حضرت معصومه (س) در علم و همراهی با برادر میراث دار زینب کبری (س) بود

دسته‌بندی: قرآن و معارف
تاریخ انتشار: ۱۴۰۲ خرداد ۴, پنجشنبه ساعت ۱۰:۰۱۰ رأیبدون امتیاز
حضرت معصومه (س) در علم و همراهی با برادر میراث دار زینب کبری (س) بود

حجت الاسلام حسنلو با اشاره به اینکه محدث بودن یکی از جلوه های مراتب علمی حضرت معصومه (س)است گفت: حضرت معصومه سلام الله علیها، در خاندانی تربیت یافت که معادن علم الهی و تقوا و فضیلت های بی شمار اخلاقی بودند.

خبرگزاری شبستان؛‌ گروه قرآن و معارف: عصمت به نیروی بازدارنده از معصیت و گناه گفته می‌شود که وصف انسان است و انسان به وسیله آن از معاصی دوری می‌کند. مراحلی از عصمت قابل دسترسی و اکتسابی است. یعنی در تمام انسان ها بالذات این استعداد وجود دارد که به این مقام برسند و در مرحله‌ای از معنویت قرار بگیرند که از تمام معاصی پرهیز کنند و ارتقاء معنوی داشته باشند و لازمه رسیدن به این مقام نیز پرهیز از گناهان کبیره و صغیره و مراقبت دائمی است و این مقام نیز مثل سایر مقامات معنوی دارای مراتب و مدارج است، عالی‌ترین درجه عصمت در انبیاء الهی و اولیاء و اوصیای آنهاست و این نیروی معنوی در آنها در مرتبه‌ای افزون ازتمام انسانهاست و از عقاید شیعه اثنی عشری که قائل به امامت دوازده امام به عنوان جانشین پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ هستند این است که پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله ـ و جانشینانش دارای مقام عصمت ذاتی فوق‌العاده‌ هستند که از هر خطائی مصون و محفوظند.

عصمتی که در امامت و نبوت وجود دارد غیر از عصمتی است که افراد عادی کسب می‌کنند و در کسب آن مراقبت و مواظبت خاص می‌نمایند. شیعه درباره عصمت مربوط به امامت قائل به این است که 14 معصوم که عبارت از شخص پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله ـ و دخترش فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ و علی بن ابیطالب همسر زهرا و امام حسن و امام حسین ـ علیهم السلام ـ از عصمت الهی برخوردارند و از اولاد امام حسین علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی و حجة ابن الحسن ـ علیهم السّلام ـ از این عصمت که عصمت الهی و لازمه امامت است و علمای علم کلام در این باره بحث‌های مفصلی نموده‌اند برخوردار هستند.

حضرت فاطمه معصومه ـ سلام الله علیها ـ دختر امام موسی کاظم ـ علیه السّلام ـ در زمره آن معصومین چهارده‌گانه مورد نظر تشیع نیست و عصمتی که آن حضرت و سایر امام‌زاد‌ه‌گان از قبیل عباس بن علی ـ علیه السّلام ـ و حضرت زینب کبری ـ سلام الله علیها ـ برخوردارند غیر از عصمتی است که به سبب نص پیامبر اکرم و دلالت تصریحی و تأویلی قرآن اثبات می‌شود. عصمت آنها (حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ و امثال او) علاوه بر طهارت ذاتی و استعداد ذاتی که داشتند برای اکتساب و پذیرش عصمتی که به سبب اطاعت از عصمت امام معصوم حاصل می‌شود) غیر از عصمتی است که از طرف خداوند به انبیای الهی و اوصیای آنها به خاطر ظرفیتشان عنایت فرموده‌ چنانکه آن حضرت نیز برخوردار از مرتبه‌ای از عصمت اکتسابی و دارای مقام شفاعت در نزد خداوند و صاحب کرامات عالیه‌ای است که با تمسک به ولایت و اطاعت از امامت آن را خداوند به آن حضرت اعطاء نموده است.

همزمان با دهه کرامت و سالروز ولادت حضرت معصومه(س) برای بازشناسی شخصیت حضرت فاطمه معصومه(س) و بررسی و تبیین عصمت آن حضرت گفت و گویی را با حجت الاسلام امیر علی حسنلو استاد حوزه و مدیرگروه تاریخ وسیره مرکز مطالعات وپاسخگویی به شبهات حوزه های علمیه داشته ایم که در ادامه می خوانید.

