سباستین فتل، آخرین شاگرد مکتب قدیم

یادداشتی که در ادامه خواهید خواند، نگاهی کلی به اوضاع سباستین فتل و فراری در چند سال اخیر است. اسب سیاه مودنا، سال‌هاست که از دوراهی پیروزی و شکست گذشته و مشغول درجا زدن است. شاید شبیه خیلی از تیم‌های دیگر، که البته فراری نیستند!

چندین سال پیش در عصری که به “دوره‌ی باروک” معروف است، نوازنده‌ای ایتالیایی به نام جوزپه تارتینی، شبی در خواب شیطان را دید. شر مطلق به او پیشنهاد تا در برابر روح هنرمند جوان، نغمه‌ای را به او بیاموزد که هر شنونده‌ای مسحور کند. جوزپه پذیرفت. ارباب سیاهی، ویولن مرد جوان را برداشت و شروع به نواختن کرد. چند دقیقه گذشت، مرد نترس داستان با احساس نفس‎‌تنگی‌ از خواب پرید. سازش را برداشت و تا آنجا که حافظه‌اش یاری می‌کرد، آنچه را که شنیده بود تکرار کرد. سرآسیمه نت آهنگ را نوشت و آن را “سونات تحریر شیطان” نامید. سپس سرگذشت آن شب را در نامه‌ای نوشت و برای دوستش فرستاد.

فراری اس‌اف1000

این داستان کوتاه شاید نزدیک‌ترین تشبیه به خودروی امسال فراری باشد. اس‌اف1000، بدون شک الهام‌گرفته از کابوسی است که فقط شیطان می‌تواند نقش اولش را بازی کند. با این تفاوت که این خودرو نه تنها تماشاگران را راضی نمی‌‍‌کند، بلکه با عملکرد ضعیفش دوست و دشمن فراری را هم متعجب کرده.

به طور خلاصه، طراحان فراری‌، شاسی‌ای با داون فورس بالا طراحی کرده‌اند که درگ بالایی تولید می‌کند. از سویی دیگر، مهندسان بخش موتور با توجه به تغییرات قوانین، پیشرانه‌ای ساخته‌اند که حتی با حداکثر بازدهی هم نمی‌تواند این لوکوموتیو سرخ را جابجا کند. برای خواندن مطالب بیشتر، توصیه می‌کنم مقاله‌ی دوست خوبم، حامد را در اینجا بخوانید که نقاط ضعف این فصل فراری را به خوبی از لحاظ فنی بررسی کرده.

سال‌های تاریک فراری

جودی شکتر در سال 1979 با خودروی فراری به قهرمانی جدول رانندگان فرمول یک رسید. عنوانی که رسیدن مجدد به آن، بیست‌ویک سال برای شوالیه‌های سرخ‌پوش طول کشید و سرانجام در سال 2000 شوماخر توانست، شکوه فراموش‌شده‌ی فراری را دوباره به این تیم برگرداند. در آن‌ سال‌های تاریک بزرگانی چون، ژیل ویلنوو، ماریو اندرتی، نایجل منسل و الن پراست به این تیم آمدند اما هیچکدام وارد باشگاه خاص قهرمانان فراری نشدند.

همان طور که می‌دانید، در سال‌های طلایی فراری همه چیز در پیست رخ نداد. اوایل دهه‌ی 90 میلادی، لوکا دی مونتزمولو، سکان مدیریت فراری را به دست گرفت. از مشاوره‌ی نیکی لائودای فقید استفاده کرد. ژان تاد را به عنوان نفر اول تیم و راس براون را مسوول بخش فنی و ناظر “پروژه‌ی بازسازی” فراری معرفی کرد. آخرین نماینده‌ی سازمان ملل کوچک آن‌ سال‌های فرمول یک، مایکل شوماخر هم، تیم قهرمانش را رها کرد و به فراری آمد. بعدها رانندگان شماره‌ی دوی قابل اطمینان و مطیعی مثل ادی ارواین و روبنز باریکلو هم به این تیم اضافه شدند تا به عقیده‌ی برخی ترکیب “تکرارنشدنی‌ترین تیم فرمول یک” کامل شود.

حالا شوماخر پرافتخارترین ورزشکار این رشته است. راس براون مدیر بخش ورزشی و نوآوری فرمول یک است و مدیر فرانسوی، رئیس فدراسیون جهانی اتومبیلرانی‌ست و شاید لوکا دی، فراری را با قهر ترک کرد اما تا همین امروز بهترین جایگزین انزو و یکی از باثبات‌ترین مدیران اسکودریا معرفی می‌شود.

