به گزارش خبرنگار گروه قرآن و معارف خبرگزاری شبستان، کتاب «تشیع در مسیر تاریخ» نوشته دکتر سید حسین محمد جعفری ترجمه دکتر سید محمد تقی آیت اللهی در 396 صفحه به نگارش درآمده است و در سال ۱۳۸۰ توسط دفتر نشر فرهنگ اسلامی منتشر شده است.
مترجم کتاب تشیع در مسیر تاریخ را به روان پاک مربی، معلم، فقیه عالیقدر و پدرشان حضرت آیت الله العظمی آقای حاج سید محمد باقر آیت اللهی (عالم) طاب ثراه اهدا کرده است. این کتاب در یازده فصل و 12 بخش به رشته نگارش و ترجمه درآمده است.
در بخش پیش گفتار کتاب تشیع در مسیر تاریخ آمده است: «ظهور و تکوین دین اسلام موضوع بررسی ها و مطالعات متعددی اعم از تخصصی و عمومی بوده است اما مسئله عمده این است که علل و موجبات پیدایش تشیع و رشد و تکوین اولیه آن به هیچ وجه مورد بررسی و توجه کافی قرار نگرفته است. تاکنون بررسی این موضوع تا حد زیادی از طریق آثار ملل و نحل نظیر بغدادی، ابن حزم و شهرستانی انجام شده است و تصویری که آنان از تشیع نقش کرده اند، این است که این مذهب آیینی رافضی، ارتدادی و الحادی است که بر مبنای ملاحظات سیاسی و اقتصادی به وجود آمده است. در واقع ارزش آثار ملل و نحل برای درک مسایلی است که با آن درگیر هستیم اما با در نظر گرفتن وابستگی شدید این آثار به فرقه ای خاص و نیز خصومتی که به فرقه مخالف داشته اند چنین نتیجه گیری هایی کاملا طبیعی است».
«در عین حال می توان اساس نیرومندتر، معتبرتر و موثق تری را برای پژوهش و تحقیق در این زمینه در متون تاریخی یافت. بسیاری از این متون اسناد معاصر و قطعات قدیمی و اخبار موثق تری را ثبت کرده اند ولی دانشمندان و محققان در مطالعات خود درباره تشیع به ندرت به آثار واقعی و حقایق عینی و تاریخی توجه کرده اند البته سال های متمادی این متون به صورت دست نویس های قدیمی که در مجموعه هایی در عالم منتشر شده بودند در دسترس قرار داشته اند و تنها پس از بررسی و مطالعه کامل یک اثر امکان دارد که عبارت مورد نظر خود را یافت. با وجود این اکنون توجه به تتبع و تحقیق علمی در دنیای اسلام، از شرق گرفته تا غرب به ثمر رسیده است و هر پژوهشگری ماخذ قدیمی و اصیل تاریخی را با چاپ های تصحیح شده انتقادی به همراه مراجع کمکی ارزشمند فراوان در دسترس دارد».
در این اثر تلاش شده است تا عقاید، گرایش ها و روندهای نخستین که به تشیع در اسلام منش و ویژگی ممتازی داد، پیگیری و بازسازی کرد چون این عوامل همگی بر حول مسئله رهبری دینی متمرکز می شود. بحث ما تا حد زیادی در پاسخ این مسئله از دیدگاه تشیع دور می زند و ریشه های آن را در میان مسلمانان نخستین تا زمان امامت امام جعفر صادق (ع) بررسی می کنیم. در این زمان تمام عناصر اساسی تشیع ظاهر می شود و به صورت یک نظام هم بسته متشکل می گردد که محتوای آن آیین و احکام (اصول و فروع) مذهب تشیع اثنی اشری را مشخص می سازد.
در این اثر هدف این بود تا سیر تکوین آرمان اسلامی را (دیدگاه خاص رهبری دینی که نخستین بار پس از رحلت پیامبر پدیدار شد) بر اساس شواهد و ماخذ تاریخی بازسازی کرده و ارایه دهیم.
کتاب تشیع در مسیر تاریخ در فصل اول به موضوع ثقیفه و آغاز دسیسه ها می پردازد و در فصل دوم موضوع امامت امام علی (ع) و شیخین را مطرح می نماید. نوشکوفایی نهضت تشیع در فصل سوم این کتاب به طور مفصل و بر اساس اسناد تاریخی توضیح داده می شود و در فصل چهارم موضوع کوفه به عنوان پایگاه فعالیت شیعیان مطرح می شود. صلح امام حسن (ع) در فصل پنجم به طور مفصل و بر اساس اسناد معتبر تاریخی آمده است و شهادت امام حسین (ع) موضوع فصل ششم این کتاب است و بازتاب واقعی کربلا در فصل هفتم مطرح می شود. با فصل هشتم که نهضت توابون مورد بررسی قرار می گیرد. فصل نهم به مسئله داخلی شیعیان و انشعابات آنان اختصاص یافته است. در فصل دهم مسایل بنیادی تاریخی که زمینه را برای امام جعفر صادق (ع) مهیا کرده است، آمده و فصل پایانی نیز در حقیقت اوج مدار اصلی و زمینه اساسی این اثر را نشان می دهد.
دکتر سید حسین محمد جعفری پژوهشی اصیل و جامع درباره تشیع در اسلام عمدتا بر اساس قدیمی ترین ماخذ تاریخی و نه آثار ملل و نحل، انجام داده است و بدین ترتیب خلإ عمیقی را در زمینه مطالعات اسلامی پر کرده است، گرچه کتاب از اهمیت علمی و دانشگاهی برخوردار است لیکن برای خوانندگان عادی هم که علاقه مند به کسب آگاهی درباره دومین گروه بزرگ در اسلام هستند، می تواند بسیار جالب باشد.
دکتر جعفری در سال 1938 میلادی در شهر لکنهو هندوستان چشم به جهان گشود. او ابتدا علوم اسلامی را در یک مدرسه قدیمی اسلامی گذراند و سپس به اخذ دو درجه دکتری نایل شد. اولین درجه دکترای خود را از دانشگاه لکنهو هندوستان و دیگری را از دانشکده مطالعات شرق شناسی و آفریقاشناسی دانشگاه لندن اخذ کرد.
مولف سالها رشته مطالعات اسلامی را در دانشگاه های مالزیا در شهر کولالامپور و بیروت تدریس کرده است و در آنجا صاحب کرسی مطالعات اسلامی شیخ زید گردید و به ریاست بخش مطالعات مذهبی برگزیده شد تا سال 1976 که بیروت را ترک کرد. سمت نمایندگی دانشگاه بیروت را در بسیاری از مجامع و محافل، کنفرانس ها و سمینارهای بین المللی به عهده داشت و در زمینه های گوناگون اسلامی مطالب زیادی نوشته است.
وی در نوشتن دایره المعارف عربی المنجد، با نویسنده آن همکاری می کرده است. دکتر جعفری تحقیق جامعی نیز درباره مدارک و اسناد نهج البلاغه انجام داده است که ترجمه و شرح آن به زبان انگلیسی تهیه شده است.
پایان پیام/47
