نماز ستون خیمه دین است و امام صادق(ع) نماز را مرز ایمان و کفر دانسته است بنابر‌این، اگر کسی بخواهد خیمه‌ای به نام دین را برپا کند، باید همواره در اندیشه تیرک اصلی و ستونی باشد که دین بدان استوار می‌گردد.[1] در مورد سبک شمردن نماز گفتنی است: مراد از استخفاف به نماز و سبک شمردن آن، می‌تواند هر کاری باشد که بی‌اهمیتی نماز را برساند مانند سر وقت نماز نخواندن، در وضو و مقدمات آن دقت نکردن، اعمال نماز را صحیح انجام ندادن(مانند قرائت ذکر رکوع و سجده، آرامش) در حد بالاتر متوجه نماز نبودن و ... . از نظر اسلام نماز اهمیت بس عظیمی دارد در روایات به این تعبیرات بر می‌خوریم: 1- نماز: ستون و پایه استوار دین است. 2- نماز: چهره و شکل دین است.3- نماز: انسان را به خدا نزدیک می‌کند.4- نماز: محبوب‌ترین عمل است نزد خداوند.
امام صادق(ع) فرمود: اولین عملی که از انسان محاسبه می‌شود نماز اوست و اگر درست بود، به مابقی اعمال او نظر می‌شود و اگر نه به مابقی اعمال او نگاه نمی‌شود.[2] و امام باقر(ع) فرمود: اولین چیزی که(در روز قیامت) محاسبه می‌شود نماز است اگر پذیرفته شد مابقی اعمال را می‌پذیرند(و گرنه پذیرفته نمی‌شود).[3] به خاطر اهمیت فوق اگر انسان به نمازش اهمیت ندهد از شفاعت محروم می‌شود البته ممکن است برخی اعمال دیگر نیز باعث محرومیت انسان از شفاعت شود که در جای خود بیان شده است. روایاتی که در این باب وارد شده است بسیار مفید و باوربخش است به شرط این که مطالعه آنها استمرار داشته باشد و فکر کردن در آنها نیز هر روز باشد هر چند مختصر و کم. مثلا به این دو روایت دقت شود: عن الصادق(ع) قال قال رسول الله(ص): «لیس منی من استخف بالصلوه لایرد علی الحوض لا والله؛ امام صادق(ع) فرمود که رسول اکرم(ص) فرموده است: به خدا قسم از من نیست کسی که نماز را سبک بشمارد و در حوض کوثر بر من وارد نمی‌شود».[4]
به تأخیر انداختن نماز مصداق بارز سبک شمردن آن
همچنین تأخیر انداختن نماز مصداق بارز سبک شمردن نماز است، «عن النبی(ص): «ما من عبد اهتم بمواقیت الصلوه و مواضع الشمس الا ضمنت له الروح عند الموت و انقطاع الهموم و الاحزان و النجاه من النار؛ هیچ بنده‌ای نیست که به وقت‌های نماز (اول وقت) و حرکت‌های خورشید برای نماز اهتمام ورزد مگر اینکه من سه چیز را برایش ضمانت می‌کنم: 1- نشاطی آرامش‌بخش هنگام مردن، 2- جدایی از ناراحتی‌ها و اندوه‌ها، 3- نجات از آتش.[5]
جا دارد در اینجا بحث را متبرک نماییم به روایتی از وجود مقدس حضرت صدیقه کبری؛ فاطمه زهرا(س) که در سوال از پدر بزرگوارشان عواقب سبک شمردن نماز را جویا می‌شوند و آن روایت چنین است:
