خبرگزاری شبستان؛ گروه قرآن و معارف: امام سجاد (سلاماللهعلیه) ماه مبارک رمضان را عید اولیاء الله میداند. در صحیفهٴسجّادیه دعایی دربارهٴ مقام دعا و وداع ماه مبارک رمضان وجود دارد که در مقدمهٴ این دعا حضرت کلیّات نعمت های الهی را میشمارد و اینکه بخش شهای خدای سبحان ابتدایی است، نه از روی استحقاق. بعد از آن مقدمه میفرماید: یکی از بهترین بخش شهای خداوند سبحان، ماه مبارک رمضان و روزهٴ این ماه است.
این که در آخر ماه مبارک رمضان عید فطر میگیرند، چون جایزههای یک ماه را به ما میدهند، که در حقیقت محصول ماه مبارک رمضان است. ضیافة الله، لقاء الله را به دنبال دارد. پس عظمت از آن ماه شوال نیست؛ بلکه عظمت از آن ماه مبارک رمضان است که نتیجهٴ یک ماهه را در روز عید میدهند.
خبرنگار قرآن و معارف خبرگزاری شبستان برای بهره مندی از برکات این ماه عزیز در پایان ماه رمضان با حجت الاسلام و المسلمین امیر علی حسنلو، استاد حوزه و مدیر گروه تاریخ وسیره مرکز مطالعات وپاسخگویی به شبهات حوزه های علمیه به گفت و گو نشسته است که در ادامه مشروح آن را می خوانید:
چگونه می توانیم پی آمدهای معنوی رمضان را پس از پایان این ماه هم حفظ کنیم؟
رمضان رفت الهی برکاتش نرود، فرصت خوب دعاو صلواتش نرود، ماه پرفیض خدا میل به رفتن دارد، ای خداکاش زدستم حسناتش نرود. حفظ معنویات حاصل از ماه رمضان راه و روش هایی دارد که به برخی از آنها اشاره می کنم. تلاوه قرآن که غالبا روزی یک جزء برای همه فراهم بوده لا اقل انسی که حاصل شده قطع نشود روزانه مقداری قرآن تلاوت شود.
ترک معاصی وگناهان رفتاری که دراین ماه شیطان در زنجیر بود و با توجه به این زمینه معنوی بزرگ اغلب این گناهان ترک می شود؛ لذا ملکه ای از ترک گناهان رنگارنگ اعم از گناه چشم وگوش و اعضا وجوارح وگناهان کسب وکار وگران فروشی و...همه گناهان ریز ودرشت حاصل شده حالتی عصمت گونه به اغلب روزه داران بلکه به همه حاصل شده است ، حفظ این حالت مهم است.
استمرار مجموعه از اعمال خوب مانند: صله رحم، احسان وصدقه، افطاری دادن اطعام فقرا و..این رفتارها استمرار یابد وترک نشود. اهمیت به نماز اول وقت وشرکت در نماز جماعت؛ مراقبت از نمازهای دیگر مثل نماز شب؛ درماه رمضان توفیق و فرصت خواندن نماز شب و نوافل نمازهای دیگر که خواندن آنها آسان است ولو اندک وچند رکعت به اغلب روزه داران دست می دهد؛ سعی شود این اعمال به کلی ترک نشود.
شرکت در مساجد برای نماز مهم است؛ به عللی از جمله شرایط گرفتاری عمومی به بیماری کرونا مساجد خلوت شده بود؛ درماه رمضان مقدار قابل توجهی این فضا ترمیم شد مومنان با شرکت گسترده بویژه جوانان حالات معنوی حضور در مساجد را خفظ نموده و به شکوه نمازهای جماعت بیفزایند «چون یدالله مع الجماعه »سخن حکیمانه بی مانند است در حضور جماعت در مساجد بسیاری از مشکلات فردی و اجتماعی وروحی وحتی اقتصادی قابل حل ورفع است.
