به گزارش خبرنگار قرآن و معارف خبرگزاری شبستان، در آستانه بیست و چهارم ذی‌الحجه، روز مباهله با حجت الاسلام والمسلمین «علی کرمی فریدنی،» مدرس حوزه و دانشگاه، قرآن پژوه و نویسنده گفت و گویی ترتیب داده ایم که در ادامه مشروح آن تقدیم حضورتان می شود:
فلسفه عظمت و شان روز مباهله چیست و آیات و روایات در این باره چه می گویند؟
در شان نزول آیه ۶۰ و ۶۱ سوره مبارکه آل عمران که در خصوص مباهله نازل شده است، همه مفسران شیعه و محدثان گزارش کردند که با گسترش اسلام در جزیره العرب، ادیان و مذاهب گوناگون مانند مسیحیت و آیین یهود به فکر گفت و گو با پیامبر افتادند اما متاسفانه این گفت و گو ها پس از هجوم ها و جنگ های دیرهنگام صورت گرفت. وقتی دیدند پس از جنگ های متعدد نمی توانند ریشه آیین پیامبر اکرم (ص) را برکنند، منصفان آنها به گفت و گو روی آوردند. هیئتی از مسیحیان نجران به اتفاق چند نفر از روسا و بزرگان خود به نمایندگی برای گفتگو به نزد رسول الله آمدند تا درباره دعوت پیامبر(ص) آگاهی یافته و سؤالات خود که اساسی‌ترین‌شان درباره جایگاه حضرت عیسی بود را با ایشان در میان گذاشته و پاسخی لازم و قانع‌کننده را دریافت کنند،
تا اینکه مسیحیان نجران با لباسهای فاخر ابریشمی و انگشتر طلا به دست بر پیامبر(ص) در مسجد وارد شدند. یکی از ویژگی های آیین پیامبر اسلام آزادی اندیشه، بیان، قلم، نقد و اعتراض است؛ برخی از افراد متعصب برآشفتند که چرا این گونه آمدند. پیامبر (ع) مانع شدند و فرمودند: آنها آزادند. اجازه دهید مراسم شان را در مسجد به جا بیاورند، حرف هایشان را بزنند، سپس شما صحبت کنید. آنها بعد از انجام کارهای خود به گفتگو نشستند. آنچه پیرامون ادیان گذشته پیش از اسلام از پیامبر (ص) سوال داشتند، ترک کردند. حضرت با زبان حکیمانه سخن گفتند، همان طور که قرآن کریم در آیه ۱۲۵ سوره نحل می فرماید: «ادْعُ إِلى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ» (اى پیامبر! مردم را) با حکمت (و گفتار استوار و منطقى) و پند نیکو، به راه پروردگارت بخوان و (با مخالفان) به شیوه‌اى که نیکوتر است جدال و گفتگو کن، همانا پروردگارت به کسى که از راه او منحرف شده آگاه‌تر است و (همچنین) او هدایت یافتگان را بهتر مى‌شناسد.)
مسیحیان نجران با دو پرسش اساسی به نزد پیامبر(ص) آمدند و آن اینکه رسول خدا آنها را به چه چیز دعوت می‌کند؟ و اصرار بر اینکه عیسی (ع) چون از پدری زاده نشده دارای مقام الوهیت و ویژگی فوق بشری و به تعبیر آنها فرزند خداست. رسول الله در پاسخ مسیحیان آنها را به پرستش خدای یگانه دعوت کرد و اینکه ایشان رسالت دارند مردم را از پرستش بت‌ها بر حذر داشته و به سوی پروردگار عالمیان فراخوانند و اینکه عیسی (علیه‌السلام) هم بنده‌ای از بندگان خداست و حالات بشری داشته و نباید صفت الوهیت و فرزند خدا بودن را برای ایشان قائل شد.
بعضی از اعضای این هیئت برآشفتند و گفتند که یا رسول الله ،عیسی با این ویژگی که از مادری پاکیزه به گواهی قرآن به دنیا آمده و بدون اینکه پدری برای او باشد، او را آفریده و او فرزند خداست، چطور شما وی را به یکتاپرستی دعوت می کنید. در همین جا آیه 61 سوره مبارکه آل عمران نازل شد. «فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْکاذِبِینَ»پ» (پس هر که با تو، بعد از علم و دانشى که به تو رسیده است، درباره او (عیسى) به ستیز و محاجّه برخیزد (و از قبول حقّ شانه خالى کند) بگو:بیائید پسرانمان وپسرانتان وزنانمان وزنانتان وخودمان را (کسى که به منزله خودمان است) وخودتان را بخوانیم، سپس (به درگاه خدا) مباهله و زارى کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.)