آن تیم رویایی، دیگر تکرار نشد

مشابه این تغییرات با آمدن سرجیو مارکیونه رخ داد. بعد از چند فصل کابوس‌وار، مائوریزیو آریوابنه در پستی جدید، در این تیم جنجالی مشغول به کار شد. اتحاد را به فراری برگرداند. آن علاقه و شور و اشتیاق را به مهندسان، مکانیک‌ها و رانندگان تزریق کرد. تصمیم‌گیران کمپانی، قهرمان چهار دوره‌ی مسابقات را با کلی امید و آرزو به خدمت گرفتند، شاگرد اول مدرسه‌ی شوماخر که نه مثل آلونسو عاشق زرق و برق دوربین‌ها بود، نه مثل رایکونن کم‌حرف و گوشه‌گیر. اما چرا آن تیم رویایی، دیگر تکرار نشد؟ پاسخ، “عامل ناشناخته‌ای” است که فراری از 2008 به این طرف دنبال آن می‌گردد.

کمبود تجربه‌ی کافی در تولید موتورهای هیبرید، مدیریت ناموفق، توجه بیشتر به درآمد و سود سالانه نسبت به موفقیت تیم، فشار رسانه‌ای بی‌همتا در اروپا بر روی این تیم، سیاسی‌کاری‌ها، نبود راننده‌ای که بتواند از لحاظ فنی نقاط ضعف و قوت ماشین را در تست‌های پیش‌فصل به طراحان گوشزد کند، اختلافات اسکودریا فراری با کمپانی مادر –فیات- اشتباهات متعدد رانندگانش در مسابقات، نقص‌های فنی مکرر، بدشانسی و افسردگی شدید تیم بعد از باختن فصل‌هایی چون 2008 و 2012 شاید شاخص‌ترین عوامل ناشناخته باشند.

البته با رفع این موانع هم نمی‌توان قول پیروزی و قهرمانی داد. یک گروه خوب برای پیروزی به زمان‌بندی خوب، اولویت‌بندی، هدفمندی، شناخت توانایی افراد تیم، مدیریت باثبات، کارکنان باانگیزه و از همه مهم‌تر انعطاف در برابر تغییرات قوانین، مقررات و شرایط یکسان نیاز دارد.

این همان نسخه‌ایست که روزگاری دست ویلیامز بود، سال‌ها به دست مکلارن هوندا افتاد و حالا فراری و ردبول برای پس گرفتن آن باید به دنبال مرسدس باشند.

سباستینی که از غریبه‌ها خوشش نمی‌آید!

در سال 2014، دنیل ریکاردو پس از گرفتن نمره‌ی قبولی در تورو روسو به تیم رقابتی ردبول پیوست. او در فصل قبلش، ژان اریک ورن را کاملا گوشه‌ی رینگ گیر انداخته بود. تعیین خط‌ها را 15 به 4 از او برد. در هفت مسابقه امتیاز گرفت و نشان داد لایق صندلی خواهر بزرگتر است. گورکن دوست‌داشتنی دقیقا همان سناریو را در اولین فصل دوران هیبرید از نو نوشت. این بار طعمه‌اش سباستین فتل بود. در فصل رویایی مرد استرالیایی، تعیین خط‌ها را 12 به 7 از پسر انگشتی برد. سکوها را 8 به 5 از آن خود کرد و به سه برد رسید و سریعترین دور مسابقه‌ی معروف گرندپری ابوظبی را هم به نام خود زد. در حالی که بهترین دستاورد فتل در آن فصل، کسب مقام دومی در سنگاپور بود.

فصل بعد فتل آکادمی، تیم و اولین خانه‌اش را ترک کرد تا اجاره‌نشینی در مارانلو را هم تجربه کند. فراری در آن سال، راننده‌ی جوانش، ژول بیانکی –که بسیاری او را آینده‌ی فراری می‌نامیدند- را از دست داده و راننده‌ی پولسازش، فرناندو آلونسو را به قمار مکلارن-هوندا باخته بود. تولد مجددی در راه بود. فتل لحظات درخشانی با این تیم به ثبت رساند اما همه‌چیز آن طور که می‌خواست پیش نرفت. آلمانی کلاسیک در فراری داشت جا می‌افتاد که 2016 از راه رسید. ماشینی که حتی خوب هم نبود، نایب قهرمانی را به ردبول واگذار کرد. سال بعدش همه انتظار قهرمانی داشتند اما در سنگاپور اولین صفحه‌ی کتاب ترسناک “ماجراهای اسکودریا” ورق خورد. فتل باعث شد اولین دابل دی‌ان‌اف تاریخ فراری در دور اول یک مسابقه در فرمول یک رقم بخورد. چند روز بعدش در مسابقه‌ی ژاپن، شمع خودرو و امید قهرمانی‌اش با هم سوختند.