ارتباط با خویشاوندان واحترام به پدر ومادر؛ از جمله فرصت های معنوی حاصله در ماه رمضان که با دیدارهای سال نو مقارن بود، ارتباط با خویشاوندان و زیارت بزرگان از پدر ومادر بود؛ این حالت معنوی بزرگ را نه تنها ترک نکنید بلکه بیفزاید وحد اقل با ابزارهای ارتباطی که دردسترس همه است حفظ کنید تا ارتباطات قوی تر شود؛ راههای نفوذ شبهات فکری و...را ببندید؛ خصوصا اقشار فرهنگی دانشگاهیان و دانشمندان و بویژه طلاب وعلمای حوزه ها ارتباط با خویشاوندان را محکمتر وقوی تر نمایید با انواع روشها ولو با ایجاد گروههای علمی در فضای مجازی وباذکر احادیث اهل بیت (ع) دراین گروهها حالت معنوی به دست آمده را پاسداری نمایید واز رسوخ شبهات عقیدتی در خانواده ها و خویشاوندان جلو گیری نمایید وجلو رواج منکرات را از طریقفضای مجازی کنترل نمایید.
خدمت به مردم وافطاری دادن و اطعام نیازمندان؛ یکی از دست آوردهای ماه مبارک ارائه این خدمات اجتماعی بوده است؛ این سلوک های معنوی بزرگ وبی بدیل را استمرار دهید و گسترش دهید که در حفظ دین و فرهنگ و کاستن از آسیب های اجتماعی بسیار موثر است؛ ارتباطات اجتماعی و پیوندهای عاطفی اینگونه اعمال بسیار مهم وکارساز است؛ خیرین بزرگوار و نهادهای مردمی خیر که دراین مسیر عملکردهای وگامهای مثبت فراوان داشته اند، این تجربیات معنوی بی نظیر باید حفظ شود بهترین توشه ی معنوی برای حیات برزخی و ابدیت خدمت به مردم وارتباط گسترده با طبقات فرودست جامعه ودلنوازی از آنان است؛
آیا وداع با ماه رمضان، به معنای وداع با ویژگی های ارزشمند این ماه است، چگونه این ویژگی ها رو حفظ کنیم.
مراقبت و معرفت دو گام اساسی از حفظ دست آوردهای معنوی رمضان است؛ اگر چه معرفت در تمام امور مقدم است؛ مراقبت با معرفت می تواند بهترین روش حفظ دست آوردهای معنوی رمضان باشد که در سئوال بالا همه نکات لازم یادآوری وتبیین شد.
بنابراین هرگز وداع ماه رمضان وداع باارزش های به دست آورده از آن نیست؛ خداوند این فرصت را برای بندگان ایجاد کرده است که در روز فقر وتنگ دستی ابدیت که در پیش روی هست برای آن توشه جمع شود؛ لذا حفظ حال ومعنویتی که کسب شده مهم است؛ دست آوردهای ماه رمضان اگر حفظ شود ترقی معنوی و صعود به پله های بالای ایمان ومدارج بر آن میسر و فراهم است وعین همین ترقیات برای انسان در عالم برزخ پیش خواهد آمد؛ توشه ای که انسان در ماه رمضان کسب نموده است بسیار گران بهاست که در هیچ فرصتی به دست نمی آید؛ شب قدر شب بی مانند ولحظات بی نظیر در هیچ فرصتی به دست نمی آید دراین ماه بوده است؛ ماهی که رسول خدا فرموده است: نومکم فیه عباده –خوابتان عبادت است؛ نفس کشیدن عبادت است؛ لذا دراین ماه آذوقه معنوی بی مانند کسب شده است که حفظ آنها نیازمند مراقبت جدی است
ائمه اطهار(ع) و پیامبر اکرم(ص) در وداع با ماه رمضان چه اعمالی انجام می دادند؟
نماز و بویژه دعا دو روش وداع با ماه مبارک درسیره معصومان (ع) است که می تواند در استمرار حالات بدست آمده برای انسان نیز مفید باشد ؛ دعا کلید ورمز ارتباط ومناجات وشکر گزاری از خداوند است ؛ خداوند خود دعارا راه وصل بندگان وباب ارتباط خود قرار داده است ومکرر در قرآن از دعا وراز ونیاز با پروردگار عالم سخن گفته شده است ؛ « وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعان» « ما یَعْبَؤُا بِکُمْ رَبِّی لَوْ لا دُعاؤُکُم »
درسیره رسول الله (ص) ده روز آخر ماه رمضان به اعتکاف می نشست ورخت خواب خود را جمع می نمود درآخرین سال زندگی دو دهه را اعتکاف نمود ؛ این خود نشان دهنده اهمیت ماه رمضان در نزد حضرت بود؛ دعا هایی نیز هست از جمله دعایی که به جابر بن عبدالله انصاری صحابی بزرگ ومحب اهل بیت (ع)وشیعه امیر مومنان(ع) در تودیع ماه رمضان تذکر داده است.