لطفا توضیحی پیرامون معنای عصمت بفرمایید و در ادامه روشن بفرمایید که عصمت حضرت معصومه (س) از کدام نوع است؟

عصمت در لغت به معنی منع کردن و باز داشتن و در اصطلاح به معنی مصونیّت بعضی از انسانها در مقابل گناه و یاخطا و نسیان است. عصمت، از شرایط مهم طریق تشخیص پیامبر و امام، در مکتب شیعه می باشد که تنها از طریق شرعی و نه عقلی قابل تشخیص می باشد زیرا یکی از شرایط امامت و نبوت عصمت است و عصمت امری خفی و پنهان بوده و بشر از تشخیص آن عاجز است. بنابراین نیاز به شریعت و نصوص معتبر در تشخیص آن می باشد.

یکصد و بیست و چهارهزار نبیّ و رسول و چهارده معصوم، با اسم و رسم خاصّ به عنوان معصوم از طرف خداوند معیّن شده و کسی خارج از این دایره دارای این عصمت تضمین شده نمی باشد. زیرا ارادة الهی بر همین تعداد با همین اسم و رسم صورت پذیرفته است. بنابراین اگر عصمتی را برای دیگران به اثبات برسانیم، هیچگاه در این چارچوب و دایره نبوده و تضمینی نمی باشد.

انسان به عنوان خلق برتر در پرتو عقل و دین به عنوان دو حجت ظاهری و باطنی هیچگاه بر گناه و غفلت از خود و خدای خود مجاز نبوده و همواره باید در مسیر انسانیتِ خود کوشا باشد. این یک «بایدِ» عقلی و شرعی است که انسان (در عین اختیار در انتخاب) باید در مسیر بندگی کوشا بوده و هرگز نباید به گناه آلوده شود. بنابراین همة انسانها باید به اختیار خود معصوم باشند؛ همانطوری که انبیاء و اولیاء به اختیار خود به این مقام نائل شدند. اساساً انسان برای خطا و اشتباه و گناه خلق نشده است که برای کمال و معرفت و بندگی خلق شده است. در این عرصه انسانهایی با اختیار خود به ندای این «باید» عقلی و شرعی پاسخ مثبت و کامل داده و به دریچة عصمت که بالاترین مرتبة تقوای الهی است نائل شده اند. فاطمه معصومه ـ سلام الله علیها ـ یکی از چهره های بارز آن است.

فاطمه معصومه سلام الله علیها که خود پرورش یافته مکتب پیشوایان معصوم و یادگار صاحبان آیه تطهیر به شمار می آید، ‏نمونه ‏عالی طهارت و پاکی است. در یکی از بخش های زیارتنامه حضرت معصومه(س) آمده است: «سلام بر تو ای پاکیزه و ستیاش ‏شده، نیکو کردار و هدایت شده، پرهیزکار و وراسته». بر اساس روایتی، امام رضا علیه السلام برادر بزرگوار ایشان، لقب ‏معصومه را به حضرت فاطمه علیهاالسلام دادند. براساس این روایت، امام رضا علیه‏السلام فرمود: «هر کس معصومه را در قم زیارت کند، همانند کسی است که مرا زیارت کرده باشد».

خود حضرت نیز بر لقب معصومه تأکید کرده اند. در یکی از معجزات امام کاظم علیه‏السلام که حضرت معصومه سلام الله علیها نیز ‏نقشی دارد، هنگامی که مرد نصرانی مبتلا به بیماری می‏پرسد: شما که هستید؟ می‏فرماید: من معصومه خواهر امام رضا هستم».

در تعالیم آسمانی، به ویژه در قرآن، از زنان بزرگ و کاملی سخن رفته که خداوند مقام بلندشان را ستوده است. زنانی همچون حضرت زینب و حضرت فاطمه معصومه علیهاالسلام، مصداق روشن ‏این زنانند؛ زنانی که ستایش امامان معصوم را برانگیخته، گاه رتبه‏ ای بلند، همسان و همانند معصومان یافته اند.

