفرمایند: اِنَّ صِلَةَ الاَْرْحامِ لَمِنْ موجِباتِ الاِْسْلامِ وَ اِنَّ اللّهَ سُبْحانَهُ اَمَرَبِاِکْرامِها وَ اِنَّهُ تَعالى یَصِلُ مَنْ وَصَلَها وَ یَقْطَعُ مَنْ قَطَعَها وَ یُکْرِمْ مَنْ اَکْرَمَها؛ به راستى که صله رحم از واجبات اسلام است و خداى سبحان، امر فرموده که آن را گرامى بدارند و خداوند متعال با هر کس که صله رحم کند، رابطه برقرار مىکند و با هر کس که قطع رحم کند، قطع رابطه مىکند و هر کس که صله رحم را گرامى بدارد، گرامىاش مىدارد.
رُئِىَ اَمیرُ المُؤمِنینَ حَزینا فَقیلَ له: مِمَّ حُزْنُکَ قالَ: لِسَبعٍ اَتَتْ لَمْیَضِفْ اِلَینا ضَیفٌ؛ نقل است که [روزى] امام على(ع) غمگین دیده شد؛ علت را از ایشان جویا شدند. فرمودند: چون هفت روز است که میهمانى بر ما وارد نشده است.
امام على(ع) میفرماید: حِراسَةُ النِّعَمِ فى صِلَةِ الرَّحِمِ؛ حفظ نعمتها در صله رحم است.
ایشان در باب قطع رحم میفرمایند: اِذا قَطَّعُوا الأْرحامَ جُعِلَتِ الأْمْوالُ فى أیدىِ الأْشْرارِ؛ هرگاه مردم قطع رحم کنند، ثروتها در دست افراد شرور قرار مىگیرد.
ثواب صله رحم نسبت به سایر اعمال خیر
امام باقر(ع) در باب پاداش صله رحم میفرمایند: اِنَّ اَعْجَلَ الْخَیرِ ثَوابا صِلَةُ الرَّحِمِ؛ ثواب صله رحم سریع تر از هر کار خیرى به انسان مى رسد. توصیه امام باقر علیه السلام در خصوص آداب میهمانی: اِذا دَخَلَ اَحَدُکُمْ عَلى اَخیهِ فى رَحْلِهِ فَلْیَقْعُدْ حَیْثُ یَأمُـرُهُ صاحِبُالرَّحْلِ فَاِنَّ صاحِبَ الرَّحْلِ اَعْرَفُ بِعَوْرَةِ بَیْتِهِ مِنَ الدّاخِلِ عَلَیْهِ؛ هرگاه یکى از شما به خانه برادرش وارد شد، هر جا صاحب خانه گفت همان جابنشیند، زیرا صاحب خانه به وضع اتاق خود از میهمان آشناتر است.
فواید صله رحم از نگاه امام صادق(ع)
امام صادق(ع) میفرماید: صِلَةُ الاَْرحامِ تُحَسِّنُ الْخُلُقَ وَ تُسْمِحُ الکَفَّ وَتُطیبُ النَّفْسَ وَتَزیدُفِى الرِّزْقِ وَتُنْسِئُ فِى الاَْجَلِ؛ صله رحم، انسان را خوش اخلاق، با سخاوت و پاکیزه جان مىنماید و روزى را زیادمى کند و مرگ را به تأخیر مىاندازد. امام صادق علیه السلام در جای دیگر میفرمایند: اِنَّ صِلَةَ الرَّحِمِ وَالبِرَّ لَیُهَوِّنانِ الحِسابَ وَیَعْصِمانِ مِنَ الذُّنوبِ؛ صله رحم و نیکى، حساب (قیامت) را آسان و از گناهان جلوگیرى مىکند.
به تاخیر افتادن مرگ در تعبیر امام صادق(ع): صِلَةُ الاَْرحامِ تُـزَ کّى الاَْعمالَ وَتُنْمى الاَْموالَ وَ تَدْفَعُ الْبَلوى وَتُیَسِّرَالْحِسابَ وَتُنْسِئُ فِى الاَْجَلِ؛ صله رحم، اعمال را پاکیزه، اموال را بسیار، بلا را برطرف و حساب (قیامت) را آسان مىکند و مرگ را به تأخیر مىاندازد.
