به گزارش ایکنا، آیت‌الله محمدهادی یوسفی غروی، استاد برجسته تاریخ حوزه علمیه و نویسنده مقتل «وقعةالطف»، شامگاه چهارشنبه، ششم مهرماه، در نشست علمی «سیر تحلیلی مقتل‌نگاری‌های متأخر عاشورا» که در مؤسسه فهیم قم برگزار شد، گفت: نخستین مقتل معتبر، مقتل ابی‌مخنف است که به وقایع مختار و توابین احاطه داشته گرچه این حوادث قبل از تولد او رخ داده بود و در ادامه هم شاگرد او یعنی کلبی، مقتلی براساس ابی‌مخنف البته با مطالب تکمیلی می‌نویسد و شیخ مفید هم از طریق اخبار کلبی و منابع دیگر مقتل خود را در الارشاد می‌نویسد.
وی افزود: ارشاد شیخ مفید بعد از این کتاب، نخستین منبعی است که به ذکر وقایع عاشورا پرداخته است، ولی در تحقیقی که داشته‌ام به این نتیجه رسیدم که عمده اخبار ذکر شده در این کتاب از مطالب تاریخ طبری است، جز در موارد شاذ و نادری که از مدائنی ذکر کرده است.
وی افزود: مقتل شیخ مفید در ضمن ارشاد که در واقع ثلث دوم این کتاب است، از قرن چهارم تا نیمه قرن هفتم هجری در دست مردم بوده و روضه‌خوانان براساس آن روضه می‌خواندند تا اینکه محمدبن جعفربن نمای حلی از فقهای شیعه در حله، مقتلی به نام «مصیر الاحزان فی مصائب سیدالعطشان» را می‌نویسد؛ وی در قرن هفتم می‌زیسته و متاسفانه جای کتاب ارشاد شیخ مفید را می‌گیرد؛ متأسفانه از آن جهت می‌گویم که کتاب ارشاد شیخ مفید اقوی و متقن‌تر از این کتاب بوده است.
یوسفی غروی ادامه داد: ابن‌نما کتاب دیگری هم به نام «ذوب النضار ...» که اخباری در مورد مختار نقل کرده که بدون سند است و در آن مختار را فردی هاشمی و قریشی لقب داده که قاتلین امام حسین(ع) را کشت، بنابراین اخبار مختار منحصر به همین کتاب است که البته علمای ما تلقی به قبول کرده‌اند و قائل به نجات مختار و حسن عاقبت و خاتمه او می‌کنند.
پیدایش لهوف
این استاد تاریخ حوزه علمیه ادامه داد: مرحوم سید بن طاووس در حالی که طلبه جوانی بود همراه با این گروه به زیارت کربلا می‌روند و وی در آنجا به مقتلی برای روضه‌خوانی احساس نیاز پیدا می‌کند؛ او ابتدا همین کتاب ابن‌نما را مأخذ قرار می‌دهد، ولی با بازگشت به حله کتاب «الملهوف علی قتلی الطفوف» را می‌نویسد. البته لهوف را به عنوان روضه شخصی می‌نویسد؛ بنابراین اولین تألیف خود را با نوشتن لهوف آغاز کرد، ولی اساسا اعتنایی به کتاب ارشاد شیخ مفید در این مقتل نکرده و حتی نامی از ارشاد شیخ مفید هم نیاورده که علت آن مبهم است.
این استاد برجسته حوزه علمیه افزود: البته وی از هر جای دیگری هم مطلبی نقل کرده بدون اسناد بوده است مگر جز موارد معدود؛ البته اخیرا حجت‌الاسلام والمسلمین صادقی از طرف پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی به منبع‌شناسی ملهوف یا همان لهوف پرداخته است و منابع را تحقیق کرده است که کتابی دیدنی است.
یوسفی غروی با بیان اینکه این کتاب تا اعلان رسمی دولت صفوی این کتاب منبع روضه‌خوانی و مقتل‌خوانی در میان مردم بوده است تصریح کرد: برخی در توجیه عدم استناد ابن طاووس به ارشاد شیخ مفید بیان کرده‌اند که نوشته‌های ایشان عمدتا یادداشت شخصی بوده لذا عنایتی به منابع و مصادر نداشته است.
این استاد برجسته تاریخ حوزه با اشاره به کتاب روضةالواعظین فتال نیشابوری بیان کرد: این کتاب هم غالبا استنادی به منابع نکرده است گرچه آنچه به روضه مشهور است مراد این کتاب نیست بلکه کتاب روضةالشهداء مراد است که کتابی بی اعتبار است و حتی در مورد شیعه و سنی بودن نویسنده آن هم تردید وجود دارد.
