به گزارش خبرنگار قرآن و معارف خبرگزاری شبستان، دوران امامت امام باقر (ع)،عصر گسترش جریان غلات و نفوذ غالیان بوده است. گروهی که با دادن نسبت هایی غلو آمیز به ائمه، بیشترین آسیب را به مذهب تشیع رساند.لذا در این خصوص با حجت الاسلام «امیر علی حسنلو» مدیر گروه تاریخ وسیره مرکز مطالعات وپاسخگویی به شبهات حوزه های علمیه گفتگویی انجام دادیدم که در ادامه مشروح آن تقدیم حضورتان می شود.
امام چگونه با جریان انحرافی غالی مبارزه کردند؟
روشن گری و تبیین درست از دین که امروز نظریه جهاد تبیین از سوی رهبری معظم مطرح شده در سیره همه انبیای الهی و در قرآن و سیره اهل بیت( ع) و بزرگان دین و علمای اسلام وجود داشته است ؛انحراف در هر زمان می تواند در ابعاد مختلف خود را نمایان کند و به دین لطمه بزند و ارزش های دینی را مخدوش نموده و فضا را آلوده و مردم را از دین طرد نماید؛ چنانکه رفتار وهابیت و داعش والقائده وطالبان دراین زمان دیگران را نسبت به اسلام مردد و به رفتار نامناسب تحریک می نماید و به جریان اسلام هراسی که غرب از دیر باز راه انداخته کمک می کند ؛ لذا شبهه وا نحراف گاهی در قالب شبهه نظری و گاهی در ماهیت شبهه عملی نمود می کند ؛ در هر صورت باید با انحرف مبارزه کرد ؛ انحراف فکری اساس همه انحرافات است ؛ انحراف سیاسی تا انحراف فرهنگی و انحراف عقیده وباور از جمله انحرافات در گستره تمدن اسلامی بوده است ؛ امام باقر (ع) در همه زمینه های به حسب شرایط واقتضائات زمان به این شبهات پاسخ داد ودر مقابل انحرافات موضع گرفت تا حق از باطل روشن گردد. جهاد تبیین یعنی همین که رهبری فرمود به جهاد تبیین اهمیت دهید این فرمایش ایشان ملهم از سیره درست اهل بیت (ع) است.
دراین مجال به گوشه هایی از این تلاش ها اشاره می شود.در زمان امام محمّد باقر(ع) از جمله گروههای خطرناکی که در جامعه آن روز حضور داشتند، یهودیان بودند که شماری از احبار یهود به ظاهر مسلمان شده بودند، و گروهی از آنها مرجعیّت علمی قشری از ساده‌لوحان را به عهده داشتند. تأثیری که آنها برجای گذاشتند به صورت احادیث جعلی به نام «اسرائیلیات» پدیدار گشت،برخی از مورخین اهل سنت نیز تحت تاثیر این اسرائیلیات در کتاب های خود مطالبی علیه ارزشهای دینی وارد کردند که امروزه منشاء شماری از شبهات بوده است .
لذا مبارزة با یهود القائات سوء آنها در فرهنگ اسلامی، بخش مهمّی از برنامة ائمه طاهرین (ع)بود. زراره نقل می‌کند: در خدمت امام باقر (ع) نشسته بودم و امام در حالی که در مقابل کعبه نشسته بود فرمود: نگاه کردن به خانة خدا عبادت است. در همان حال «عاصم بن عمر» از قبیلة بجیله نزد امام آمد و گفت: کعب الاحبار می‌گوید: کعبه هر صبحگاهان برابر بیت المقدس سجده می‌کند، امام فرمود: نظر تو در مورد گفتة کعب الاحبار چیست؟ آن مرد گفت: گفته کعب صحیح است، امام فرمودند: تو و کعب الاحبار هر دو دروغ می‌گویید. آنگاه در حالی که به شدّت ناراحت بود، فرمود: خداوند بقعه‌ای محبوب‌تر از کعبه روی زمین نیافریده است، می‌بینیم یهود می‌کوشیدند بیت المقدس را با جعل حدیث بر مسلمانان بقبولانند و امامان شیعه با تعابیری نظیر «لا تشبهوا بالیهود» می‌کوشیدند این رابطة فرهنگی نامطلوب را که میان مسلمانان و یهود به وجود آمده بود قطع کنند، و این در حالی بود که راویان دیگر فرق اسلامی از این احادیث استقبال می‌کردند، و آنها را در کتب خودشان نقل نموده و فرهنگ خود را با آن آلوده کردند.
مبارزه با غالیان و دروغ پردازان با استفاده از تبیین واقعیت و راه وموضع درست
از جمله جریانی که معاصر ائمه در جامعه اسلامی حضور دارد، جریان غلو است در همه امور دین که لازم بود با آن بر خورد مقابله شود ؛ بنابراین افزون بر رسوخ اسرائیلیات مسئله‌ای دیگر و مشکلی که در این زمان برای فرهنگ اسلام پیدا شده بود، مشکل غالیان بود که هم در میان اهل سنت و هم در میان شیعه این گرایش پدیدار شده بود ؛ شمار آنها در آن روزگار رو به فزونی گذاشته بود، آنها با سوء استفاده از روایات امام و نسبت دادن احادیث جعلی به آن حضرت می‌کوشیدند از حیثیت امامان و شیعیان برخوردار شده و با کشاندن شیعة و عامه اهل سنت پیرو مکتب خلفا را که اغلب ساده‌لوح به دنبال خود ، به اهداف خود برسند.
