راههای بسیاری برای تلاش جهت خودسازی و اصلاح خود وجود دارند، ولی تعیین برخی اهداف خاص برای رشد شخصی انسان میتواند احتمال رسیدن به موفقیت را افزایش دهد. وقتی زندگی موانعی را جلوی راهتان قرار میدهد، همچنان که غالبا همین کار را میکند، داشتن یک هدف که بتوانید مکررا به آن مراجعه کنید، کمکتان میکند دوباره شرایط خود را تنظیم کنید، دوباره متعهد شوید، و انرژی دوبارهای به دست بیاورید. همچنین، این کار انگیزه و مسئولیتپذیری لازم را برای حفظ تمرکز و پیروی از برنامههایتان به شما میدهد. گاهی اوقات هدف گذاری میتواند وظیفهی دلهرهآوری باشد. به همین خاطر نیز داشتن یک نقشهی راه جهت کسب راهنمایی از آن در طول مسیر برای هدف گذاری خوب میتواند برایتان مفید باشد.

۱. نظریهی هدف گذاری
درست مانند بسیاری از نظریهها در روانشناسی، نظریهی هدف گذاری نیز از ایدههای دکتر ادوین ای. لاک، در مقالهاش تحت عنوان “به سوی یک نظریهی انگیزه و مشوقهای انجام کار” آغاز شد. وی در این مقاله به ارائهی توضیحاتی در خصوص نیاز برای اهداف شفاف و خاصی پرداخت که نه تنها چالشبرانگیز هستند، بلکه بازخورد و پیشرفت آن مرتبا بررسی میشوند.
دکتر لاک، به همراه دکتر گری لاتام، به پنج اصل هدف گذاری خوب پی بردند. این اصول که عبارت هستند از شفافیت، چالش، تعهد، بازخورد، و پیچیدگی وظیفه، هنگام تعیین، تلاش، و تحقق یک هدف جزء عناصر ضروری به حساب میآیند.
الف. شفافیت: اهداف باید واضح و به خوبی تعریف شده باشند.
ب. چالش: اهداف باید دستیافتنی باشند، ولی همزمان، شما را به چالش بکشند.
پ. تعهد: شما باید کاملا به تحقق اهدافتان متعهد شوید.
ت. بازخورد: شما باید اهدافتان را مرتبا ارزیابی و بررسی کنید تا ببینید آیا در مسیر درست قرار دارد یا خیر.
ث. پیچیدگی وظیفه: شما باید زمان و فضای لازم را برای رسیدن به اهداف پیچیده در اختیار داشته باشید.
همچنین، پژوهشهایی که توسط استاد روانشناسی، دکتر گیل متیو انجام شدند، نشان میدهند نوشتن اهداف به جای آنکه آنها را صرفا در ذهنتان تعیین و حفظ کنید، باعث افزایش احتمال رسیدن به موفقیت میشود.
اکنون که به این پنج عنصر ضروری پی بردید، به عنوان مثال، بهتر است از ۱۴ هدف گذاری در زندگی شخصی برای سال جدید آگاه شوید.
۲. شما چهقدر باانگیزه هستید؟
اگر تاکنون هدفی را برای تعیین کردهاید و پیش از آنکه شاهد هر گونه نتیجهای باشید، آن را رها کرده باشید، حتما به خوبی میدانید ایجاد یک تغییر نیازمند نیروی ارادهی بالایی است. به گفتهی روانشناس معتبری به نام کاترین جکسون، تعیین و تحقق اهداف نیازمند انگیزه، تفکر بر پایهی برنامه، و به کارگیری روشهایی برای هدایت چالشهای احتمالی هستند که ممکن است پیش رویتان باشند.