اولین مقتل معتبر متأخر
وی افزود: فرهاد میرزا بر خلاف بسیاری از سران قاجار که پول‌هایشان را در بانک‌های خارجی می‌گذاشتند هزینه‌های زیادی برای تعمیر کاظمین پرداخت و وصیت کرد که او را در آنجا دفن کنند؛ وی در مقدمه مقتل تا حدودی معتبرش آورده که من والی بودم و یکی از تکالیف والی این بود که برای برپایی مجالس عزاداری تمهیداتی را انجام دهد؛ چون در این مجالس حاضر می‌شدم علمای اهل سنت کرمانشاه هم به احترام من حاضر می‌شدند و وعاظ بر منبر می‌رفتند، ولی مطالبی می‌گفتند که برای ما شرم‌آور بود؛ روزی یکی از بزرگان اهل سنت والی را مواخذه می‌کنند که شما برای شنیدن این مطالب اینهمه هزینه می‌کنید و مجلس می‌گیرید؟ فرهاد میرزا هم از یکی از روضه‌خوان‌ها می‌پرسد که چرا این گونه روضه می‌خواند و او هم می‌گوید شما مطلبی به ما نداده‌اید که بخوانیم لذا عهد می‌کند که مقتل معتبر که مستند به منابع تاریخی معتبر باشد بنویسد.
وی افزود: فرهاد قاجاری فردی ادیب و فاضل و باسواد بوده است و کتاب «زنبیل» را هم نوشته که کشکول مانندی است و تعلیقات بر نسخ ادعیه نیز در آن نوشته شده است. وی در سفری به کربلا رفته و تربت را همراه می‌آورد و همین تربت او را در دریا که گرفتار دریا و حادثه می‌شوند نجات می‌دهد و همین سبب شد تا کتاب «قمقام زخار و صمصام بتال» را به عنوان مقتل می‌نویسد و این اولین مقتل معتبر بعد از انتشار بی‌جای روضةالشهداء است و مستند بر بیش از ۶۰ تا ۷۰ مصدر معتبر است.
مقتل محدث قمی
این استاد تاریخ حوزه علمیه با اشاره به متقل مقرم نجفی به ذکر خاطره‌ای از دیدار وی پرداخت و اظهار کرد: این کتاب یعنی مقتل مقرم را بنده از نجف آورده و در قم منتشر کردم و به تدریج مورد قبول قرار گرفت و مشهور شد؛ خمیرمایه این کتاب هم اخبار ابی‌مخنف است.
یوسفی غروی ادامه داد: بنده مرحوم مقرم را در بازار نجف دیدم و وقت ملاقات از وی گرفتم و به منزل ایشان رفتم؛ بنده جزوه‌ای در مورد عاشورا نوشته بودم و به ایشان نشان دادم تا اگر نقصی دارد بگیرد؛ وقتی مطلب تمام شد در نهایت گفت واقع مطلب این است که روضه درست «قتل الحسین بکربلا عطشانا» است و همین انگیزه برای بنده شد تا تحقیق بیشتری در مورد اعتبار مطالب مقاتل بکنم و ماحصل آن مقتل «وقعی الطف» شده است.
خاطره مقتل مقرم
این استاد تاریخ حوزه علمیه با اشاره به مقاتل متأخر بیان کرد: در دوره معاصر به مقاتل جدیدتری می‌رسیم که آخرین آن دانشنامه ده جلدی امام حسین(ع) است و ویژه کتاب یک جلدی ۷۰۰ صفحه‌ای مختار از دانشنامه امام حسین با عنوان المقتل‌الصحیح لسیدالشهداء(ع) است. این کتاب مدت‌های مدیدی توسط جمعی از محققان نوشته شد.
مقتل جامع سیدالشهدا(ع)
وی با تأکید بر اینکه هیچ مقتلی نمی‌تواند مدعی شود که به خبر شاهد جریان عاشورا رسیده باشد، ولی بنده تلاش کرده‌ام در حد منابع معتبر تاریخی وقعة الطف را بنویسم به مقتل خوارزمی پرداخت و اظهار کرد: مقتل خوارزمی مقتلی است که وی بر اساس کتاب فتوح احمد ابن‌اعصم کوفی نوشته است؛ براساس این مقتل امام حسین(ع) وصیتی به محمدبن حنفیه می‌نویسد و در آن امام اشاره فرموده که من به سیره پیامبر و خلفای راشدین عمل خواهم کرد که این مطلب هم سند معتبری ندارد و تنها خوارزمی از ابن‌اعصم ذکر کرده که هیچ مورخی هم آن را نمی‌پذیرد، زیرا دروغی به امام حسین(ع) بسته است در حالی که وصیت معتبر آن است که امام هدف از قیام را تمسک به سیره پیامبر و امام علی فرموده است.
