تحلیل و بررسی آثار اردشیر محصص و نگاهی به زندگی او

درباره اردشیر محصص

اردشیر محصص در 18 شهریور 1317 در رشت به دنیا آمد. مادر او شاعر و پدرش قاضی بود. او هم دنباله روی پدر شد و در رشته حقوق تحصیل کرد. با این وجود حین کار در رشته حقوق طراحی را دنبال کرد و حتی در این مدت طرح‌های او در نشریات و کتاب‌ها به چاپ رسید. اردشیر محصص پسرعموی بهمن محصص، مجسمه ساز و نقاش ایرانی است. خواهرش ایراندخت محصص هم استاد کاریکاتور و نظریه پرداز هنری است.

در این دوران کاریکاتورهای محصص در نشریات کیهان، نگین، فردوسی، کیهان انگلیسی و کتاب هفته چاپ می‌شد. اولین مجموعه از طرح‌های محصص در سال 1350 توسط سیروس طاهباز در سری دفترهای زمانه چاپ شد. محصص در سال 1353 اولین نمایش انفرادی خود را در دانشگاه کلمبیا در نیویورک برگزار کرد. در سال 1355 به آمریکا مهاجرت کرد و آثارش را در آرت فر آرت بازل به نمایش درآورد.

نقاشی‌های اردشیر محصص

اردشیر محصص هنر را با طراحی آغاز کرده بود و نقاشی‌هایی از طبیعت می‌کشید. نقاشی‌های او با مداد رنگی، آبرنگ و رنگ و روغن خلق شده‌اند. نقاشی‌های قهوه خانه‌ای و تصویرسازی‌های چاپ سنگی قاجاری الهام بخش او هستند تا با الهام از آن‌ها آثار انتقادی خود را خلق کند. در حقیقت بیشتر آثار اولیه محصص رنگی هستند و از دوره‌ای به بعد دیگر چندان شاهد رنگ در آثار او نیستیم.

خودش اینطور عنوان می‌کند که محیط تهران و حال و هوای مأیوس کننده آن علاقه به استفاده از رنگ را از او می‌گرفت. با این وجود محیط پاریس و طبیعت چهار فصلش او را دوباره به وجد آورده بود. آنچنان که وسوسه شده بود دوباره از رنگ استفاده کند و به همین دلیل در این دوره نقاشی‌های پاستلی و آبرنگی هم در آثار دیده شدند.

کاریکاتورهای اردشیر محصص

اردشیر محصص(ardeshir mohassess) از اواخر سال‌های 1330 کاریکاتور را آغاز کرد. خطوط لرزان و پریشان امضای اصلی آثار او هستند. محصص اتفاقات تلخ و ناراحت کننده زمانه خود را در قالب کاریکاتور به تصویر می‌کشید تا آن‌ها را به تمسخر گرفته و نقد کند. این نگاه انتقادی و طنز گرافیکی در تمام آثارش تا آخر عمر با او همراه ماند.

شخصیت‌های کاریکاتورهای او همواره در حال حرکت و تکاپو هستند. محصص حرکت را مهم‌ترین ویژگی انسان می‌داند که بدون آن انسان ناتوان خواهد ماند. به همین دلیل است که ناپایداری وضعیت بشر برای او موضوع ترسناکی است که دستمایه آثار انتقادی شده است. البته این حرکات و پریدن و تکان خوردن سر و دست‌ها تحت تأثیر نقاشی‌های قهوه خانه‌ای و مذهبی است که با دیدگاه رئالیستی اردشیر محصص تلفیق شده‌اند.

کاریکاتورهای محصص در مقالات سیاسی و اجتماعی نشریات معتبر آمریکایی مثل نیویورک تایمز، واشنگتن پست و نیویورکر چاپ شدند. در حال حاضر بیشتر از 80 اثر از اردشیر محصص در کتابخانه ملی آمریکا نگهداری می‌شوند. در سال 1385 برای اولین بار بعد از انقلاب آثار محصص در ایران به نمایش گذاشته شد. این نمایشگاه با عنوان «پس از سه دهه» در گالری هما برگزار شد. نمایشگاه «اردشیرستان» یک نمایشگاه انفرادی بود که در 1386 در گالری هما برپا شد.

مستند «اردشیر محصص و صورتک‌هایش» در سال 1351 توسط بهمن مقصودلو ساخته شد تا فعالیت‌های این هنرمند را به تصویر بکشد. این اولین و آخرین باری بود که محصص در مقابل دوربین قرار گرفته و مصاحبه کرده بود. بعد از مرگ محصص در سال 1387، مقصودلو عزم خود را جزم کرد تا این مستند را کامل کند. او در این مصاحبه با هنرمندانی از جمله جواد مجابی، رضا براهنی، شیرین نشاط و نیکزاد نجومی، مصاحبه کرد و درباره محصص و آثارش با آن‌ها صحبت کرد. این مستند در سال 1391 با نام «اردشیر محصص، هنرمند سرکش» تکمیل شد. با تماشای این مستند می‌توانید درباره زندگی نامه اردشیر محصص و هنر او بیشتر آشنا شوید و او را از دیدگاه دوستان و منتقدانش بشناسید.

در این مقاله آثار نقاشی و کاریکاتورهای اردشیر محصص را تحلیل و بررسی کردیم و به گوشه‌ای از زندگی او پرداختیم. اگر دوست دارید درباره این هنرمند بیشتر بدانید به بخش هنرمندان وبسایت درز مراجعه کنید.