به گزارش انجمن روانشناسی آمریکا، پژوهشها نشان میدهند سه عامل برای رسیدن به اهداف وجود دارند:
الف. انگیزه برای تغییر
ب. تمایل برای نظارت بر رفتار
پ. اراده برای عملی کردن آن
هر سهی این عوامل برای رسیدن به اهداف هوشمندانه تاثیرگذار هستند؛ اهداف هوشمندانه دارای پنج ویژگی مهم هستند: خاص، قابل اندازهگیری، دستیافتنی یا تحققپذیر، واقعگرا یا مرتبط، و به موقع و ملموس.
خاصوقتی هدف خاصی را تعیین میکنید، یعنی خودتان را برای رسیدن به موفقیت آماده کردهاید. هنگامی که میخواهید هدف خاصی را تعیین کنید، به تمام سوالهای ممکن – چه کسی، چه چیزی، کجا، چه وقت، کدام، و چرا – پاسخ دهید.
قابل اندازهگیریچه معیارهایی برای اطمینان از پیشرفتتان برای رسیدن هدف دارید؟ چگونه متوجه میشوید موفق شدهاید؟چگونه متوجه میشوید به اصلاح و تعدیل نیاز دارید؟ داشتن هدفی که از همه لحاظ قابل اندازهگیری باشد، کمکتان میکند همیشه در مسیر درست قدم بردارید و به همهی ضربالاجلهایی که خودتان تعیین کردهاید، برسید.
دستیافتنی یا تحققپذیرآیا هدفی که تعیین کردهاید، قابل تحقق است؟ با اینکه قاعدتا نباید همه چیز را آسان بگیرید، همچنین نباید اهدافی را برای خود تعیین کنید که اساسا قادر به تحققشان نیستید.
واقعگرا یا مرتبطاین ویژگی با ویژگی بالا در ارتباط است. آیا این هدف با نیازهای زندگیتان مرتبط است، و آیا بر اساس شرایط کنونی، شما واقعا میتوانید به این هدف دست پیدا کنید؟ شاید این هدف همانی باشد که پیشتر نیز برای خود تعیین کرده بودید، و به دلیل آنکه در آن زمان نیز تعیین این هدف برایتان واقعگرایانه نبود، نتوانستید به آن دست پیدا کنید. ولی اکنون، با توجه به تغییر شرایطتان، شاید این هدف برای شما واقعگرایانه باشد.
به موقع و ملموساگر میخواهید هدفتان واقعگرایانه باشد، باید آن را در یک چارچوب زمانی مناسب نیز تعیین کنید؛ همچنین، این هدف باید واقعی و ملموس باشد.
تعیین اهداف هوشمندانه که دارای پنج ویژگی بالا هستند، برای رسیدن به موفقیت ضروری است. با این حال، این پنج ویژگی معمولا هدف گذاریتان را با سوالهایی با واژههای پرسشی “کدام” و “چگونه” محدود میکنند. برای آنکه اهدافتان به اندازهی کافی موثر باشند، لازم است قصد و نیت اصلی یا “چرایی” ایجاد انگیزه برای رسیدن به این هدف را در خود پیدا کنید.
قطعا میدانید وجود انگیزه برای رسیدن به هدف بسیار ضروری است؛ بنابراین، بهتر است از ۱۱ تکنیک افزایش انگیزه و قدرت مغز برای دستیابی به اهداف خود نیز آگاه شوید.
۳. تعیین اهداف
شما میتوانید برای هر بخش از زندگیتان هدف گذاری کنید. برخی از حوزههای زندگی که نیاز بیشتری به هدف گذاری دارند عبارت هستند از سلامت، شغل، امور مالی، و تحصیل. این دستهبندیهای کلی شرایط را برای اهداف جزئیتری که باید به صورت سالانه، ماهانه، و روزانه بر روی آنها کار کنید، تعیین میکند.
