بانک وبیمه | ایرنا | 1 ساعت پیش |9/3/2019 10:26:14 AM 43 بازدید


به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ استعمار پدیده ای اروپایی محسوب می شود که از آغاز سده دهم قمری به تدریج به سرزمینهای اسلامی وارد شدند و در جهت منافع خود حقوق ملت های دیگر را پایمال کردند. در همین پیوند عده ای به صورت فردی و جمعی در برابر این زیاده خواهی ها قرار گرفتند. شخصیت هایی که یکی از آنها رئیسعلی دلواری است که در ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ خورشیدی در برابر نیروهای انگلیسی به شهادت رسید. به همین دلیل سالروز شهادتش در تقویم به نام روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس نامگذاری شده است. پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به این مناسبت به معرفی چند تن از شخصیت های استعمارستیز در تاریخ معاصر ایران پرداخته است.
رئیسعلی دلواری؛ رهبر قیام مبارزان تنگستانی
رئیسعلی دلواری شجاع ترین رهبر مبارزان تنگستانی بود که علیه استعمارگران انگلیسی در آخرین سال های قرن گذشته خورشیدی مبارزه کرد. پس از اینکه کودتای ضد انقلابی لیاخوف روسی علیه مشروطه خواهان به استقرار دیکتاتوری محمدعلی شاه قاجار، انجامید کانون مقاومت علیه استبداد صغیر در بوشهر به وجود آمد و رئیسعلی دلواری و همرزمان وی از تنگستان و دشتی طی یک هجوم ناگهانی بوشهر را از لوث وجود عناصر وابسته به دربار پاکسازی کردند و اداره امور گمرک و انتظامات را عهده دار شد اما این امر بر دولت انگلیس که به دنبال مطامع استعماری خود در جنوب بود، گران آمد. به همین دلیل برای تضعیف مشروطه خواهان و سلطه بر منافع اقتصادی جنوب ایران شروع به سرکوب عناصر انقلابی کردند اما رئیسعلی مردی نبود که به آسانی از عقاید خود دست بردارد و فعالیت گسترده تری علیه منافع انگلیسی ها در جنوب ایران آغاز کرد و اقتصاد بازرگانی انگلیس را در بوشهر به خطر انداخت تا آنکه انگلیسی ها احمد خان دریا بیگی حاکم دست نشانده بوشهر را برای سرکوب رئیسعلی تحریک کردند. وی با پشت گرمی انگلیسی ها چند بار به تنگستان و حوالی دلوار حمله کرد اما این حملات با مقاومت شجاعانه رئیسعلی و یارانش دفع شد. این بار احمدخان خواست رئیسعلی را تطمیع کند اما این سردار شجاع به احمد خان گفت برو به اربابات بگو ایرانی غیرت دارد و غیرت قیمت ندارد.

سرانجام در کشاکش جنگ جهانی اول انگلیسیها در ۱۷ مرداد ۱۲۹۴ خورشیدی بوشهر را اشغال و در بیست و دوم همین ماه با چندین ناو جنگی و صدها سرباز هندی و انگلیسی به منطقه تنگستان یورش بردند. رئیسعلی که از قبل خبر حمله به دلوار را شنیده بود بلافاصله اقدام به خارج کردن زنان و کودکان از دلوار و پناه دادن آنان در کوه های اطراف دلوار کرد. سربازان انگلیسی هنگامی وارد دلوار شدند که روستا خالی از سکنه بود آنان خشمگین شروع به گلوله باران منازل مسکونی و قطع درختان خرما کردند. رئیسعلی هم به همراه دیگر مبارزان تنگستانی و دشتی به قوای انگلیسی در بوشهر حمله کردند و به آنها شبیخون زدند که با هر شبیخون تلفات سنگین انسانی به این نیروها وارد آوردند.
سرانجام در جریان یکی از این حملات رئیسعلی در ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ خورشیدی از پشت سر هدف گلوله یکی از همراهان خائنش قرار گرفت و به شهادت رسید اما نهضتی که او درجنوب ایران به راه انداخت تا سال ها مایه وحشت انگلیسیها بود.