اللّهُمَّ لا تَجعَلهُ آخِرَ العَهدِ مِن صِیامِنا إیّاهُ ، فَإِن جَعَلتَهُ فَاجعَلنی مَرحوماً ، ولا تَجعَلنی مَحروماًفرمود هرکس این دعای وداع را بخواند به مغفرت و پاداش بزرگ ماه رمضان دست یافته است .
از ائمه اطهار(ع) دعاهای زیبا وعالی مضمون در وداع رمضان نقل شده است؛ از امام صادق (ع) دعایی در کافی نقل شده است؛ دعاى امام سجاد (ع)در وداع ماه رمضان کامل ترین وبهترین مناجاتی که از معصومان به دست رسیده است دعای وداع ماه رمضان، دعای چهل پنجم ، از امام سجاد (ع) است که در صحیفه سجادیه ذکر شده است ؛ خواندن این دعا در شب عید فطر پس از دیده شدن ماه مستحب است؛
امام زین العابدین علیه السلام زمانی که ایام ماه مبارک رمضان به آخر میرسید سخت ناراحت مىشد زیرا که آن ایام بهار نیکوکاران مىباشد، همواره امام علیه السلام با این دعاى شریف ماه مبارک رمضان را وداع مىگفت: اللّهمّ یا من لا یرغب فی الجزاء، و لا یندم على العطاء، و یا من لا یکافئ عبده على السّواء، منّتک ابتداء، و عفوک تفضّل، و عقوبتک عدل، و قضاؤک خیرة ان اعطیت لم نشب عطاءک بمنّ، و ان منعت لم یکن منعک تعدّیا تشکر من شکرک، و انت الهمته شکرک، و تکافئ من حمدک، و انت علّمته حمدک، تستر على من لو شئت فضحته، و تجود على من لو شئت منعته، و کلاهما اهل منک للفضیحة و المنع غیر انّک بنیت افعالک على التّفضّل، و اجریت قدرتک على التّجاوز، و تلقّیت من عصاک بالحلم، و امهلت من قصد لنفسه بالظّلم تستنظرهم باناتک الى الإنابة، و تترک معاجلتهم الى التّوبة، لکیلا یهلک علیک هالکهم، و لا یشقى بنعمتک شقیّهم الّا عن طول الإعذار إلیه، و بعد ترادف الحجّة علیه، کرما من عفوک یا کریم، و عائدة من عطفک یا حلیم ...
