شفقنا- استاد برجسته حوزه علمیه و عضو شورای نگهبان گفت: نکته ای که متأسفانه اکنون در کلاس های حوزه رعایت نشده آن است که دیده می شود طلاب با یکدیگر صحبت می کنند و این عدم سکوت و توجه باعث گسستگی آنها از درس می شود سکوت در کلاس درس هم برای خود شخص و هم برای دیگران مفید است که اذهان آنها را تشویش نکند.
به گزارش خبرنگار شفقنا در مشهد، آیت الله شب زنده دار با سخنرانی در چهارمین شب از سلسله نشست های حوزه ی علمیه، سنت های کارآمد که با حضور طلاب و اساتید حوزه ی علمیه در موسسه بیت الرضای مشهد برگزار شد، ضمن تسلیت ایام سوگواری امام علی (ع) به ادامه ارائه مبحث سنت های کارآمد حوزه ی علمیه پرداخت و گفت: نفس اینکه امری یک سنت دیرینه و سابق است ملاک کاملی برای وفاداری و تحفض آن ارائه نمی دهد بلکه سنت های دیرینه ای حائز اهمیت هستند که یا از پشتوانه ی عصمت و وحی برخوردار باشند و یا اینکه برهان و استدلالی قطعی داشته باشند که مقتضای آن برهان ها اینگونه بیان کند که آن سنت برای همیشه کارآمد است. باید به سنت های حوزه ی علمیه در گذر زمان توجه کرد و هر سنتی که یکی از این دو نکته ی گفته شده را دارا باشد باید بدان پرداخته شده و نباید گذاشت که هیچ گاه از بین برود و پیوسته در حوزه های علمیه استفاده شود.
وی در ادامه با اشاره به حدیث نبوی از پیامبر گرامی اسلام گفت: شخصی نزد حضرت محمد (ص) رسیده و از ایشان می پرسد که علم چیست؟ در ابتدا وقتی این سوال را می شنویم ممکن است فکر کنیم که منظور از این سوال چیستی واقعیت علم است که نظریات مختلف نیز در آن باب منقول و ارائه شده است. اما از جوابی که رسول الله به آن شخص می فرمایند روشن می شود که سوال از چیستی حقیقت علم نبوده بلکه معنای سوال آن است که برای تحصیل علم چه مقدماتی را باید تعلیم کرد که در پرتو آن موفق به تحصیل علم شویم؟ و پس از تحصیل آن علم وظایف مان در قبال آن چیست؟
این استاد درس خارج حوزه ی علمیه ادامه داد: نبی مکرم اسلام در پاسخ به آن شخص می فرمایند وظیفه ی ما بعد از تحصیل علم عمل به آن و نشر آن است، اما در باب مقدمات تحصیل علم این روایت مبارکه می تواند راهکارهای بسیار عملی به ما ارائه کند چراکه رسول مکرم اسلام در باب مقدمات تحصیل می فرمایند در ابتدا باید در دریافت علم، سکوت و انصات را رعایت کنیم چون در سکوت قوای فکری ما از تشویش و توجه به غیر آنچه که معلم در حال تعلیم است بریده شده و بر روی علمی که به وی ارائه می شود تمرکز می کند. بنابراین اولین نکته ای که هر آموزنده ای باید به آن توجه کند سکوت است که اکنون متأسفانه رعایت نشده و دیده می شود که در کلاس های حوزه طلاب با یکدیگر صحبت می کنند و یا اکنون با پیشرفت تکنولوژی و ظهور گوشی های موبایل نوین بسیاری توجه شان به تلفن های همراهشان است.
آیت الله شب زنده دار در ادامه با اشاره به اینکه عدم سکوت و انصات در کلاس باعث گسستگی از درس می شود، گفت: سکوت در کلاس هم برای خود شخص و هم برای دیگران مفید است که اذهان دیگران را تشویش نکند و قهراً عدم سکوت، ذهن را از تمرکز و دریافت علم بازمی دارد و این سنتی است که در این روایت شریفه دیده می شود. حضرت محمد (ص) در ادامه ی این روایت بعد از اشاره به نکته ی سکوت بر استماع و شنیدن دقیق درس تأکید می کنند و در کلاس درس نباید اینگونه باشد که طلبه سکوت کرده اما به درس توجهی نکند و این با تلقی درست درس منافات دارد.