میرزا کوچک خان جنگلی و تلاش برای اخراج استعمارگران
ظهور میرزا کوچک خان جنگلی در برهه ای اتفاق افتاد که ایران هرج و مرج، پریشانی، فقر و دخالت های خارجی قرار گرفته بود؛ برهه ای که انقلاب مشروطه به وقوع پیوسته بود اما بنابه نوشته ابراهیم میرفخرایی تغییرات سیاسی در ایران و گیلان موجب تغییرات اساسی در زندگی دهقانان، پس از استقرار نظام مشروطه نشد. از جمله اینکه رابطه دولت و حکام محلی و خوانین و اربابان با مردم تغییری نکرد. فقر و بیکاری و مهمتر از همه فقدان امنیت و تجاوز قوی به ضعیف که به جامعه ایرانی عموماً و به جماعت گیلانی خصوصاً تحمیل شده بود و اغتشاش در سراسر کشور بر اثر دسیسه های همسایه جنوبی و تهدیدات بی پروای همسایه شمالی وجود داشت. از طرفی نخستین جنگ عالم گیری جهانی، دنیا را به خاک و خون کشیده بود و روس و انگلیس وارد ایران شدند و هر جنایتی مرتکب می شدند.
در چنین شرایطی میرزا کوچک خان پس از فراهم شدن زمینه مبارزه علنی با عوامل استعمار و استبداد با صدور بیانیه ای در ۱۶ خرداد ۱۲۹۹ خورشیدی در رشت حکومت جمهوری اعلام کرد؛ بیانیه ای که میرزا در ۱۲۹۹ خورشیدی در آن اعلام کرد: در قرون اخیر سیاست جهانگیرانه همسایگان همسایه آزار ما (دولت انگلیس و حکومتهای جابره تزاری سابق روسیه) ضمیمه مظالم حکمرانان شهوتپرست ایران شده است. بنابراین میرزا یکی از مهمترین هدف های خود را مبارزه با استعمار خارجی دانست که در پی تاراج ایران بودند. میرزا و نهضت جنگل ایدئولوژی خود را در سه محور اخراج نیروهای بیگانه، برقراری امنیت و رفع بی عدالتی، مبارزه با خودکامگی و استبداد خلاصه کردند.
اسماعیل جنگلی از وجود اعلامیه ای خبر می دهد که با عنوان «ایرانیان موقع فداکاری است» شروع می شود و بعد از اطلاعاتی که از وضع کشور و گیلان می دهد، چنین می گوید: باز هم می گوییم ما نه با سایرین نظر مخصوص داریم و نه با انگلیس اظهار عداوت و دشمنی می کنیم برای اینکه دشمن امروزی ماست و فقط اوست که می خواهد مملکت ما را تصاحب کند، اگر انگلیس دست از مملکت ما بر دارد دیگر ما را با او چه نزاعی است. عبارتی که نشان می دهد سیاست جنگلی ها بر اساس مبارزه با استعمار و حفظ منافع ملی بوده چرا که منافع ملی را مبنای خصومت و جنگ با کشورهای دیگر دانسته و برای دشمنی و دوستی با دیگر کشورها اصالت و اعتباری فراتر از منافع ملی قائل نبوده اند.
اما دریغ و افسوس که رضاخان که به عنوان سردار سپه انتخاب شده بود، به رشت حمله و بدون مقاومت چندانی آن را تصرف کرد. قشون دولتی به دنبال میرزا به جنگلها رفتند. میرزا قصد داشت با مخفی شدن در جنگل منتظر فرصت جدیدی باشد اما در سرما و یخبندان طاقت نیاورد و جان سپرد. او را به رشت آوردند و سرش را از بدن جدا کردند و خالو قربان آن را به تهران برد و از رضاخان درجه سرهنگی دریافت کرد.