با اینکه برخی از اهداف زندگیتان ممکن است در این دستهبندیها قرار داشته باشند، لازم است بدانید اهداف مربوط به اصلاح و بهبود خودتان نیز چیزهایی را از قبیل یادگیری نقاشی، یادگیری بازی گلف، و پشتیبانی از جامعهتان شامل میشوند. شما نباید خودتان را به بدیهیترین بخشهای زندگیتان محدود کنید.
زمانی را نیز به تفکر دربارهی احساسات و علایقتان اختصاص دهید. به ایدههایی دربارهی چیزهایی فکر کنید که هیجانتان را بر میانگیزند. به گذشته فکر کنید و سعی کنید ببینید آیا چیزهایی در زندگیتان بودهاند که همیشه دوست داشتهاید به دستشان بیاورید، ولی ترس از ناشناختهها – یا ترس از شکست – شما را از ریسک کردن باز داشتهاند. ایدههایی که از چنین تفکرات و فعالیتهای ذهنی به دست میآورید، سرنخهایی هستند که میتوانند در افزایش تمرکز و تعیین اهداف خاصتر به شما کمک کنند.
از خودتان پرسید چراقدم بعدی که باید بردارید این است که از خودتان بپرسید “چرا” رسیدن به این هدف برای من اهمیت دارد. برای مثال، اگر میخواهید مدرک تحصیلیتان را بگیرید، تعیین اهداف کوچکتری که به “چراهایتان” پاسخ بدهند، کمکتان خواهند کرد با سرعت بیشتری به هدف اصلیتان برسید. برای تعریف این “چراها”، مثلا میتوانید سوالهای زیر را از خودتان بپرسید:
۱. چرا گرفتن مدرک برای من اهمیت دارد؟
۲. چرا علت گرفتن مدرک برای من مهم است؟
۳. چرا وجود این علت باعث ایجاد احساس قوی در من میشود؟
وقتی به درک بهتری از این “چراها” رسیدید، نوبت آن میرسد که یک بار دیگر نیز خودتان را ارزیابی کنید. به همان مثال مدرک تحصیلی برگردیم؛ اگر گرفتن مدرک تحصیلی را به عنوان یک هدف بزرگ برای خود تعیین کردهاید، آنگاه پیش از کاربرد استراتژی هدف هوشمندانه (با پنج ویژگی خاص، تحققپذیر، قابل اندازهگیری، واقعگرا، و ملموس) برای تعیین اهداف کوچکتر و تحققپذیرتر، برای آنکه از خودتان مطمئن شوید آیا واقعا آمادگی لازم را برای پذیرش این تعهد دارید یا خیر، بهتر است سوالهای زیر را از خودتان بپرسید:
الف. آیا از لحاظ هیجانی آمادگی پذیرش تعهد انجام کاری را دارید که شاید باعث به هم خوردن آرامش جسمی و / یا هیجانیتان شود؟
ب. آیا این آمادگی را دارید که دربارهی جایگاه فعلی و جایگاهی که میخواهید به آن برسید، با خودتان صادق باشید؟
پ. آیا زمان کافی در اختیار دارید؟ آیا میتوانید به چیزهایی که در مسیر رسیدنتان به هدف تداخل ایجاد میکنند، “نه” بگویید؟
اکنون که دو اقدام مختلف را برای شفافسازی دلایلتان انجام دادهاید، باید برایتان روشن شده باشد که آیا برای ایجاد تغییر به اندازهی کافی انگیزه دارید یا خیر. اگر انگیزهی کافی دارید، اکنون برای رفتن مرحلهی بعدی فرایند هدف گذاری خوب آماده هستید.
ولی پیش از رفتن به مرحلهی بعد، بهتر است با ۹ نکته طلایی برای هدف گذاری در زندگی و کار که باید بدانید آشنا شوید.
۴. نکات و استراتژیهایی برای رسیدن به اهداف
هدف گذاری خوب و تلاش برای رسیدن به هدف به چیزهایی بیش از یک کاغذ و قلم نیاز دارند. مهارتهای خاصی نیز وجود دارند که برای رسیدن به هدف باید از آنها بهرهمند باشید.
