به گزارش فانوس، قبل از آنکه دولت ترامپ صادرات نفت ایران را هدف قرار دهد، رابطه ایران و هند دارای روند مثبتی بودند. پیش از ترک یکجانبه برجام توسط آمریکا در ماه می 2018، هند با واردات روزانه 457 هزار بشکهای، دومین مشتری نفت ایران بود. در ماه می 2018 نیز هند یکی از هشت کشوری بود که مهلت 6 ماهه ادامه واردات نفت ایران را گرفت و در طول این مدت حدود 300 هزار بشکه در روز خریداری کرد. هند پس از مدت تمدیدشده، اعلام کرد که از تحریمهای آمریکا علیه ایران پیروی و تمام این واردات را متوقف خواهد کرد.
تحریمهای ایالات متحده همچنین سرمایهگذاری خارجی در بخش انرژی ایران را نیز ممنوع کرده است. در گذشته، هند علاقه مند به توسعه یک میدان نفتی مشترک بین ایران و عربستان سعودی بود. در سال 2008، شرکت نفت و گاز طبیعی (ONGC)، این میدان را که دارای ذخایر حدوداً 22 تریلیون مترمکعبی برآورد شده بود، کشف کرد. هند پیشنهاد 3 میلیارد دلاری برای استخراج سی ساله این میدان به ایران ارائه داد، در حالی که عربستان سعودی روزانه 500 میلیون متر مکعب گاز از این میدان استخراج میکند، ایران این پیشنهاد را نپذیرفت. در سال 2016، عربستان سعودی با شرکتهای هندی و سنگاپوری قراردادی به ارزش 1 میلیارد دلار امضا کرد تا تولید خود را از سهم 500 میلیون متر مکعبی در روز، به 2 میلیارد متر مکعب افزایش دهد.
امنیت انرژی و تنوع منابع آن، ستون اصلی سیاست خارجی هند است. هند سومین مصرف کننده نفت در جهان است و حدود 80 درصد نیازهای نفتی خود را وارد میکند.
در ماه های اخیر، ایالات متحده صادرات انرژی خود را به هند افزایش داده است و یک قرارداد 20 ساله برای صادرات گاز مایع طبیعی (LNG) با هند امضا کرده است. عراق و عربستان نیز به دنبال افزایش سهم خود در بازار نفت هند هستند.
بزرگترین پالایشگاه هند، یعنی شرکت نفت هند، امسال اولین توافقنامه بلندمدت خود را برای واردات نفت ایالات متحده امضا کرد. این قرارداد به ارزش 1.5 میلیارد دلار، از ماه مارس امسال تا یک سال بعد، روزانه 60 هزار بشکه را پوشش میدهد. طبق گفته وزیر نفت و گاز طبیعی هند، دهارمندرا پرادان، هند شکاف ناشی از کاهش واردات نفت ایران را توسط واردات نفت از سایر کشورهای عضو اوپک جبران خواهد کرد. علاوه بر این، هند در نظر دارد نیاز خود به بنزین، گازوئیل و سایر فرآوردههای نفتی را از طریق ایالات متحده و مکزیک تأمین کند.
تنها حوزه همکاری هند و ایران که تاکنون از تحریمهای آمریکا در امان بوده است، بندر چابهار در جنوب شرقی ایران در خلیج عمان است. هند قصد دارد از این بندر استفاده کند تا نفوذ خود را در منطقه افزایش دهد و همچنین سهم بیشتری از بازار افغانستان، آسیای مرکزی و قفقاز به دست آورد. هند اکنون یکی از صادرکنندگان مهم کالا و خدمات در جهان است. پیدا کردن مسیری که زمان تحویل کالا را کاهش دهد و از نظر هزینه و امنیت مطلوب باشد ، یکی از دغدغههای همیشگی مقامات و تجار هندی محسوب میشود. بندر چابهار میتواند به عنوان یک دروازه برای ورود به ترکمنستان، افغانستان، ازبکستان، قزاقستان، آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و روسیه عمل کند. هند همچنین میتواند از بندرهای پاکستان برای دسترسی به بازارهای آسیای مرکزی و قفقاز استفاده کند، اما چابهار از لحاظ اقتصادی ارزانتر و از لحاظ سیاسی قابل اطمینانتر است.
علیرغم پذیرش کلی تحریم ایالات متحده توسط هند، تحلیلگران بر این باورند که واردات نفت هند از ایران، در حالی که به طور قابلتوجهی کاهش مییابد، به طور کامل متوقف نخواهد شد. انتظار می رود که ایران هنوز هم بتواند بین 100 تا 150 هزار بشکه در روز را به هند تحویل دهد.
با این حال، واردات نفت هند از آپریل 2018 به میزان 57 درصد کاهش یافته است. هند در این ماه حدود 277،600 بشکه در روز از ایران وارد کرده که حدود 31.5 درصد کمتر از ماه مارچ است.
دولت هند اعلام کرده است که تصمیم نهایی برای واردات نفت ایران را تا بعد از انتخابات عمومی هند به تعویق خواهد انداخت. در همین حال، محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، طی سفر خود به دهلی نو در روز 14 ماه می، با همتای هندی خود، سوشما سواراج، مذاکره کرده است.
در طول دوره تحریم قبلی، هند همچنان به واردات نفت از ایران و پرداخت پول نفت وارداتی با واحد پول خود یعنی روپیه ادامه داده بود. به نظر می رسد که دولت نارندرا مودی نیز سعی دارد واردات نفت از ایران را ادامه دهد. دهلی نو در حال حاضر برای انجام معاملات برای نفت ایران در حال برنامهریزی برای استفاده از بانک پاسارگاد واقع در هند است.
هند احتمالاً نفت ایران را با تخفیف ویژه خریداری میکند، اما سوال اصلی این است که چگونه دولت هند میتواند پول نفت ایران را پرداخت کند. باید توجه داشت که حتی تا 2 سال پس از امضای برجام و در طول 2017، ایران پول نفت فروخته شده به هند در مدت زمان تحریمهای قبلی را نیز به طور کامل دریافت نکرده است.
دولت مودی علاقه مند به گسترش روابط انرژی با ایران است؛ اما بدون حل مسئله انتقال پول، ایران برای صادرات نفت بیشتر به بازار هند با دشواریهای زیادی مواجه خواهد بود. یکی دیگر از نکات مهم این است که دولت مودی قادر خواهد بود در برابر فشار دولت ترامپ برای قطع واردات نفت از ایران مقاومت کند.
با توجه به این که خریداران نفت ایران به دنبال جایگزین نفت این کشور هستند، به نظر میرسد ایران به دلیل عدم اطمینان در مورد تحریمهای آمریکا، ایران به سختی سهم بازار نفت خود را دوباره به دست خواهد آورد. به نظر میرسد که ایران باید دیپلماسی انرژی خود را بازتعریف کند و نقش انرژی در سیاست خارجی خود را مورد بررسی مجدد قرار دهد.
منبع: آتلانتیک کنسول
مترجم: فرید ناهید