گاهی اوقات با خودمان در خلوتمان که نشسته ایم فکر میکنیم و ذهنمان کشیده میشود به اینکه اصلا چرا انسان خلق شده است و هدف از آفرینش انسان چیست What is the purpose of human creation؟ و خیلی سوالات دیگری مرتبط با انحلال جهان به ذهنمان میرسد و ممکن است این سوالات در ذهنمان بدون جواب مانده باشند. اکنون در این بخش از نازوب راز آفرینش و انحلال جهان را برای شما عزیزان خواهیم گفت. با ما همراه باشید.
راز آفرینش در ادیان الهی/ فرآیند آفرینش و انحلال جهان
فلسفه آفرینش جهان و انسان از دیدگاه قرآن

هدف از آفرینش انسان کامل، ذات خداوند است و خداوند، انسان کامل را برای خودش آفریده است. پس به طور کلی، میتوان گفت: خداوند، انسان کامل را برای خودش آفریده است، پس به طور کلی، میتوان گفت هدف خداوند از آفرینش جهان و انسان، ذات بیهمتای او است.
واژههای هدف و غرض نیامده است، اما معنا و مصادیق آن دو فراوان آمده است؛ بهطور کلی در باب هدف و غرض در آفرینش و افعال، چند دسته آیات وجود دارد:
دسته اول: آیاتی که ظاهراً، غرض و هدف را از افعال الهی The purpose of the divine actions نفی میکنند
دسته دوم: آیاتی که مقابلات هدف را نفی میکنند، یعنی از طریق سلبِ مقابلات هدف، اثبات هدف میکنند و دسته سوم: آیاتی که بیانگر غرض و غایت در افعال و احکام و اوامر الهی هستند
دسته اول: آیاتی که ظاهراً، غرض و هدف را از افعال الهی نفی میکنند، در دسته اول، آیه «لایسئَلُ عَمّا یفعَلُ و هُم یسئلونَ» (انبیاء /۲۳) قرار دارد که منکران داعی و علت غایی، برای آفرینش عالم، با استناد به آن، پرسش از چرایی آفرینش و لمیّت افعال الهی را نابجا و غیرجایز و حرام دانستهاند و میگویند اگر افعال الهی، علت غایی یا داعی داشت، سؤال با «لم» از افعال جایز و معقول بود و خداوند از آن نهی نمیفرمود، ولی چون خداوند ازآن نهی فرموده است، بنابراین سؤال «چرا» درباره امور خداوند ممنوع است و نباید گفت چرا فلان چیز را آفرید، بنابراین از نظر اینها اصلاًَ هدفی در کار نیست.
به این قول به دو نحوه پاسخ داده اند:
پاسخ اول (پاسخ نقضی) در نقض سخن فوق گفتهاند: اگر سؤال با «لِمَ» صحیح نبود، هرگز از جانب حضرت داود(ع) این سؤال مطرح نمیشد که خدایا چرا خلق را آفریدی، و هرگز خداوند جواب نمیداد که خلق را آفریدم تا شناخته شوم.
پاسخ دوم (پاسخ حلی): در حل این شبهه که کارهای خدا چون و چرا بر نمیدارد گفته اند: فرق است بین هدف به معنای سببی که فاعل به وسیله آن، فاعل میشود و بین هدف به معنای سببِ فعل فاعل و آن چه صدور فعل به وسیله آن متعین میشود.
آفرینش عالم (آسمانها و زمین) بازیچه نیست: در آیاتی از قرآن کریم به این موضوع اشاره شده است که خلقت عالم، سرگرمی و بازیچه نیست:«و ما خلقنا السَّماء و الارضَ و ما بَینَهُما لَاعِبینَ». (انبیاء /۱۶)، «و ما خلقنا السماوات و الارضَ و مَا بَینَهُما لاعبین» (دخان /۳۸)، کلمه لاعب مشتق از لعب به معنای بازی و سرگرمی است؛
لعب، عملی است که هدف و غرض عقلانی نداشته، بلکه غرض آن، خیالی و وهمی باشد، بعضی از مفسران، لاعب را به کسی که کار عبث و باطل انجام میدهد، تفسیر کردهاند.
خداوند حکیم، عالم را به وجود نیاورد تا پس از مدتی آن را از بین ببرد، بلکه آن را برای هدفی مشخص خلق کرده و جهان به سوی آن هدف در حرکت است.
بنابراین وقتی گفته میشود: «ما آسمان و زمین و آنچه میان آن دو است را به بازیچه و برای سرگرمی و تفریح نیافریدیم»، یعنی از آفرینش آنها هدفی داشتهایم؛ برخی از مفسران هدف از آفرینش آنها را تنبیه بر این دانستهاند که اینها خالقی قادر دارند که پیروی از دستورات او واجب است و او است که به بدکاران و نیکوکاران پاداش میدهد؛ برخی نیز آفرینش اینها را به این خاطر میدانند که حجتی بر مردم باشد و مردم از آنها عبرت بیاموزند.