نخستین و مهمترین مهارت لازم برای رسیدن به هدف این است که بتوانید گامهایتان را در این مسیر برنامهریزی کنید. و پس از ایجاد یک برنامه، به تعهد و تمرکز نیاز دارید تا بتوانید به سمت نتایج مورد نظرتان حرکت کنید. ولی، البته جایی در میانهی راه، به خود انگیزشی و انعطافپذیری نیز نیاز پیدا خواهید کرد. در ادامه، به برخی دیگر از نکات و استراتژیهایی اشاره میکنیم که در راه رسیدن به اهدافتان به شما کمک خواهند کرد.
اهدافتان را با لحنی مثبت بیان کنیدهنگام تعیین یک هدف، از وسوسهای که مجبورتان میکند آرزویتان را به صورت منفی بیان کنید، بر حذر باشید. برای مثال، این جمله را تکرار نکنید، “آنچنان شکایتی ندارم.” در عوض، چنین جملههایی را با روحیهای مثبت بارها بیان کنید، “سه نکتهی مثبت دربارهی امروز پیدا خواهم کرد، و پیش از رفتن به تختخواب، آنها را روی کاغذ خواهم نوشت.”
به مسیر تمرکز کنید، نه مقصداین یکی از سختترین قسمتهای هدف گذاری و رسیدن به هدف است. معمولا به خاطر ماهیت و مفهوم اصلی واژهی هدف، آدمهای کارشان را با فکر کردن به پایان مسیر آغاز میکنند. ولی در حقیقت، مراحل این مسیر هستند که بیشترین اهمیت را دارند. برای مثال، نتیجهی دلخواهتان این است که حدود ۹ کیلوگرم از وزنتان را کاهش دهید. این یک هدف است. ولی در طول فرایند تلاش برای رسیدن به این هدف، متوجه میشوید برای حفظ سلامتی و تناسب اندامتان، باید فقط ۶ کیلوگرم از وزنتان را کم کنید. آیا در رسیدن به هدفتان دچار شکست شدهاید؟ اگر به اهمیت مسیر رسیدن به هدف باور داشته باشید، شما دچار هیچ شکستی نشدهاید.
با خودتان عهد ببندیدطبق توصیهی کاترین جکسون، وقتی آمادهی کار میشوید – چه در مرحلهی آمادهسازی باشید، چه در مرحلهی اقدام – برای رسیدن به هدف با خودتان عهد ببندید.
گذشته را بزدایید و فضایی برای آینده ایجاد کنیدبه گفتهی کاترین جکسون، برای آنکه کارتان را به درستی شروع کنید، بهتر است به هر موفقیتی که تاکنون به دست آوردهاید فکر کنید، خودتان را بابت شکستهایتان ببخشید، و بابت آنچه نتوانستهاید به دست بیاورید، افسوس نخورید. هنگامی که سعی میکنید آشفتگیهای ذهنیتان را برطرف کنید، ایدهی بدی نیست که همین کار را با خانه و محل کارتان نیز انجام دهید.
آنچه را میخواهید تجسم کنیدبه گفتهی کاترین جکسون”تجسم و فعالیتهای ذهنی بسیاری از شبکههای عصبی مشابهای را که نیات مغزی را به بدن متصل میکنند، تحریک میکنند؛ بنابراین، کمی وقت بگذارید و پیش از شروع هدف گذاریتان، افکار خود را به خوبی پرورش دهید.” این کار کمکتان میکند مسیر رسیدن به اهدافتان را به صورت ارادی و هدفمند در ذهن خود تصور کنید.
