به گزارش خبرنگار اندیشه خبرگزاری شبستان؛ از جمله تلاشهای علمی امام هادی علیه السلام، نوشتن رساله کلامی است که آن را به انگیزه پاسخگویی به مشکلات اعتقادی اهالی اهواز نگاشته است. امام در این رساله، با ایراد بحثهای مستدل درباره قرآن و عترت و معرفی ثقلین و لزوم تمسک به آن، مبحث جبر و تفویض را که از پیچیدهترین مسائل کلامی است، با بیانی بسیار روشن و شیوا مطرح و نقد کرده و نظر امامیه رابه اثبات رسانیده است. لذا دربخش دوم این مطلب با حجت الاسلام و المسلمین «محمد باقر پورامینی» مدیر مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم و مدیر گروه کلام پژوهشکده حکمت و دین پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفتگویی انجام دادیدم که در ادامه مشروح آن تقدیم حضورتان می شود.
در خصوص شیوه پاسخگویی به شبهات امام هادی (ع) توضیح دهید؟
از جمله تلاش های علمی امام هادی علیه السلام، نوشتن رساله کلامی است که آن را به انگیزه پاسخگویی به مشکلات اعتقادی اهالی اهواز نگاشته است. امام در این رساله، با ایراد بحث های مستدل درباره قرآن و عترت و معرفی ثقلین و لزوم تمسک به آن، مبحث جبر و تفویض را که از پیچیده ترین مسائل کلامی است، با بیانی بسیار روشن و شیوا مطرح و نقد کرده و نظر امامیه رابه اثبات رسانیده است. امام به بررسی مسئله جبر و تفویض در قالب پنج مثال دیگر می پردازد و با بهره گیری از آیات قرآن و استدلال های عقلانی و با نهایت دقت و حوصله، آن را از زوایای گوناگون بررسی می کنند؛ به گونهای که مطالب با بیانی بسیار ساده، مستند و عقلانی مطرح می شوند و در عین کامل و مبسوط بودن، جمله های را تکراری و بدون بار محتوایی لازم نمی یابیم.
برطرف کننده اوهام
یکی از اندیشه های منحرفی که با رخنه در جامعه اسلامی، سبب بدنامی شیعه و تشویش افکار عمومی جامعه مسلمانان شده بود، «تصوف» بود. آنان با نمایاندن چهرهای زاهد، عارف، خداپرست، بی میل به دنیا و پاک و منزه از پستی ها و آلایش های دنیایی از خود، مردم را گمراه می کردند. روزی امام هادی علیه السلام با گروهی از یاران صمیمی خود در مسجد پیامبر صلیاللهعلیهوآله نشسته بودند که گروهی از صوفیه وارد مسجد شدند و دور هم حلقه زدند و با حالتی ویژه، مشغول تهلیل گردیدند. امام با دیدن اعمال فریب کارانه آنها، به یاران خود فرمود: «به این جماعت حیله گر و دو رو توجهی نکنید. اینان همنشینان شیاطین و ویران کنندگان پایههای استوار دینند.آنها برای رسیدن به اهداف تنپرورانه و رفاهطلبانه خود، چهرهای زاهدانه از خود نشان میدهند و برای به دام انداختن مردم ساده دل، شبزندهداری می کنند.
از مهمترین تلاش های علمی امام هادی(ع) نام ببرید؟
پیکار با خرافات
از تلاش های مهم علمی امام هادی علیه السلام، مبارزه با خرافات است. روزی «حسن بن مسعود» خدمت امام رسید، در حالی که جراحتی به دستش وارد شده بود و سواری هم به وی برخورد کرده و به شانهاش آسیب رسانده بود و در اثر ازدحام جمعیت، لباسهایش پاره شده بود. در این حال او از ناراحتی گفت: «وه که چه روز شومی بود! خدا شرّش را از من بگرداند». امام فرمود: «آیا تو هم که نزد ما رفت و آمد می کنی و با ما در ارتباطی، گناه خود را بر گردن دیگری مینهی که گناهی ندارد؟!» او از این سخن امام شرمنده شد و گفت: «سرورم! از خداوند آمرزش میخواهم . امام فرمود: «ای حسن! روزها چه گناهی دارند که وقتی شما به سزای اعمال خود می رسید، آنها را سرزنش می کنید و شوم می پندارید ؟
ایستادن در مقابل افکار وارداتی
در دوران امامت امام هادی علیه السلام، مکتب های عقیدتی منحرف، گسترش یافته و پراکندگی آرای فراوانی در سطح فرهنگی جامعه پدید آمده بود. دستگاه حکومتی، کتابهای علمی دانشمندان ملت های دیگر را به عربی ترجمه می کرد و در اختیار مسلمانان می گذاشت. این روند از زمان مأمون آغاز شد و به تدریج ادامه یافت و به اوج رسید. او تلاش فراوانی در ترجمه کتابهای دیگر سرزمین ها، به ویژه یونان داشت و بودجه بسیاری در این راه هزینه کرد. آنان هموزن کتابهای ترجمه شده طلا می دادند و مردم را به خواندن و فراگرفتن آن علوم تشویق می کردند. نیز دانشمندان را به کاخ فرامی خواندند و با آنان خلوت می نمودند. این احترام هرگز به دلیل دانش پروری و علم دوستی نبود بلکه آنان با جمع آوری کتابهای علمی گوناگون، جایگاهی مناسب را در گسترش مناظره های علمی فراهم آوردند که اهداف شوم خود را در سرکوبی امام و شاگردانش پیاده کنند.اما امام وشاگردان حضرت از هر سوی که این شبهات به دین روی می آورد جواب می دادند چنانکه امام رضا (ع ) جواب می داد به همه شبهات کلامی ، امام هادی (ع) نیز به این دست از شبهات جواب می داد.