اِبنُ اَبى یَعفورَ رَاَیتُ عِندَ اَبى عَبدِاللّه ِ علیه السلام ضَیْفا، فَقامَ یَوْما فىبَعضِ الْحَوائِج، فَنَهاهُ عَنْ ذلِکَ، وَ قامَ بِنَفْسِهِ إلى تِلکَ الْحاجَةِ، وَ قالَ علیه السلام: نَهى رَسول ُاللّه ِ صلی الله علیه و آلهعَنْ أنْ یُستَخْدَمَ الضَّیفُ؛ ابن ابى یعفور میگوید در خانه امام صادق(ع) میهمانى را دیدم که روزى براى انجام کارى برخاست. حضرت او را از آن کار منع کردند و شخصا آن کار را انجام دادند و فرمود رسول خدا(ص) از به کار گرفتن میهمان، نهى فرموده است.
امام صادق(ع) در خصوص آثار صله رحم میفرماید صِلَةُ الرَّحِمِ تَعْمُرُ الدِّیارَ وَ تَزیدُ فى الأعْمارِ وَ اِنْ کانَ اَهلُها غَیرَاَخْیارٍ؛ صله رحم، خانهها را آباد و عمرها را طولانى مىکند، هر چند صله رحم کنندگان مردمان خوبى نباشند.
توصیه امام صادق(ع) در خصوص میهمانی رفتن فرمود: اِذا دُعىَ اَحَدُکُمْ اِلى طَعامٍ فَلا یَستَتْبِعَنَّ وَ لَدَهُ فَاِنَّهُ اِنْ فَعَلَ ذلکَ، کانَ حَراما وَ دَخَلَ غاصِبا؛ هرگاه یکى از شما به میهمانى دعوت شد، فرزندش را به دنبال خود راه نیندازد که اگر چنین کند، کار حرامى کرده و غاصبانه وارد خانه میزبان شده است.
بهترین صله رحم
امام صادق(ع) در خصوص بهترین صله رحم میفرماید: أفْضَلُ ما یوصَلُ بِهِ الرَّحِمُ کَفُّ الأذى عَنْها؛ بهترین صله رحم، خوددارى از آزار و اذیت خویشاوندان است.
پرهیز از تکلف توصیه امام صادق(ع)؛ اِذا اَتاکَ اَخوکَ فَـآتِهِ بِما عِنْدَکَ وَ اِذا دَعَوْتَهُ فَـتَـکَـلَّفْ لَهُ؛ هرگاه برادرت ناخوانده بر تو وارد شد، همان غذایى که در خانه دارى برایش بیاور وهرگاه او را دعوت کردى در پذیرایى از او خودت را به زحمت بینداز.
امام صادق(ع) در خصوص آسانی صله رحم میفرمایند: صِلُوا أرحامَکُمْ و بِرّوا بِإخْوانِکُمْ وَ لَوْ بِحُسْنِ السَّلامِ وَ رَدِّالجَوابِ؛ صله رحم نمایید و به برادران (دینى) خود نیکى کنید، هر چند با سلام کردن خوب ویا جواب سلام خوب باشد.
صله رحم در کلام امام مهربانیها
امام رضا(ع) فرمود: اَلسَّخىُّ یَأکُلُ مِن طَعامِ النّاسِ لِیَاْکُلوا مِنْ طَعامِهِ، وَ البَخیلُ لا یَاْکُلُمِنْ طَعامِ النّاسِ لِئَلاّ یَأکُلوا مِنْ طَعامِهِ؛ سخاوتمند، از غذاى مردم مىخورد، تا مردم از غذاى او بخورند، اما بخیل از غذاى مردم نمىخورد تا آنها نیز از غذاى او نخورند. امام رضا علیه السلام میفرمایند: وَقِّرُوا کِبارَکُمْ وَ ارْحَمُوا صِغارَکُمْ وَ صِـلُـوا اَرْحـامَـکُمْ؛ به بزرگترهایتان احترام بگذارید و با کوچکترها مهربان باشید و صله رحم نمایید.