«خداوندا اى کسى که هیچگاه در برابر عطا و بخشش خود پاداش نمىخواهى و اى آن که از بذل مرحمت و بزرگوارى پشیمان نمىشوى، و اى خدایى که بر همه بندگان خوب و بد یکسان پاداش نمىدهى، احسان و محبت تو بر مخلوق در برابر طاعت نیست و عفو و بخششت صرف تفضل است و مجازات و کیفر گنهکاران نیز عین عدالت است و قضاى تو بر اساس مصلحت و خیرخواهى است. خداوندا! اگر به بندگان چیزى عطا کنى هیچگاه آن را با منّت گذاشتن آمیخته نمىسازى و اگر چیزى را از کسى منع مىکنى و به او نمىدهى نه از باب ظلم و تعدّى است، تو آن بخشندهاى هستى که بر سپاسگزاران پاداش شکرگزارى مىدهى در حالى که تو خود، آن سپاسگزارى را به او الهام کردهاى و به هر که حمد و سپاس تو را گوید پاداش مىدهى در حالى که تو آن حمد و سپاس را به او آموختهاى، خداوندا! تو با این که مىتوانى بندهات را رسوا کنى، بدیهاى او را مىپوشانى و با این که اگر بخواهى مىتوانى احسان نکنى با این همه مورد لطف و کرمت قرار مىدهى، در صورتى که هر دوى اینها شایسته رسوایى و ندادن نعمت بودند جز این که تو همه اعمال و رفتار خود را بر اساس لطف و بزرگوارى انجام مىدهى و همه قدرت خود را در مورد عفو و گذشت از بندگان به کار مىبردى و با معصیتکاران با حلم و بردبارى رفتار مىکنى و به کسانى که به خود ستم مىکنند فرصت مىدهى تا با حلم و شکیبایى تو مجالى پیدا کرده از غفلت بیرون آیند و به سوى تو برگردند تا آنان که مستوجب عذابند، هلاک نشوند و کسانى که اهل شقاوتند از رحمت تو محروم نگردند- مگر آن که با همه حلم و صبر تو و حجتهاى پیاپى که بر او تمام کردى بازهم به شقاوت خود بمانند- و از کرم تو برخوردار شوند اى خداى بخشنده و به اقیانوس رحمتت بازگردند اى خداى صبور! ...»
چند نکته مهمی که امام در این دعا از خداوند طلب می نماید:
1- بخشندگى و کرم خدا
اما کرم و بزرگوارى و بخشش خداوند بر بندگان آن طورى که امام علیه السلام فرموده به شرح زیر است:
الف- نعمت خداوند متعال بر بندگان به امید پاداشى از جانب ایشان نیست زیرا که خداى تعالى بىنیاز از بندگان اوست آنان نیازمند او هستند.
ب- خداى متعال هر چند نعمت بزرگى را شامل حال بندهاى از بندگانش بفرماید هرگز از احسان و لطف خود پشیمان نمىشود آن طورى که مخلوقات در بذل و بخششهاى خود وقتى که فایدهاى به حال آنها نداشته باشد، پشیمان مىگردند.
ج- همانا نعمتهاى الهى همراه با منت نیست زیرا که خداى تعالى از باب لطف و از راه تفضّل نعمت مىدهد.
د- خداى تعالى بدون مقدمه و بىچشمداشت به بندگان احسان و کرم مىکند.
2- عفو و مجازات خدا
اما عفو و گذشت پروردگار از گنهکاران و بدکاران، از باب لطف و رحمت است و اما مجازات و کیفر ایشان عین عدالت مىباشد زیرا که جز به مقدار استحقاق گنهکار مجازات نمىفرماید.
3- قضاى الهى
اما قضاى الهى و صدور افعال از بارى تعالى، از روى اختیار است و ذات مقدس او، چنان که بعضى از فلاسفه مىگویند، در افعال خود مجبور نیست.
4- سپاس خدا از سپاسگزاران
خداى متعال از کسانى که شکر نعمت او را مىگزارند، با عنایت بیشتر و افزون کردن الطاف و افزایش نعمتهاى خود بر ایشان قدردانى مىکند و مقصود از شکرگزارى خداوند از بنده، همین است همچنین بر کسى که حمد و سپاس او را بگوید پاداش مىدهد و الطافش را به او ارزانى مىدارد.
5- پردهپوشى از گناه
از جمله الطاف خداوندى بر بندهاش، پردهپوشى در هنگام ارتکاب معصیت اوست در صورتى که اگر اراده فرماید او را رسوا مىکند و در انظار مردم بىاعتبار مىسازد، همچنان که الطاف خداوند بر گنهکار آن است که بر او کرم مىکند و روزى مىدهد در حالى که اگر بخواهد مانع مى شود و او را از گرسنگى مى میراند و لیکن اراده خداوند بر این تعلق گرفته است که از گناه گنهکاران بگذرد به امید این که فرصت را در اختیار آنان گذاشته ودرب توبه را وا نهاده است.
پایان پیام/49