یک برنامهی خاص طراحی کنیدفهرستی را از هدف یا اهداف و همچنین، مراحلی را که باید برای رسیدن به آنها طی کنید، تهیه کنید. سپس به گفتهی کاترین جکسون، هر یک از آنها را به گامهای کوچک و عملی تقسیم کنید و برای هر گام نیز مهلتهای واقعبینانهای تعیین کنید. وی در این مورد میگوید، “پیش از آغاز هر هفته، کمی وقت بگذارید و کارهایی را که باید ظرف این هفته به انجام برسانید، روی کاغذ بنویسید؛ این کار تلاشهایتان را آسانتر و شما را به اهدافتان نزدیکتر میکند.”
کمک بخواهیددرخواست کمک از عزیزان میتواند به شما اطمینان قلبی و مسئولیتپذیری بیشتری بدهد. تعدادی از دوستان نزدیک یا اعضای خانوادهتان را در جریان برنامههایتان قرار دهید تا هنگامی که برای ماندن در مسیر درست و رسیدن به هدفتان به کمک نیاز پیدا کردید، آنها بتوانند شما را ترغیب کنند و بازخوردهای مناسبی را در اختیارتان بگذارند.
برنامهتان را جلوی چشمتان قرار دهیدتوصیه میشود اهدافتان را به همراه مراحل و مهلتهای انجام آنها در جایی جلوی چشمتان قرار دهید تا مرتبا بتوانید آنها را ببینید. طبق توضیح کاترین جکسون، “دیدن اهداف و مراحلی که باید پشت سر بگذارید، انگیزه و پشتکار لازم را جهت ادامهی تلاش برای رسیدن به اهدافتان به شما میدهد.” وی همچنین توصیه میکند، این برنامه را هر هفته، یا حتی هر روز، نگاه کنید.
به خودتان پاداش بدهیدهمین طور که مراحل مختلف را برای رسیدن به هدف پشت سر میگذارید، حتما در طول این مسیر به خودتان پاداش بدهید. این پاداشها باید ساده، مداوم، سهلالوصول، و سالم باشند. برای مثال، در پایان یک روز سخت کاری، یا پس از پایان یک مرحلهی خاص در برنامهتان میتوانید به عنوان پاداش، مدتی در پارک یا مکانهای مورد علاقهتان قدم بزنید و تفریح کنید.
۵. مرور و ارزیابی مجدد اهداف
آخرین کاری که باید پیش از اقدام برای تعیین اهدافتان انجام دهید، برنامهریزی برای مرور و ارزیابی مجدد این اهداف – به دفعات لازم و پیش از رسیدن به آنها – است؛ به خصوص، اگر اهدافتان بزرگ و سخت باشند.
شما میتوانید این کار را به صورت هفتگی، دو هفته یک بار، ماهیانه، یا دو ماه یک بار برنامهریزی کنید؛ ولی یک مرور و بررسی سریع برای حفظ تمرکز بر هدف و ارزیابی میزان پیشرفتتان مفید است. سرعت و دفعات این ارزیابیها واقعا به معیارهای معین و مهلتهای مشخص برای رسیدن به اهداف کوچک و بزرگتان بستگی دارند.
فارغ از سرعت و دفعات انجام این ارزیابیها، مهمترین نکته این است که ببینید آیا اهدافتان – و همچنین، مراحلی که در حال طی کردنشان هستید – همچنان مرتبط و واقعگرایانه هستند یا خیر.
همچنین، ارزیابی مجدد اهدافتان فرصت بررسی میزان پیشرفت را نیز در اختیارتان میگذارد؛ که به گفتهی انجمن روانشناسی آمریکا، معادل افزایش احتمال رسیدن به موفقیت است. لازم به ذکر نیست که این بررسیها فرصت اصلاح و تعدیل، و همچنین، جشن گرفتن موفقیتها و دستاوردهایتان را نیز برایتان فراهم میکنند؛ هر دوی این موارد برای رسیدن به موفقیت نهایی بسیار ضروری هستند.
ترجمه: تحریریه سایت کسبو کار بازده – امیر رضا مصطفایی
منبع: verywellmind