2018 با یک نیم‌فصل اول بی‌نظیر برای فراری شروع شد همه داشتند آمار آن مسابقات را با 2003 و 2004 و عملکرد مایکل شوماخر مقایسه می‌کردند اما در نیم‌فصل دوم، استرس و فشار روانی بیش از حد، کار دست فتل و فراری داد. مسابقه‌ی خانگیش را در دیوار تمام کرد. مدام اسپین می‌شد. هم از تیم عذرخواهی می‌کرد و هم از عملکرد خودروی دگرگون‌شده شاکی بود.

فرض کنید هر مسابقه‌ی فصل، برای او تبدیل شده بود به سیلورستون امسال. “تنها جایی که می‌شود مرسدس‌ها را شکست داد”. در این شرایط شما با یک باخت، همه چیز را می‌بازید در حالی که می‌دانید کسب یک پیروزی، قهرمانی فصل را به شما هدیه نمی‌دهد.

برای مثال لوئیس همیلتون همیشه در مصاحبه‌هایش می‌گوید که برای کل فصل می‌جنگد و چشم‌اندازش را یک سال کامل در نظر می‌گیرد.

برگردیم به بحث اصلی. در همان فصل، جوان موناکویی داشت با موتور فراری در سائوبرش صفا می‌کرد. مارکوس اریکسن نسبتا باتجربه را در تعیین‌خط‌ها 17 به چهار شکست داد. به طور میانگین حدود نیم‌ثانیه در تک‌دورهای تایم‌گیری از سوئدی سریعتر بود. حدود نیمی از مسابقات فصل را در رده‌های امتیازی تمام کرد و فصل را در رده‌ی خیره‌کننده‌ی سیزدهم به پایان رساند. چارلر لکلرک جاه‌طلب می‌خواست نشان دهد در یک ماشین رقابتی از تمام هم‌کلاسی‌هایش در مسابقات پایه سریع است.

چرا همیشه فتل؟

در سال 2019 در مراسم رونمایی خودروی جدید اسکودریا، متیا بینوتو در اظهار نظری –از پیش‌بینی‌ها صریح‌تر- فتل را راننده‌ی اول تیم خواند و اعلام کرد که شماره5، اولویت اول آن‌ها برای قهرمانیست. لکرلک، آرام سرش را پایین انداخت، کاسکتش را محکم کرد و پایش را تا می‌توانست روی پدال گاز فشار داد. بیش از هر راننده‌ی دیگری پول پوزیشن گرفت. سکوها را 10 به 9 از همتیمی‌اش برد. اگر بدشانسی نمی‌آورد می‌توانست در گرندپری بحرین، دومین مسابقه‌ی فصل به اولین پیروزی‌اش برسد اما سرسیلندر ناقلا، مانعش شد. چند بار دیگر به جام طلایی نزدیک شد اما سرانجام در بلژیک به مقام نخست رسید.

چند هفته بعد مسابقه‌ی نفس‌گیر مونزا را با دفاع فوق‌العاده‌اش در برابر حمله‌های نوبتی همیلتون و بوتاس برد. کاری که فتل هیچ‌وقت در خودروی فراری موفق به انجام آن نشده بود. میلان هفت شب و هفت روز جشن گرفت. بی‌دقتی فتل تا اواخر فصل هم ادامه پیدا کرد و در برزیل، طرفداران فراری فلش‌بکی را به مارینا بیِ 2017 تجربه کردند. بینندگان از همدیگر می‌پرسیدند “چرا همیشه فتل؟”

هوادارانی که از اشتباهات گاه‌وبیگاه فتل عاصی شده بودند، شاهزاده چارلز را “راننده‌ی منجی” خطاب می‌کردند. او 2019 را یک رده بالاتر از هم‌تیمی‌اش فتل به پایان رساند. فتل یاد گرفته بود که ترک تیم بهترین پاسخ نیست. اما او یک سال دیگر با قرمزها قرارداد داشت. راننده‌ای که گاهی آن‌قدر روی هم‌تیمی‌اش متمرکز می‌شود که فراموش می‌کند غیر از خودش و هم‌گروهی‌اش، رانندگان دیگری هم در پیست هستند.