آفرینش هر یک از موجودات جهان آفرینش برای غرض و غایتی است که از نخستین روز پیدایش خود به سوی آن هدف و غایت در حرکت و تکاپو است. البته ممکن است موجودی، غایت موجودی دیگر باشد؛ یعنی به این علت آفریده شده باشد که موجودی دیگر از آن بهرهمند شود، مثلاً گیاهان به این علت آفریده شدهاند که حیوانات از آن ها منتفع شوند، حیوانات نیز برای این آفریده شدهاند تا انسان از آنها استفاده کند. به بیان دیگر، همین که این موجودات به فعلیت نهایی خود برسند تا انسان از آنها استفاده کند، به هدف و غایت خود رسیدهاند.
آیات ستایشگر انسان
1. انسان خلیفه خدا در زمین است.
2. انسان موجودی انتخاب شده و برگزیده است.
3. انسان دارای شخصیتی مستقل و آزاد است و با انتخاب خود یکی از دو راه سعادت و شقاوت را برخواهد گزید.
4. انسان امانتدار خدا و دارای رسالت و مسئولیت است.
5. انسان از کرامت و شرافت ذاتی برخوردار است و خداوند او را بر بسیاری از مخلوقات خویش برتری داده است.
6. نعمتهای زمین برای انسانآفریده شده است.
7. در سرشت انسان، علاوه بر عناصر مادی که در جماد و گیاه و حیوان وجود دارد، عنصری ملکوتی و الهی وجود دارد.
8. او به حکم فطرتش از قوه تمیز نیک و بد برخوردار است.
9. ظرفیت علمی انسان، بزرگترین ظرفیتی است که یک مخلوق ممکن است داشته باشد.
مواردی دیگری نیز هست که قرآن با صراحت یا اشاره آدمی را ستوده است تا جایی که خودش نیز در آفرینش چنین مخلوقی به خودش تبریک و آفرین گفته است: «فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ»(مؤمنون: 14) چراکه انسان را در بهترین ساختار و تقویم آفریده است: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ.» (تین: 4)

آیات نکوهشگر انسان
1. انسان بسیار ناسپاس و پوشاننده حق است. ناسپاسی او آشکار است. علاوه بر این، او ستمپیشه است.
2. او بسیار شتابگر است. اصلاً گویی از عجله آفریده شده است.
3. او بسیار حریص است؛ با رسیدن شر، ناله و فریاد میکند و با رسیدن به خیر، از دیگران دریغ میورزد.
4. او ممسک و بخیل است.
5. اگر اندکی شر و بدی به او برسد، زود ناامید میشود.
6. اگر احساس کند و گمان برد که نیازش برآورده شده ودیگر به کسی نیازمند نیست، دست به شورش و طغیان میزند.
7. انسان ضعیف و ناتوان است.
8. موجودی است جدل پیشه.
9. او به شدت، دوستدار مال است. در این مسیر، زیادهخواهی میکند.
نیز آیات فراوان دیگری هست که به بیان اوصاف انسان میپردازد و این توصیف تا «أُوْلَـئِکَ کَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ»(اعراف: 179) و «ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِینَ»(تین: 5) نیز ادامه مییابد.
در تفسیر هدایت نیز آمده است:
آدمی از دوگونه آفریده شده است: نور (از خدا) و تاریکی (از نفس خودش) و خدای متعال میفرماید: «مَّا أَصَابَکَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّهِ وَمَا أَصَابَکَ مِن سَیِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِکَ»[نساء: 79 ]دیگر چیزهایی که در انسان است همچون تجلیاتی از نیرو و ضعف و خیر و شر، همه سایههایی از این دو گونه است.
چیزی که هست بر انسان لازم است که در آن بکوشد تا بر تاریکی و سایههای موجود در نفس خود غالب شود و نور و تابش آن را رشد دهد… خدای تعالی نهفته های نفس بشر را از خیر و شر به او معرفی کرده و به او اراده انتخاب و اختیار داده است تا به وسیله آن از صفات بد و طبایع آن در صورتی که بخواهد تجاوز کند یا در راه آنها روانه شود [دوری کند] و برای وی راهی را که چون از آن برود سالم میماند معین کرده است.31
چرا انسان به گونهای آفریده شده است که میتواند جلو اعمال غریزه را بگیرد و یا در اعمال آن زیاده روی نشان دهد و فلسفه داشتن چنین حالت در آفرینش انسان چیست؟»66
و پاسخ میدهد: «داشتن چنین حالت، پایه تکامل و مقدمه رشد انسان است و اگر انسان دارای چنین اختیار و آزادی نبود هرگز نمیتوانست از نظر روح و روان یا جسم و تن تکامل پیدا کند. موجود فاقد آزادی که در مسئله غرایز یک حالت بیش برای او مطرح نباشد نمیتواند در مسیر تکامل گام نهد و موجود ملکوتی شود.
موجودی متکامل میگردد که بتواند از حب ذات برای حفظ اصل وجود خود (آن هم به خاطر یک رشته اهداف) بهره بگیرد، نه خود را اسیر مال و منال سازد و حریص ثروت و دیگر مظاهر مادی شود.