مبارزه با انحراف
چه بسیار رخ می داد که حکومت عباسی، مشتی عناصر فریب خورده، فرصت طلب و سودجو را گرد می آورد و در اصطلاح خود، جلسه علمی تشکیل می داد. از جمله این گروهها «غلات» بودند که انسان هایی تندرو، افراطی و بی منطق بوده، درباره امامت، بیش از اندازه مبالغه می کردند و امام را تا سرحد پرستش بالا می بردند. آنان با بهره گیری از عقاید انحرافی خویش، بسیاری از واجبات الهی را حرام و بسیاری از گناهان کبیره را برخود حلال می دانستند.
گاه خود را از سوی امام که خدا قلمداد شده بود ، پیامبر معرفی می کردند و بسیاری از موجبات بدنامی شیعه را در عصر گسترش فرهنگ ها فراهم می آوردند. آنان می کوشیدند وجوهاتی را که مردم ساده و بی آلایش به امام می پرداختند، به چنگ آورند و با تشریع بدعت های گوناگون در دین، به امیال نفسانی خود رنگ شرعی و دینی بدهند، ولی امام هادی علیه السلام به سختی با آنان مبارزه کرده، آنان را طرد می کرد و همواره چهره کریه آنان را می نمایاند و به مبارزه آشکار با آنان می پرداخت.
مناظرات علمی
دولت عباسی می کوشید با زیر نظر گرفتن امام هادی علیه السلام و کنترل شدید ملاقات های ایشان با شیعیان، از روشن شدن افکار مردمی جلوگیری کند و جلوی فیضان این سرچشمه بزرگ را بگیرد، ولی بر پایی نشست های علمی، در تناقض با این سیاست برمی آمد و تمام تلاش های عباسیان را بیهوده می ساخت. پیگیری این سیاست متناقض از سوی سردمداران نفاق، حاکی از کوته فکری، ناکارآمدی، نارسایی در چاره جویی و بن بست های فکری آنان در برابر اهداف معین خود بود.
متوکل عباسی برای این منظور، دو تن از دانشمندان به نامهای «یحیی بن اکثم» و «ابن سکیت» را به خدمت خواند تا نشستی علمی با امام علی النقی علیه السلام ترتیب دهند. پاسخ های امام هادی علیه السلام چنان کوبنده و دقیق بود که یحیی بناکثم در پایان این رویارویی به متوکل گفت: پس از این جلسه و این پرسش ها، دیگر سزاوار نیست از او درباره مسئله دیگری پرسش شود؛ زیرا هیچ مسئله ا ی پیچیده تر از اینها وجود ندارد. این کار موجب آشکار شدن بیشتر مراتب علمی او و تقویت شیعیان خواهد شد.
مرجعیت مکتب علمی و معرفتی؟
به دلیل جایگاه ویژه علمی و مرجعیت خاصی که امام هادی علیه السلام در دوران امامت خویش داشت، بسیاری از مسائل شرعی از ایشان پرسیده می شد. گذشته از آن، دانش والا و برتر ایشان در دیگر رشته های علوم، سبب شده بود که دانشمندان، مسائل مشکل و پیچیده خود را با ایشان در میان بگذارند و از این سرچشمه جوشان دانش بهره گیرند. امام هادی علیه السلام، همواره به دنبال شناسایی و جذب افراد مستعد و تربیت و تجهیز آنان به دانش روز بود. اگرچه اعمال فشار از سوی حاکمیت و محدودیت هایی که در مورد ایشان صورت می گرفت، مانع دستیابی کامل تشنگان دانش و معرفت به این سرچشمه جوشان علم می شد، ولی تا حدی که در توان آنان بود، خود را از این اقیانوس بیکران سیراب می ساختند و شرایط نامساعد فرهنگی و سیاسی و نیز تنگناهایی که در پیش رو داشتند، آنان را از کسب فیض از آفتاب عالم تاب دانش باز نمی داشت. شمار شاگردان آن امام همام را بالغ بر 185 تن برشمرده اندکه همگی از دانشمندان و بزرگان علمی روزگار خود به شمار می آمدند.
پایان پیام/35