لطفا جایگاه علمی و مقام عصمت حضرت معصومه(س) را تبیین بفرمایید؟

حضرت معصومه سلام الله علیها، در خاندانی تربیت یافت که معادن علم الهی و تقوا و فضیلت های بی شمار اخلاقی بودند؛ پس از آنکه پدر بزرگوار آن بانوی گرامی به شهادت رسید، امام، یعنی امام رضا (علیه‏السلام) عهده دار امر تعلیم و تربیت خواهران و برادران خود شد و در اثر توجهات فراوان آن حضرت، هر یک از فرزندان امام کاظم علیه‏السلام به مقام والایی رسیدند. در میان فرزندان پیشوای هفتم، بعد از امام رضا علیه‏السلام، حضرت معصومه سلام الله علیها از نظر علمی و اخلاقی برترین آنها است. این حقیقت، از اسامی، لقب ها و توصیف هایی که پیشوایان معصوم از وی نموده ‏اند، استنباط می شود؛ با توجه به این حقیقت که میان تهذیب نفس و ونیل به مدارج عرفانی و رسیدن به علوم اصیل الهی و حکمت ارتباط هست، می‏ توان به درجه رفیع و مقام منیع علمی حضرت معصومه علیهاالسلام پی برد و به این نکته رسید که ایشان نیز همانند عمه اش حضرت زینب علیهاالسلام عالمه غیر معلمه بوده است.

محدّثه

یکی از جلوه های مراتب علمی حضرت محدثه بودن است، در اسناد برخی از روایات نام حضرت ذکر شده است؛ در میان اصحاب حدیث، نام تعدادی از بانوان با فضیلت گزارش شده است که حضرت معصومه سلام الله علیها یکی از آنان است که احادیثی را با سلسله اسنادش از حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها روایت کرده است.

احادیث حضرت معصومه علیهاالسلام

حدیث غدیر: حضرت معصومه سلام الله علیها با چند واسطه از حضرت زهرا سلام الله علیها نقل کرده که فرمود: «آیا فراموش کردید فرمایش رسول خدا صلی ‏الله ‏علیه ‏و‏آله را در روز غدیر خم که فرمود: من مولای هر که باشم، علی نیز مولای اوست».

حدیث منزلت: فاطمه معصومه سلام الله علیها نقل کرده که پیامبر(ص) به علی علیه ‏السلام فرمود: «تو برای من همانند هارون برای موسی هستی».

مقام شهادت برای دوستان آل محمد (علیهم‏السلام) : حضرت معصومه سلام الله علیها به نقل از فاطمه زهرا سلام الله علیها به نقل از پیامبر( صلی الله ‏علیه وآله) فرمود: «بدانید آنکه با محبت آل محمد بمیرد، شهید از دنیا رفته است».

گزارش شده جمعی از شیعیان از راهی دور به قصد دیدار مولایشان آمده بودند. وقتی به مدینه رسیدند، خستگی در تن هایشان باقی ماند؛ چون شنیدند که سرورشان امام کاظم (ع)به سفر رفته است. پرسش هایی که داشتند بر کاغذی نوشته به فاطمه معصومه(سلام الله علیها) تحویل دادند؛ فردا که به عزم بازگشت به وطن و خداحافظی، باردیگر به منزل امامشان آمدند، آن حضرت هنوز از مسافرت برنگشته بود، اما حضرت معصومه پاسخ سوالات را نوشت و به آنها داد. آنان شادمانْ مدینه را ترک کردند. در اثنای راه، امام کاظم (ع) را دیدند و آنچه از دخترگرامیش دیده بودند به پدر گزارش نمودند. حضرت چون پاسخ پرسش ها را دید، شادمان شد و سه بار فرمود: «پدر به فدای چنین دختری باد». این گزارش نیز در تبیین گوشه ای از مراتب علمی حضرت معصومه (س) می باشد.

روایات دیگری نیز هست که از حضرت نقل شده است؛

ویژگی های دیگر: مثل عصمت، محدثه بودن، ورود زیارتنامه مخصوص و ... باعث شده که حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ از دیگر امام زادگان و برادران وخواهران پیشی گیرد. و همچون ستاره ای درخشان در این آسمان بدرخشد و صاحب شأن و مقام خاصی بشود همان طوری که امام رضا ـ علیه السّلام ـ در فقره ای از زیارتنامه آن حضرت می فرماید: "فان للک عند الله شانا من الشان" یعنی تو در محضر الهی شأن و منزلت وصف ناپذیری داری، که بر خاک نشینان این عالم قابل تصور نیست و تنها خدا و پیامبر و اوصیاء طاهرینش بر آن واقفند.