انسانی میتواند به قله تکامل برسد که بتواند از حس علم برای کشف حقیقت بهره بگیرد نه اینکه آن را وسیله شیطنت قرار داده و حقایق مسلم را انکار کند. و خلاصه اینکه: مفهوم تکامل درباره انسانی صادق است که وی بر سر دو راهیها بتواند مسیر غرایز را دگرگون سازد و به آنها هدف بخشد و این توانستن و کردن است که تکامل میآفریند، ولی موجودی که دست او در مهار کردن و هدف دار ساختن غرایز کوتاه و بسته Build short and closed instincts باشد از قافله تکامل عقب مانده و هیچگاه به آن نمیرسد.»
هدف از آفرینش انسان در دیدگاه اسلام، یهود، مسیح و زرتشت چیست؟

در تورات برای آفرینش انسان و کل هستی دو هدف ذکر شده است.
هدف اول: خدا به این دلیل به آفرینش مبادرت ورزید که جلال خود را نشان دهد.[2]
هدف دوم: خداوند مبادرت به آفرینش کرد تا جلال بیابد (بواسطه عبادت و توصیف بندگان)[3]
البته این بدان معنا نیست که او جلال ندارد و می خواهد جلال بدست آورد، چون این سخن موجب نقص در او می گردد.[4]
در الهیات لوتری، هدف خدا از خلقت، مراوده عاشقانه با مخلوقات خویش است. یعنی خدا، علاوه بر عشق الهی، متعلق عشق (یعنی مخلوقات) را هم می خواهد ولی نه به این معنا که خدا محتاج آن متعلق باشد.
پس «غایت خلاقیت» باید جایگزین «هدف خلقت» گردد یعنی هدف درونی خلقت، تکامل بالفعل چیزی است که در حیات الهی، ورای قوه و فعل است. یکی از کارکردهای خلاقیت الهی، سوق دادن هر مخلوق به طرف چنین تکاملی است، از این رو، خلاقیت جهت بخش را باید به خلقت ایجادی اضافه کرد. این جنبه از خلاقیت الهی است که به آینده مرتبط است (اصطلاح سنّتی برای خلاقیت جهت بخش «مشیت» است.)
دین زرتشت، همانگونه که در نحوة آفرینش انسان، با ادیان دیگر تفاوت هایی دارد، در تبیین هدف خلقت انسان هم، با ادیان مذکور، اختلاف دارد، آنگونه که در اوستا آمده: خداوند، آدمی را آفرید، و به او آزادیِ گزینش داد تا با بهره برداری از خرد نیک به راستی گراید و در پیشرفت جهان و آفرینش، همکار اهورا مزدا باشد، حرکت به سوی رسایی و رسا شدن…[5]
بنابراین می توان ادعا کرد در این دین نیز هدف از آفرینش رسیدن انسان به کمال است.
هدف از آفرینش در دین اسلام
دو آیه در قران کریم هدف از خلقت انسان را بیان کرده:
1. و من جن و انس را نیافریدم، جز برای اینکه، عبادتم کنند.[6]
2. آیا گمان کردید که شما را بیهوده آفریده ایم و به سوی ما باز نمی گردید.[7]
مراد از آیه اول این نیست که عبادت خدا، تنها هدف است بلکه به این معناست که، غیر خدا را نپرستید و این پرستش موجب تکامل انسان و رسیدن به سعادت ابدی می شود.
پس هدف اصلی از زندگی، جز معبود نیست، یعنی می خواهد انسان را بسازد و به او هدف و آرمان بدهد که آن (هدف) خداست و بقیه چیزها اصالت ندراد.[8]
در آیه دوم هم عنوان می کند که اگر قیامت نبود، خلقت انسان عبث بود. این استدلال، لِمّی (از علت به معلول پی بردن) است، یعنی چون عالَم خدایی دارد و این خدا، کار عبث نمی کند و کار او به حق است و باطل و بازیچه نیست و خلقت چنین خالق حکیمی هدفمند است که همان رجوع و بازگشت به پروردگار می باشد.
در حقیقت این قیامت و بازگشت به خدا است که توجیه کننده خلقت این عالم است.[9] و انسان در صورت انتخاب راه صحیح به کمال و سعادت خواهد رسید.
به طور خلاصه می توان گفت که تورات، هدف از خلقت را این می داند که خداوند جلال و جمال خود را نشان دهد و نیز جلال بیابد، در اسلام هم هدف از خلقت عبادت خداوند و به کمال رسیدن انسان ذکر شده و زرتشت هم هدف را گرایش به راستی و نیز همکاری با اهورا مزدا در پیشرفت جهان و آفرینش و نیز حرکت به سوی رسایی می داند.
عکس های دیدنی از قدرت بی حد خدا درآفرینش
دلایل جالب آفرینش زن ها توسط خداوند (آخر خنده)
خلقت زیبای زن و مادر …. چرا ؟!! (فقط بخوانید)
The secret of creation in the divine religions / The process of creation and dissolution of the world