«السَّیِّدُ عَلِیُّ بْنُ طَاوُسٍ فِی فَلَاحِ السَّائِلِ، أَرْوِی بِحَذْفِ الْإِسْنَادِ عَنْ سَیِّدَةِ النِّسَاءِ فَاطِمَةَ ابْنَةِ سَیِّدِ الْأَنْبِیَاءِ ص وَ عَلَى أَبِیهَا وَ بَعْلِهَا وَ بَنِیهَا: أَنَّهَا سأَلَتْ أَبَاهَا مُحَمَّداً ص فَقَالَتْ یَا أَبَتَاهْ مَا لِمَنْ تَهَاوَنَ بِصَلَاتِهِ مِنَ الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ قَالَ یَا فَاطِمَةُ مَنْ تَهَاوَنَ بِصَلَاتِهِ مِنَ الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ ابْتَلَاهُ اللَّهُ بِخَمْسَ عَشْرَةَ خَصْلَةً سِتٌّ مِنْهَا فِی دَارِ الدُّنْیَا وَ ثَلَاثٌ عِنْدَ مَوْتِهِ وَ ثَلَاثٌ فِی قَبْرِهِ وَ ثَلَاثٌ فِی الْقِیَامَةِ إِذَا خَرَجَ مِنْ قَبْرِهِ فَأَمَّا اللَّوَاتِی تُصِیبُهُ فِی دَارِ الدُّنْیَا فَالْأُولَى یَرْفَعُ اللَّهُ الْبَرَکَةَ مِنْ عُمُرِهِ وَ یَرْفَعُ اللَّهُ الْبَرَکَةَ مِنْ رِزْقِهِ وَ یَمْحُو اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ سِیمَاءَ الصَّالِحِینَ مِنْ وَجْهِهِ وَ کُلُّ عَمَلٍ یَعْمَلُهُ لَا یُؤْجَرُ عَلَیْهِ وَ لَا یَرْتَفِعُ دُعَاؤُهُ إِلَى السَّمَاءِ وَ السَّادِسَةُ لَیْسَ لَهُ حَظٌّ فِی دُعَاءِ الصَّالِحِینَ وَ أَمَّا اللَّوَاتِی تُصِیبُهُ عِنْدَ مَوْتِهِ فَأُولَاهُنَ أَنَّهُ یَمُوتُ ذَلِیلًا وَ الثَّانِیَةُ یَمُوتُ جَائِعاً وَ الثَّالِثَةُ یَمُوتُ عَطْشَاناً [عَطْشَانَ] فَلَوْ سُقِیَ مِنْ أَنْهَارِ الدُّنْیَا لَمْ یَرْوَ عَطَشُهُ وَ أَمَّا اللَّوَاتِی تُصِیبُهُ فِی قَبْرِهِ فَأُولَاهُنَّ یُوَکِّلُ اللَّهُ بِهِ مَلَکاً یُزْعِجُهُ فِی قَبْرِهِ وَ الثَّانِیَةُ یُضَیَّقُ عَلَیْهِ قَبْرُهُ وَ الثَّالِثَةُ تَکُونَ الظُّلْمَةُ فِی قَبْرِهِ وَ أَمَّا اللَّوَاتِی تُصِیبُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِذَا خَرَجَ مِنْ قَبْرِهِ فَأُولَاهُنَّ أَنْ یُوَکِّلَ اللَّهُ بِهِ مَلَکاً یَسْحَبُهُ عَلَى وَجْهِهِ وَ الْخَلَائِقُ یَنْظُرُونَ إِلَیْهِ وَ الثَّانِیَةُ یُحَاسِبُهُ حِسَاباً شَدِیداً وَ الثَّالِثَةُ لَا یَنْظُرُ اللَّهُ إِلَیْهِ وَ لَا یُزَکِّیهِ وَ لَهُ عَذَابٌ أَلِیمٌ.»[6]
15 بلای وحشتناک نتیجه بی‌اعتنایی به نماز:
روزی حضرت زهرا(س) کنار رسول خدا(ص) نشسته بودند، حضرت فاطمه(س) از پدر بزرگوارش پرسید: پدر جان، یا رسول الله! زنان و مردانى که نسبت به نماز بى‌‌اعتنا هستند و نماز را سبک مى‌‌شمارند، چه عواقبى را در پیش دارند؟ رسول خدا(ص) فرمود: فاطمه جان! هر کسى از مردان و زنان نمازش را سبک بشمارد، خداوند او را به پانزده بلا مبتلا مى‌‌سازد: شش مورد در دنیا، سه مورد در وقت مرگ، و سه مورد آنها در قبر و سه مورد در قیامت زمانى که از قبر خارج شود.
