به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، دوره دوم از کارگاه نوحه و سرود آیینی با حضور مهدی زنگنه و جمعی از شاعران آیینی کشورمان در باشگاه خبرنگاران پویا در حال برگزاری است.
در این کارگاه مهدی زنگنه شاعر و مداح اهل‌بیت(ع) نکاتی را درباره ساخت و تولید نوحه و موسیقی به علاقه‌مندان این حوزه آموزش داد.
گزیده ششمین جلسه از دوره دوم این کارگاه به‌شرح ذیل است:
ادبیات عامیانه
ادبیات عامه یا همان ادبیات شفاهی، یکی از زیرمجموعه‌های فرهنگ عامه است. ادبیات شفاهی همان طور که از نامش هویداست، ادبیاتی شفاهی است که پیش از ادبیات مکتوب شکل گرفته است. زیرا انسان‌ها سال‌های سال قبل از اختراع خط با یکدیگر سخن می‌گفتند. در تمام زبان‌ها و فرهنگ‌ها ادبیات شفاهی مردم با ادبیات مکتوب‌شان تفاوت‌هایی دارد. کما اینکه هنگام آموزش زبان‌های گوناگون، زبان مکالمه به صورت جداگانه از گرامر تدریس می‌شود.
ادبیات عامیانه گنجینه‌ای عظیم و گسترده است که با مراجعه به آن می توان یک فرهنگ را شناخت. یک قوم را شناخت. از دل ادبیات شفاهی یا همان فولکور می‌توان ویژگی‌های فرهنگی یک جامعه را بررسی کرد. شاعران و نویسندگان موفق تاریخ همان‌هایی هستند که با نگاهی به ادبیات عامه مردم، داستان می‌نویسند و شعر می‌سرایند. شاهنامه فردوسی بزرگ از دل قصه ها و افسانه‌هایی شکل گرفت که در از دیرباز در میان مردم رواج داشت. لسان الغیب نیز بهره‌های فراوانی از ادبیات شفاهی برده است:
صبا زآن لولی شنگول سرمست
چه داری آگهی چون است حالش؟
یا
وقت است کز فراق تو و سوز اندرون
آتش در افکنم به همه رخت و پخت خویش
و بسیاری نمونه‌های دیگر... (برای مطالعه درباره این موضوع به مقاله زبان عامیانه در غزل حافظ نوشته محمدعلی آتش سودا مراجعه کنید)
در ادبیات آیینی نیز نمونه‌های موفقی از استفاده صحیح و تاثیرگذار از ادبیات عامیانه داریم. به عنوان مثال این بیت معروف محتشم کاشانی با نگاهی به کنایه " خوش داشتن " سروده شده است:
از آب هم مضایقه کردند کوفیان
خوش داشتند حرمت مهمان کربلا
یغمای جندقی( شاعر عصر قاجار) نیز در غزلی با مطلع " دلم از زندگانی سخت سیره " یکی از نخستین شاعرانی است که به زبان فولکلور شعری برای مصیبت شهادت امام حسین(ع) سروده است. البته بنده تا به حال کتاب یا مقاله‌ای درباره تاثیر ادب عامه بر ادبیات آیینی ندیده‌ام. که موضوع بسیار جذاب و قابل پژوهشی است.
دو بیتی، تصنیف، چارپاره، لالایی، متل، چیستان و بازی‌های منظوم، نوحه، بحر طویل، تعزیه و نمایش عروسکی، جزو گونه‌های مختلف روایت‌های منظوم یا شعر عامیانه به‌شمار می‌روند. در سال های پس از انقلاب و ایام جنگ هشت ساله، کم کم استفاده از زبان عامیانه نیز در اشعار و نوحه‌های آیینی بیشتر و بیشتر شد. مرحوم قاسم ملکی با ترانه " آی عاقلا بیرون بیاین از خونه" ، شهید غلامعلی رجبی با ترانه "قربون کبوترای حرمت" و مرحوم آرام دل با ترانه در "وادی محبت خدا خودش میدونه" از پیشگامان استخدام زبان عامیانه در هیات ها بودند. استاد انسانی نیز در کنار اشعار فخیم و فاخر و گاهی دیریاب برای عامه ی مردم، غزل "آخُدا" را سرود.
در دهه‌های شصت و هفتاد گهگاه شاعران و نوحه سرایان برای ابراز صمیمیت با معصومین و ایجاد حال و هوای عاشقانه از این زبان بهره می‌بردند. که البته مخالفان بسیاری پیش رو داشتند. اما با آغاز دهه هشتاد این نوع زبان، به زبان رسمی نوحه‌ها تبدیل شد. اسلوب این زبان بر اساس زبان محاوره مردم شکل می گیرد و شاعر اجازه دارد مصوت‌های بلند را به جای هجاهای کوتاه بیاورد و افعال شکسته می‌آیند. یکی از ظرفیت‌های مهم آن استفاده از تکیه کلام‌ها و کنایه‌ها و ضرب المثل هاست که در نوحه‌های دهه هشتاد تجربه‌های موفقی داشت:
به دلم برات شده بابام میاد
یا
ما هم خدایی داریم
استخدام تکیه کلام ها و کنایه‌ها و ضرب المثل‌ها در نوحه بسیار جذاب و اثر بخش و در عین حال حساس و خطیر است. نوحه سرای موفق کسی است که هنگام یافتن تکیه کلام‌ها به مسائل گوناگونی توجه دارد:
1/ تاریخچه و داستان آفرینش کنایه و تکیه کلام و ...
2/ بستر اجتماعی استفاده از آن ها در روزگار معاصر و موارد به کارگیری شان توسط مردم
3/ لحن مردم هنگام استفاده از آن ها
4/ کشف ملودی مناسب که لحن را به درستی منتقل کند
5/ پردازش صحیح در نوحه و سرود (ایجاد اتمسفر متناسب برای جا افتادن هرچه بیشتر در ذهن مخاطب با استخدام واژه‌هایی که عبارت مورد نظر را از نظر معنایی و زیبایی شناسی حمایت کند )
*اگر هر کدام از این مولفه‌ها مغفول بماند نوحه یا سرود به ورطه ابتذال نزدیک می‌شود.
انتهای پیام/