زمانی که امام در مدینه بود، این فرصت طلبی ها هر چه بیشتر شدّت گرفت. وقتی که امام آنها را از خود طرد کردند، اصحاب آن حضرت نیز غلات را از جمع خود بیرون راندند، «مغیرة بن سعید» و «بیان بن سمعان» که از رهبران غالیان بودند، توسط اصحاب امام باقر (ع) طرد شدند. غلات با توسّل به اطاعت امام (ع) خود را از عمل به وظایف اسلامی معاف دانسته و شناخت و معرفت امام را برای فلاح و رسیدن به اهداف عالیه اسلامی کافی می‌شمردند و در مقابل، امام باقر (ع) مکرّر به لزوم تکیه بر عمل صالح تأکید می‌فرمودند و تأکید امام بر عمگرایی شیعیان، به طور غیر مستقیم در برابر تمامی فرقه‌هایی بود که به عمل صالح اعتنایی نداشتند.
انحطاط اخلاقی و عقیدتی جامعه اسلامی در عصر خلفای جائر اموی پیامدهای زیان باری را به همراه داشت که از جمله دو پیامد افراط و تفریط در باورهای دینی بود. این دو آفت در حکومت امویان جامعه را به شدت رنج می‌داد. اگر در جامعه آن روز گروهی از مردم تحت تأثیر شرایط محیط و تبلیغات زهرآگین اموی اهل‌بیت (ع) تا آنجا از خاندان رسالت فاصله گرفته بودند که آنان را مورد ناسزاگویی قرار می‌دادند در مقابل، دسته‌ای از مردم به انگیزه‌های مختلف، در تعظیم مقام خاندان رسالت زیاده‌روی می‌کردند که امامان معصوم (ع) ناگزیر با آنان به مواجهه و مبارزه می‌پرداختند. عصر امام باقر (ع) از این امر مستثنی نبود. امام باقر (ع) به عنوان هادی و رهبر شیعیان به مبارزه جدی با این تفکرات منحرف پرداختند و با ردّ اعتقادات و لعن و بیزاری جستن از آنان، اندیشة صحیح اعتقادی را در این باره به شیعیان تعلیم دادند.
در متون شیعه ادب ، حدیث و تاریخ برخی از انحرافات غلات و القائات آنها باقی مانده است این اشعار نشانگر تلاش هاى غلات و اشاعه احادیث دروغ از طریق ائمه براى جذب شیعیان عراق بود. آنها با توسل به اطاعت امام، خود را از عمل به وظایف اسلامى معاف دانسته و شناخت و معرفت امام را براى فلاح و رسیدن به اهداف عالیه اسلامى کافى مىشمردند. در برابر، امام باقر علیه السّلام مکرر به لزوم تکیه بر عمل صالح تأکید مىفرمود.سخنانى نظیر احادیث زیر از آن حضرت اقدامى بر نفى موضع غلات و اندیشههاى فاسد آنان بود و انگیزه صدور احادیثى از این قبیل حد اقل از یک زاویه براى خنثى کردن آثار اندیشههاى غلات در میان شیعه بوده است.
در یک مورد حضرت فرمودند: شیعیان ما اطاعت کنندگان خدا هستند؛ و در جاى دیگر فرمودند: شیعه ما اهل ورع و پرهیزگاری و عمل هستند، لذا امام با این مواضع صریح حساب مکتب اهل بیت را با غلات جدا نمودند ؛ موضع گرفتن وروشن گری جریانی است که ائمه در مقابل انحرافات رنگارنگ بعنوان اصل مهم عمل نموده و در حفظ بنیانهای دین بکار بسته اند ؛ این جریان امروز نیز باید مورد توجه باشد از سوی متولیان فرهنگی ونخبگان فرهنگی اعم از حوزوی و دانشگاهی و طلبه و دانشجو فرقی ندارد یک تکلیف مهم دینی و وجدانی است که در مقابل انواع انحرافات باید ایستادگی نمود ؛ مقاله نوشت سخنرانی کرد کتاب نوشت ؛ جلسه علمی گذاشت و موضع روشن داشت.
مواضع ائمه در مقابل انحرافات همیشه بر قرار و جریان مستمر بوده است ؛ جنانکه پس از شهادت امام باقر (ع) اعتقاد به مهدویت امام باقر علیه السّلام از جمله اعتقاد برخى از غالیان بود که از سوى امام صادق علیه السّلام مورد انکار قرار گرفت. اعتقاد به نبوّت برخى از امامان معصوم (ع) در میان غلاة وجود داشت. امام صادق(ع) در برابر آن مى فرمود: من قال: «إنّا أنبیاء فعلیه لعنة الله و من شکّ فى ذلک فعلیه لعنة الله»؛ کسى که بگوید ما پیامبر هستیم، نفرین خدا بر او باد کسى که در این امر تردید کند بر او هم نفرین خدا باد.
برخى از غالیان لفظ «اله» را با «امام» یکى گرفته در تأویل آیه: «هُوَ الَّذِی فِی السَّماءِ إِلهٌ وَ فِی الْأَرْضِ إِلهٌ» اظهار مىکردند که مقصود از اله زمین، همان امام است. این سخنان بود که سبب شد تا امام صادق علیه السّلام آنها را بدتر از مجوس و یهود و نصارا و مشرکین بخواند. لبه تیز برخورد امام با غالیان عقایدى بود که ضمن آنها، کوشش مىشد تا جنبهاى از «الوهیت» به امامان نسبت داده شود. آن حضرت مىفرمود: لعنت خداوند بر کسى که چیزى در حق ما بگوید که ما خود نگفتهایم، لعنت خداوند بر کسى که ما را از عبودیت براى خدایى که ما را خلق کرده و بازگشت ما به سوى او و سرنوشت ما در ید قدرت اوست، جدا سازد.
پایان پیام/35