الف) اما آن شش بلایى که در دنیا دامنگیرش مى‌‌شود:
1- خداوند برکت را از عمرش مى‌‌برد. 2- خداوند برکت را از رزقش مى‌‌برد. 3- خداوند عزوجل سیماى صالحین را از چهره‌‌اش محو مى‌‌کند. 4 - هر عملى که انجام مى‌‌دهد پاداش داده نمى‌‌شود. 5- دعایش به آسمان نمى‌‌رود. 6- بهره‌‌اى از صالحین براى او نیست.
ب) اما آن سه بلایى که هنگام مرگ گرفتارش خواهد شد:
1- ذلیل از دنیا مى‌‌رود. 2- هنگام مرگ در حال گرسنگى خواهد بود.3- تشنه از دنیا خواهد رفت، اگر چه آب نهرهاى دنیا را به او بدهند.
ج) اما آن سه بلایى که در قبر دامنگیرش مى‌‌شود:
1- خداوند ملکى در قبر براى او مى‌‌گمارد تا او را زجر دهد. 2- قبرش براى او تنگ خواهد شد. 3- گرفتار ظلمت و تاریکى قبر خواهد شد.
د) اما آن سه بلایى که در روز قیامت گرفتارش خواهد شد:
1- خداوند ملکى را موکل مى‌‌سازد تا او را با صورت بر زمین بکشد، در حالى که خلایق تماشا مى‌‌کنند. 2- محاسبه اعمالش به سختى انجام مى‌‌شود. 3- خدا به نظر لطف به او نمى‌‌نگرد و براى اوست عذاب همیشگی.
سبک‌شمردن نماز؛ مانع بزرگ شفاعت
اینها مباحثی بود درباره سبک شمردن نماز اما می‌پردازیم به موضوع اصلی بحث و آن اینکه کسی که نماز را سبک بشمارد هرگز به شفاعت نخواهد رسید.
«عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحَسَنِ الْعَطَّارِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا یَنَالُ شَفَاعَتِی مَنِ اسْتَخَفَ بِصَلَاتِهِ وَ لَا یَرِدُ عَلَیَّ الْحَوْضَ لَا وَ اللَّهِ لَا یَنَالُ شَفَاعَتِی مَنْ شَرِبَ الْمُسْکِرَ وَ لَا یَرِدُ عَلَیَّ الْحَوْضَ لَا وَ اللَّهِ.»[7] «قَالَ الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لَا یَنَالُ شَفَاعَتَنَا مَنِ اسْتَخَفَّ بِالصَّلَاةِ.»[8] «حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَکِّلِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْخَالِدِ بْنِ جَرِیرٍ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا یَنَالُ شَفَاعَتِی غَداً مَنْ أَخَّرَ الصَّلَاةَ الْمَفْرُوضَةَ بَعْدَ وَقْتِهَا.»[9] همانطور که بیان شد یکی از مصادیق سبک شمردن نماز عقب انداختن آن به آخر وقت می‌باشد، با توجه به این روایات و روایات فراوان دیگری که در منابع حدیثی موجود می‌باشد کسی که نماز را سبک بشمارد به شفاعت شافعان در روز قیامت نخواهد رسید.ادامه دارد...
«احمد گلستانی عراقی»
پی‌نوشت‌ها:
[1] . آثار سبک شمردن نماز از دیدگاه امام صادق(ع)، سنیه بهشتی، سایت مرکز فرهنگ و معارف قرآن.
[2] . صدوق، محمد بن علی بن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 208.
[3] . برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، ج 1، ص 81.
[4] . صدوق، محمد بن علی بن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 206.
[5] . الشیخ المفید، محمد بن محمد بن النعمان، الامالی، ص 136.
[6] . نوری، حسین بن محمد تقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، موسسه آل‌البیت علیهم السلام، قم، 1408 ق، ج3؛ ص23.
[7] . کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج6، باب شارب‌الخمر، ص : 395.
[8] . حر عاملی، محمد بن حسن، هدایة الأمة إلى أحکام الأئمة علیهم السلام، آستان قدس رضوی، مشهد، 1414 ق، ج 2، ص 11.
[9] . صدوق، محمد بن علی بن بابویه، الأمالی، ص 399 / المجلس الثانی و الستون