حضرت در جای دیگر میفرماید: دَعاهُ رَجُلٌ فَقالَ لَهُ عَلىٌّ علیه السلام: قَد أجَبْتُکَ عَلى اَنْ تَضْمَنَ لى ثَلاثَخِصالٍ. قالَ: وما هِىَ یا اَمیرَالمُؤمِنینَ ؟ قالَ: لاتُدْخِلْ عَلَىَّ شَیْئا مِنْ خارِجٍ وَ لا تَدَّخِرْعَنّى شَیْئا فِى الْبَیْتِ، وَ لا تُجحِفْ بِالْعِیالِ . قالَ: ذاکَ لَکَ یا اَمیرَ الْمُؤمِنینَ ، فَاَجابـَهُعَلىُّ بنُ اَبى طالِبٍ علیه السلام.
شرط پذیرفتن میهمانی از سوی امام علی(ع)
مردى، امیرالمؤمنین(ع) را به میهمانى دعوت کرد. حضرت فرمود: مىپذیرم به شرط این که سه قول به من بدهى. عرض کرد: چه قولى اى امیرالمؤمنین؟ فرمود: از بیرون چیزى براى من تهیه نکنى؛ حاضرى خانهات را از من دریغ ننمایى و به زن و فرزندنت زور نگویى. عرض کرد: قبول مىکنم اى امیر المؤمنین. پس على بن ابیطالب(ع) دعوت را پذیرفت.
منابع:
[نهج الفصاحه، ح ۱۸۶۹]
[کافى، ج ۶، ص ۲۸۵، ح۱]
[کافى، ج ۴، ص ۱۰، ح ]
[بحارالأنوار، ج ۷۵، ص ۴۶۱، ح ۱۴]
[غررالحکم، ح ۵۸۵۲]
[جامع الأخبار، ص ۳۷۸]
[نهج الفصاحه، ح ۱۸۶۹]
[غررالحکم، ح ۷۲۵۸]
کنزالعمال، ح ۲۵۸۷۶]
کافى، ج ۶ ، ص ۲۸۳، ح ۲]
[محاسن، ج ۲، ص ۴۱۰، ح ۱۳۸]
[غررالحکم، ح ۵۸۳۶]
[عیون اخبار الرضا، ج ۱، ص ۴۵، ح ۱۳۸]
[غررالحکم، ح ۵۴۵۳]
[کافى، ج ۶، ص ۲۸۳، ح ۱]
[کافى، ج ۲، ص ۱۵۲، ح ۱۵]
[محاسن، ج ۲، ص ۴۱۴، ح ۱۶۵]
[کافى، ج ۲، ص ۱۵۷، ح ۳۳]
[کافى، ج ۲، ص ۱۵۷، ح ۳۱]
[بحارالأنوار، ج ۷۴، ص ۸۸ ، ح ۱]
[کافى، ج ۲، ص ۱۵۱، ح ۶]
[کافى، ج ۶، ص ۲۸۳، ح ۱]
[امالى طوسى، ص ۵۳۵]
[نهج الفصاحه، ح ۱۸۳۹]
[غررالحکم، ح ۵۸۸۲]
[مشکاة الأنوار، ص ۵۶۱]
[من لایحضره الفقیه، ج ۴، ص ۱۶]
[عیون اخبار الرضا، ج ۱، ص ۱۵، ح ۲۶]
[مناقب آل ابى طالب، ج ۱ ، ص ۳۴۷]
[کافى، ج ۲، ص ۱۵۷، ح ۳۱]
[محاسن، ج ۲، ص ۴۱۱، ح ۱۴۲]
[کافى، ج ۲، ص ۳۴۸، ح ۸]
[غررالحکم، ح ۳۶۵۱]
[بحارالأنوار، ج ۷۱ ، ص ۳۵۷، ح ۲۲]
[غررالحکم، ح ۴۹۲۹]
[کافى، ج ۵، ص ۳۶۸، ح ۴]
[امالى طوسى، ص ۴۸۱، ح ۱۸]
[تنبیه الخواطر، ج ۲، ص ۱۱۶]
[کافى، ج ۶ ، ص ۲۷۰، ح ۱]
[عیون اخبار الرضا، ج ۲، ص ۲۶۵
انتهای پیام