ویژگی وامتیاز منحصر به فرد دیگر اینکه زیارت آن حضرت است که ثواب آن پاداش وجایزه بزرگی دارد: متن دقیق روایات استحباب زیارت وپاداش آن بایر استفاده بیشتر مخاطبین ذکر می گردد: حضرت معصومه تنها امام زاده ای است که امامان معصوم به زیارت آن حضرت تاکید کرده وپاداش زیارت آن حضرت را معادل با بهشت دانسته اند:

بَلْدَةُ قُمَّ وَ سَتُدْفَنُ فِیهَا امْرَأَةٌ مِنْ أَوْلَادِی تُسَمَّى فَاطِمَةَ فَمَنْ زَارَهَا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ قَالَ الرَّاوِی وَ کَانَ هَذَا الْکَلَامُ مِنْهُ قَبْلَ أَنْ یُولَدَ الْکَاظِمُ عَلَیْهِ السَّلَامُ

امام صادق (ع) قبل از تولد امام کاظم (ع)ضمن تبیین جایگاه قم وقداست آن به جهت دفن فاطمه معصومه درآن ؛ پاداش زیارت این با نو را ورود به بهشت معرفی کرد.

«عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ زِیَارَةِ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع بِقُمَّ فَقَالَ مَنْ زَارَهَا فَلَهُ الْجَنَّةُ » سعد اشعری که از بزرگان قم بوده است واز علمای بزرگ وصاحب نام که از اصحاب بزرگوار ائمه است از امام رضا(ع) درباره زیارت قبر فاطمه معصومه در قم سئال نمود امام فرمود پاداش آن بهشت است.

«عَنِ ابْنِ الرِّضَا ع قَالَ مَنْ زَارَ قَبْرَ عَمَّتِی بِقُمَّ فَلَهُ الْجَنَّةُ» امام جواد (ع) فرمود هرکس قبر عمه ام را در قم زیارت کند پادش او بهشت است ؛ زیارت با معرفت وبا حفظ جوانب ولوازم زییارت وشروط مخصوص آن مانند دیگر زیارات که اجتنباب از محرمات ومراقبت از واجبات ورعایت حقوق الناس از مهمترین شرایط قبولی زیارت وحفظ ثواب آن است.

برکات حضور حضرت معصومه در ایران وقرار گرفتن قبر شریفش در قم چیست؟

موقعیتی وبرتری جایگاه شهر مقدس قم وقداست وبرکات آن از وجود حضرت معصومه (س) است؛ در سایه این بانوی کریمه صدها دانشمند وعالم بزرگ تربیت یافته ودر تولید علوم الهی وگسترش آن کوشیده اند؛ اهل قم باید قدرشناسی کنند از حرم این بانوی بزرگ که نام آنها به جهت قبر این بانو در معراج نبوی گفته شده است وآیاتی از قرآن در شان این شهر مقدس توسط امام معصوم تفسیر شده است؛

«وَ رَوَى بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جَالِساً إِذْ قَرَأَ هَذِهِ الْآیَةَ فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما بَعَثْنا عَلَیْکُمْ عِباداً لَنا أُولِی بَأْسٍ شَدِیدٍ فَجاسُوا خِلالَ الدِّیارِ وَ کانَ وَعْداً مَفْعُولًا فَقُلْنَا جُعِلْنَا فِدَاکَ مَنْ هَؤُلَاءِ فَقَالَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ هُمْ وَ اللَّهِ أَهْلُ قُمَّ»