سیدحسن مدرس؛ نماینده ای استعمارستیز
آیتالله سیدحسن مدرس مجتهدی طراز اول و مبارز بود که فارغ از مبارزه با استبداد داخلی وجهه مبارزاتی اش با استعمار خارجی نیز برجسته است. زندگی سیاسی او در زمانهای شکل گرفت که ایران برای حل بحران ها و حفظ استقلالش به سیاستمداران زنده و شجاع نیاز داشت و مدرس نیز در برابر دخالت بیگانگان در امور کشور سکوت اختیار نکرد و راه مبارزه با آنها را در پیش گرفت. وی فلسفه سیاسی خود را بر پایه شعار سیاست ما عین دیانت ماست و دیانت ما عین سیاست ما استوار کرد.
نخستین کنش آیت الله مدرس در خصوص مبارزه با استعمار در مجلس دوم شورای ملی رقم خورد. به این صورت که وی به عنوان یکی از پنج مجتهد به مجلس راه یافته بود در قضیه اولتیماتوم روسیه برای تعطیلی مجلس با ایراد نطقی کوتاه اما شجاعانه، جسارت نمایندگان در مخالفت با اولتیماتوم را برانگیخت و همین امر به رأی مخالف مجلس برضد اولتیماتوم منجر شد اما ناصر الملک نایب السلطنه مجلس را منحل و اولتیماتوم روسیه را پذیرفت.
در مجلس سوم آیتالله مدرس با رأی مردم تهران به مجلس راه یافت اما با آغاز جنگ جهانی اول، انگلیس و روسیه بی طرفی ایران را نقض و از شمال و جنوب به ایران تاختند. روس ها تا قزوین پیش رفتند با احتمال سقوط تهران، مجلس از اکثریت افتاد و منحل شد و به قول آیتالله مدرس مجلس جوانمرگ شد. در این زمان مدرس بار دیگر مبارزه با استعمار را سرلوحه کار خود قرار داد به این صورت که به همراه گروهی از ملیون به کرمانشاه مهاجرت کرد و در آنجا به منظور مقابله با اشغالگران، دولت موقت ملی را به ریاست رضاقلی خان نظام السلطنه مافی تشکیل دادند اما متاسفانه دولت موقت ملی ناکام ماند.
اقدام دیگر استعمارستیزی مدرس مربوط به قرارداد ۱۹۱۹ می شود که با احمد وثوق الدوله نخست وزیر به دلیل امضای قرارداد ۱۹۱۹ میلادی که جنبه کاملاً استعماری داشت مخالفت کرد. آیتالله مدرس قرارداد ۱۹۱۹ را قراردادی ننگین میدانست و معتقد بود که «روز انعقاد قرارداد اوت ۱۹۱۹ یک روز نحس برای ایران بود و یک سیاست مضر برای دیانت اسلام. ایرانی باید خودش ایرانی باشد، سیاستش هم ایرانی باشد. روی ایرانی بودن هم میایستد» بیشک، مخالفتهای مدرس از عوامل مهم شکست قرارداد ۱۹۱۹ وثوقالدوله است. بدین ترتیب مدرس با رهبری مبارزات مجلس، بزرگترین قدرت استعماری زمان خود، یعنی انگلیس را به زانو درآورد و با نهایت تواضع، چنین افتخاری را به ملت ایران نسبت داد. در همین خصوص نیز در مجلس چهارم با اعتبارنامه نمایندگان موافق قرارداد ۱۹۱۹ مخالفت کرد و مانع تصویب اعتبارنامه برخی از آنان شد.
مدرس در راستای شخصیت استعمارستیز خود در یک اقدام دیگر و در مجلس چهارم علیه تغییر رژیم و حفظ بقای سلطنت مخالفت کرد زیرا بر این عقیده بود که هدف انگلیس از طراحی برنامه تغییر حکومت گران ایران، محو موجودیت اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ملت ایران و تصاحب ثروت و منابع ملی ایران از طروق و روش های جدید است.