وی در ادامه بیان کرد: نکته ی بعدی که حضرت محمد (ص) در این روایت به آن اشاره می کنند؛ حفظ است و می فرمایند که باید بر علمی که آموخته می شود تحفض کنی هم تحفض در ذهن و هم در مکتوبات و نوشته ها که در این قسمت از روایت مسأله ی تقریرات طلاب، حفظ فرمایش حضرت صدق نموده و به آن تأکید شده است در گذشته بسیاری از بزرگان ما در حوزه ی علمیه برای تعلیم بهتر دروس روشی را پیش گرفتند که مباحث درسی را به صورت منظوم درآورده و با تبدیل نثر به نظم آنها را تعلیم می دادند چراکه پایداری جملات منظوم از جملات نثر در ذهن انسان بیشتر است اما این نکته امروز در حوزه های علمیه حتی ضد ارزش تلقی می شود و ما هم اگر بخواهیم قواعد ادبی را به صورت جدا جدا به ذهن ها ارائه کنیم به راحتی فراموش می شود و روش منظوم کردن دروس یکی از شیوه هایی است که در گذشته رایج بوده است.
این عضو شورای نگهبان در ادامه با اشاره به روشی دیگر از تدریس که در گذشته در حوزه های علمیه مرسوم و رایج بوده است، گفت: برخی دیگر از بزرگان نیز به جای عبارت منظوم از عبارات کوتاه شده استفاده می کردند مثلا تمام ارکان یک علم را در ۱۰۰ سطر می گنجاندند و حفظ ۱۰۰ سطر از دروس یقینا برای طلبه مشکل چندانی ندارد و طلاب هم آن زمان به حفظ آنها موظف بودند بنابراین اینکه علوم را در جملات منظوم (شعر) و یا عبارات کوتاهی که هر کلامش یا جمله اش دارای یک برهان و استدلال است؛ استفاده می کردند و یکی از عوامل بسیار مهم در استحضار و اینکه افراد می توانند تا مدت زمان زیادی در درک مفاهیم و مطالب استحضار داشته باشند همین است و این سنت نیز از سنت هایی است که گذشته در حوزه های علمیه ی شیعه و سنی داشته ایم. این سنت یک امر تجربه شده ی کارآمدی است اما متأسفانه به آن بی اعتنایی می شود در حالی که این مسأله در حفظ بیشتر مطالب مفید و تأثیرگذار است و البته حفظ و ترویج این مسائل و اینگونه سنت های کارآمد در حوزه باید یکی از رویکردهای ما باشد.
وی با اشاره به اینکه عمل به علم و نشر آن نکاتی است که باید بعد از تحصیل علم به آنها توجه شود، گفت: البته بعضی از علومی که می آموزیم خودبه خود قابل عمل نیست مثلا همین مسأله ی ایمان کامل به مبدأ و معاد یکی از علوم اینچنینی است که نمی شود ایمان به مبدأ و معاد را در عمل پیاده کنیم و یک اعتقاد قلبی است اما به طور کلی عمل به علم از امور ضروری و مهمی است که باید در سایر علوم به آن توجه شود و نکته ای که حضرت محمد (ص) در ادامه ی روایت تأکید می کنند مسأله ی انتشار علم است و علم را باید منتشر کرد. انتشار علم هم ابزارهای مختلفی می خواهد که یکی از آن ابزارها همین تقریراتی است که طلاب در کلاس های درس یادداشت می کنند.
این استاد درس خارج حوزه ی علمیه در پایان با تأکید بر اهمیت تقریرات طلاب گفت: اگر این تقریرات از بزرگان ما نبود اکنون بسیاری از سرمایه های علمی حوزه ی علمیه به دست ما نمی رسید چراکه بخشی از کتبی که اکنون به آنها مراجعه می کنیم به وسیله ی همان تقریرات طلاب در کلاس درس بزرگان نگاشته شده است و یکی دیگر از وظایف مهم حوزه های علمیه آن است که ما باید با ادبیات مختلف جهان آشنا شویم تا بتوانیم معارف اسلام را منتقل و منتشر کنیم و باید حوزه های علمیه مسلح شود که این نشر گسترده در علوم و معارف اسلامی را انجام دهد.