مباهله به اصطلاح ادبیات از باب مفاعله است. مباهله از ریشه «بهل» به معنای رها ساختن، ترک گفتن، به خود واگذاشتن و قید و بند چیزی را برداشتن و نیز لعنت کردن آمده است. در اصطلاح به عملی گفته میشود که دو یا چند نفر که در مسأله مهم دینی با یکدیگر اختلاف دارند، در یک جا جمع شوند و با اصرار و تضرع به درگاه خداوند، از او بخواهند آن را که بر باطل است، رسوا و مجازات کند. لذا پیامبر (ص) فرمودند: حاضرم با عزیزترین کسم به اینجا بیایم و شما هم با عزیزترین اعضای خانواده تان بیایید. از خدا بخواهیم نشان دهد که چه کسی درست می گوید و چه کسی نادرست. منطق من این است که حضرت عیسی (ع) پیامبر و بنده خداست نه شریک و همکار.
وقت مباهله فرا رسید، پیامبر(ص) از میان مسلمانان و بستگان زیاد فقط چهار نفر را براى مباهله برگزید و این چهار تن جز على و فاطمه و حسن و حسین کسى دیگر نبود. سران هیئت نمایندگى نجران با یکدیگر گفتگو مىکردند و مىگفتند اگر محمد با شکوه مادى به میدان مباهله وارد شود، اعتمادى به ادعاى او نیست، و اگر به وضع ساده همراه عزیزانش گام در صحراى مباهله بگذارد، عمل او گواه بر اعتماد او به نبوت خویش است تا آنجا که عزیزان خود را به میدان مباهله آورده است، هنوز در اینگفتگو بودند که چهرههاى معصومى براى آنان آشکار گشت، همگى باهمگفتند این مرد به دعوت خود اعتقاد راسخ دارد و گرنه یک فرد دروغگو عزیزان خود را در معرض بلاى آسمانى قرار نمىدهد و لذا با دیدن این وضع وارد شور شدند، گفتند یا رسول الله ما به جای مباهله آماده مصالحه هستیم و از مباهله منصرف گشتند قرار شد هر سال مبلغى به عنوان جزیه بپردازند و در برابر آن حکومت اسلامى از مال و جان آنان دفاع کنند.
مباهله رسول خدا(ص) چه دستاوردهایی برای اسلام به همراه داشت؟
چند نکته در اینجا قابل توجه است، اینکه پیامبر اسلام در مباهله نشان می دهد که چقدر در باور و ایمان خود در برابر خداوند صداقت دارند. اگر انسان ذره ای تردید و دو دلی داشته باشد با این قوت قلب نمی تواند بگوید: من آماده مباهله هستم، پس این نشانگر صداقت پیامبر بود. دومین مسئله نشانگر امتیاز معنوی و اخلاقی اهل بیت (ع) است. انسان پاک منش و آراسته به معنویت و اخلاق که همراه پیامبر بودند، نشان دادند که فرزندان پیامبر حسن و حسین هستند، حضرت زهرا (س) برترین بانو و جان علی، چون جان پیغمبر (ص) است.
بزرگداشت این واقعه و تبیین واقعیات آن امروز چه ضرورتی دارد؟
اولا اگر در گفت و گوهای خود اختلاف نظر داریم به جای اینکه به همدیگر اتهام بزنیم و شکایت کنیم، باید یاد بگیریم با همان آزادی اندیشه، بیان، قلم و سخن منتهی با رعایت ادب، اخلاق و منطق صحبت کنیم و از سوی دیگر انصاف و وجدان مان حاضر و ناظر باشد و حرف حق را بیان کنیم که متاسفانه این مسئله در جامعه ما بسیار کمرنگ شده است به ویژه گروه های پر هیاهو و زورمدار نشان می دهند که هرچه آنها می گویند: باید باشد. دوم اینکه روش دعوت از قرآن که خداوند در آیه ۱۲۵ سوره نحل، می فرماید: به جای اینکه به یکدیگر اتهام زنی کنیم، بیایید با حکمت اقناعی، انسانی و اخلاقی با هم صحبت کنیم و با اندرز نیکو ،احساسات و عواطف پاک را در راه درست برانگیزیم، اگر هم از این راه میسر نبود مبارزه با حقوق و آزادی متقابل صحبت کنید.
پایان پیام/35