شهر قم به جهت وجود قبر فاطمه معصومه (س) حرم همه اهل بیت است: «وَ رُوِیَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَهْلِ الرَّیِّ أَنَّهُمْ دَخَلُوا عَلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ قَالُوا نَحْنُ مِنْ أَهْلِ الرَّیِّ فَقَالَ مَرْحَباً بِإِخْوَانِنَا مِنْ أَهْلِ قُمَّ فَقَالُوا نَحْنُ مِنْ أَهْلِ الرَّیِّ فَأَعَادَ الْکَلَامَ قَالُوا ذَلِکَ مِرَاراً وَ أَجَابَهُمْ بِمِثْلِ مَا أَجَابَ بِهِ أَوَّلًا فَقَالَ إِنَّ لِلَّهِ حَرَماً وَ هُوَ مَکَّةُ وَ إِنَّ لِلرَّسُولِ حَرَماً وَ هُوَ الْمَدِینَةُ وَ إِنَّ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ حَرَماً وَ هُوَ الْکُوفَةُ وَ إِنَّ لَنَا حَرَماً وَ هُوَ بَلْدَةُ قُمَّ وَ سَتُدْفَنُ فِیهَا امْرَأَةٌ مِنْ أَوْلَادِی تُسَمَّى فَاطِمَةَ فَمَنْ زَارَهَا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ قَالَ الرَّاوِی وَ کَانَ هَذَا الْکَلَامُ مِنْهُ قَبْلَ أَنْ یُولَدَ الْکَاظِمُ عَلَیْهِ السَّلَامُ» [6]

جمعی از اهل ری که از شیعیان بودند درمحضر امام صادق مشرف بودند وخود را معرفی کردند که ما از اهل ری هستیم، امام شروع کرد از تمجید اهل قم وبه آفرین گفتن به آنان وذکر ویژگی های آن وآنرا حرم اهل بیت شمرد وعلت آنرا قبر شریف حضرت معصومه معرفی کرد؛ اهل قم باید بدانند که امام صادق (ع) قرن ها پیش به آنان آفرین گفته وتشویقشان کرده است؛ باید این رتبه استثنائی را قدر دانست؛ علما وطلاب ودانشجویان اولین مخاطب این تشویق هستند؛ باید پیام امام را که قرنها پیش داده است درک کنند ومصداق تشویق باشند؛ ودر ترویج وتبلیغ پیام اهل بیت در جهان ونجات مردم دنیا از تاریکی وجهل بکوشند؛ پیام مهم امام این است وتشویق آن حضرت جهت دارد؛ تشویق به تلاش است؛ مردم قم نیز باید این پیام را با جان ودل درک کرده اولا: قدر قبر نورانی وحرم شریف و علما ومراجع وحوزه را بدانند؛ شئونات اسلامی را در آن بیش از همه رعایت کنند والگوی عملی عفاف وحجاب وعفت و عمل به واجبات وپای بندی سرسخت به نماز باشند؛ کسبه وبازاریان قم الگوی کاسبان باشند؛ صنعتگران متدین باشند والگو باشند وعامل احکام دین باشند؛ ودر هنگام نماز ها واذان محل کسب خودرا لا اقل در اطراف حرم تعطیل ودر نماز جماعت حرم به احترام حرم آن حضرت واز باب قدر شناسی شرکت نمایند؛

«لولا القمیون لضاع الدین » اگر اهل قم نبودند و زحمات طاقت فرسا و وسیع آنان در راه نشر علوم وفرهنگ اهل بیت نبود؛ دین خدا از بین می رفت؛ این روایت درباره هیچ گروه جمعیتی دیده نشده است؛ منظور از اهل قم علما وبزرگان ومحدثین ومردم متدین قم هستند؛ که علما با قلم وبیان وعمل ومردم وتجار وبازاریان وکسبه با عمل واطاعت از فرامین شریعت دین را زنده داشته اند. بدون شک وتردید همه اینها از برکات وامتیازات وجود با برکت حضرت معصومه (س) هست.

نورانیت

ویژگی مهم دیگر حضرت معصومه این است که کراماتی که از آن حضرت وقبر شریفش به همه مسلمانان وعلاقه مندان اهل بیت واهل علم ومراجع عظام رسیده که بی مانند است که همه اهل دل آشنا هستند وهمه مردم این نورانیت را با جان ودل احساس کرده اند؛ معروف است ملا صدرای بزرگ که در کهک قم در تبعید به سر می برد در نوشتن اسفار وقتی با مشکلات وغوامض فلسفی گیر می کرد با استعانت از معنویت ونورانیت حرم کریمه اهل بیت این مشکلات علمی را حل می کرد؛ همه مراجع خاطراتی شبیه آن را دارند ؛ همه طلبه ها ودانشجویان از این خاطرات زیاد دارند که اگر نوشته شود بی تردید به ده ها مجلد می رسد.

پایان پیام/49
اشتراک‌گذاری

این مطلب برای شما مفید بود؟

بازخورد شما به بهبود کیفیت مطالب کمک می‌کند.

در حال بررسی رأی شما...