از فعالیتهای دیگر مدرس در مجلس ششم، دقت فوقالعاده او بر برنامههای فرهنگی، اقتصادی و سیاست خارجی بود. او همیشه مردم و منافع عمومی را بر خود مقدم می داشت و مراقب بود تا امتیازی به بیگانگان داده نشده و در امور کشور دخالت نکنند. مدرس جزئیات برنامه ها و لوایح اقتصادی را به دقت بررسی می کرد تا مبادا منافع ملی آسیب ببیند و اصرار داشت موافقتنامه های اقتصادی ایران با کشورهای خارجی پس از تأیید مجلس شورای ملی به اجرا گذاشته شود.
مصدق و کاشانی؛ همگام برای ملی کردن نفت
نام محمد مصدق و آیت الله سیدابوالقاسم کاشانی با ملی شدن نفت در ایران عجین شده است؛ یعنی کالایی با ارزش که چشم طمع استعمارگران همواره به آب دوخته شده اما در این میان افرادی بوده اند که فارغ از هر گونه سیاست داخلی با تمام قوا در مقابل این زیاده خواهی استعمارگران قد علم کرده اند و نام خود را در تاریخ جاودانه کرده اند که این ۲ شخصیت تاریخ معاصر در این میان جای می گیرند.
مصدق به عنوان چهره ای استعمارستیز در مجلس چهاردهم شورای ملی با دادن امتیاز نفت شمال به روس های مخالفت کرد. پس از آن در سالهای نهضت ملی که از زمان مجلس پانزدهم که طرح قانونی نمایندگان برای رد قرارداد قوام ـ سادچیکف مطرح شد، در مجلس شانزدهم نیز ادامه یافته کمیسیون نفت در اول تیرماه ۱۳۲۹خورشیدی به ریاست مصدق در مجلس تشکیل شد و طی آن ضمن رد قرارداد گس ـ گلشائیان، طرحی با امضای 11 نماینده مبنی بر ملی شدن صنعت نفت تقدیم مجلس شد. پس از تشکیل کمیسیون، حسنعلی منصور از نخستوزیری استعفا کرد، حاجعلی رزمآرا به منظور حفظ منافع انگلیس جایگزین وی شد که با کشته شدن وی در ۱۶ اسفند ۱۳۲۹خورشیدی پیشنهاد ملی شدن صنعت نفت در کمیسیون، مجلس ملی و سرانجام در ۲۹ اسفند در مجلس سنا تصویب شد تا مصدق نیز به عنوان چهره ای استعمارستیز معرفی شود اما پایان کار برای این شخصیت استعمارستیز ایران بسیار دردناک بود چرا که با دسیسه های همان نظام استعماری دولت او با کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ خورشیدی سقوط کرد و خودش به احمدآباد تبعید شد.
آیت الله کاشانی نیز که در سال های قبل از نهضت ملی شدن نفت با سیاست های استعمارگرایانه انگلیس مخالفت کرده بود و به عنوان چهره ای ضد انگلیسی شناخته می شد. آیت الله کاشانی به همراه پدر در عراق رهبری نیروهای ملی عراق را برعهده داشت به طوری که انگلیسیها که وجود او را بزرگ ترین مانع پیشرفت خود در عراق میدانستند، حکم اعدامش را صادر کردند اما قبل از دستگیری، عراق را به سمت ایران ترک کرد.
وی بعد از برکناری رضاخان در شهریور ۱۳۲۰ خورشیدی و اشغال ایران توسط متفقین، اعلامیهای با این مضمون که ایران مال ایران است و ذخایر آن به خصوص نفت از آن ایرانیان است، انتشار داد و در قم اعلامیه و شبنامه علیه انگلیسی ها صادر میکرد تا اینکه سرانجام در خرداد ۱۳۲۳ خورشیدی بازداشت و تبعید شد و تا پایان جنگ جهانی در ارودگاه های متفقین زندانی بود و پس از آن نیز در راستای هدف های ضداستعماری خود در ملی کردن نفت ایران و کوتاه شدن دست کشورهای استعمارگر از این سرمایه ملی ایران نقش مهمی داشت.