امسال هم با هر دردسری بود، مسابقات استارت خورد. همه از اولین روزهای تست زمستانی فهمیدند که این فراری هم قهرمان نمی‌شود فقط بحث عملکرد رانندگان و بهتر بودن نسبت به دیگر تیم‌های میانه‌ی جدول است.

شماره16، تا همین جای کار در این فراری “میانه‌ی جدولی” چهارونیم برابر فتل امتیاز گرفته. خوش‌شانس بوده که به دو سکو رسیده اما عملکرد فوق‌العاده‌اش –تعریف کردن حداکثر جدید و بیشتر از ‌سطح انتظار توان خودرو- رابطه‌ی چندانی با بخت و اقبال ندارد.

چند هفته پیش فراری به فتل اطلاع داد که “دیگر به خدمات جناب‌عالی در این شرکت احتیاجی نداریم، لطفا برای اتمام این همکاری نسبتا طولانی‌مدت تا انتهای فصل صبر کنید” فتل خیلی ایتالیایی از کارش اخراج شد.

او آخرین شاگرد مکتب قدیم است

سال‌ها پیش درباره‌ی اخراج الن پراست خوانده بودم. پروفسور در فصل 1991 از همان ابتدا با نایجل منسل و مدیریت تیم مشکل داشت. از فشار روزنامه‌های ایتالیایی و مصاحبه‌هایی که به دروغ از او چاپ می‌کردند گله می‌کرد. از جنگ‌های سیاسی مارانلو خسته بود. از سویی پیشنهاد داده بود که مدیریت اجرایی تیم را هم در اختیار بگیرد تا بتواند اقدامات لازم را به تنهایی انجام دهد. در اواخر فصل مصاحبه‌های تندی علیه تیم کرد. در نهایت یک مسابقه مانده به پایان فصل ماشین سنگین و درگ‌دارش را به یک “کامیون” تشبیه کرد. فردایش از تیم اخراج شد و دیگر هرگز به فراری برنگشت.

اما فتل از نوع دیگری است. او آخرین شاگرد مکتب قدیم است. هنوز برای هوادارانش از طریق پست هدیه می‌فرستد. اهل فضای رنگارنگ و جذاب دنیای مجازی نیست. مصاحبه‌هایش طوری نیست که کسی را به ناحق برنجاند. برخلاف خیلی از رانندگان و مدیران فعال و بازنشسته، دنبال حرف‌های جنجالی نیست. شاید مثل کیمی بتوان گفت فقط عاشق یکشنبه‌ها و مسابقه دادن است. بعضی وقت‌ها طوری پاسخ خبرنگاران را می‌دهد که ما را یاد خدایان حاضرجواب فرمول یک، جیمز هانت و نایجل منسل می‌اندازد. یکی از خبرنگاران در مورد او گفته بود:

وقتی از او سوالی می‌پرسید، به دقت گوش می‌دهد. نه اینکه بخواهد بهترین جواب را بدهد، او می‌خواهد حرفش را در قالب طنز به شما بزند. موقع شنیدن جوابش، شما هم باید به او دقت کنید.

حالا شماره5، چند فصل سخت را در فراری پشت سر گذاشته است. قاطعانه نمی‌شود گفت اما شاید اگر دیگر رانندگان در جو ایتالیایی این تیم بودند، طاقت نمی‌آوردند و مارانلو را رها می‌کردند. او اما همانجا ماند. هیچ چیز عوض نشده. او هنوز یکی از موفق‌ترین رانندگان تاریخ فرمول یک است. در جمع پنج راننده‌ی برتر فرمول یک مدرن است. حالا به دنبال تیم جدیدی است. قطعا به بازنشستگی هم فکر می‌کند. هر تصمیمی بگیرد هوادارانش از او حمایت خواهند کرد اما امیدواریم او را دوباره در خودرویی ببینیم که برای قهرمانی می‌جنگد. کسی چه می‌داند شاید لکلرک و ساینز هم اسمشان به لیست “قهرمانانِ هرگز” فراری اضافه شود. زمان، بهترین قاضی و برترین راوی‌ست.