«سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه صبح امروز یکشنبه ۱۹ بهمن در «کنگره ملی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران» گفت: بسیار خوشحالم که امروز این کنگره به همت مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی برگزار شده و توفیق دارم که چند دقیقه‌ای در خدمت شما صحبت کنم. خدمت آقای دکتر ممتاز عرض سلام دارم و خوشحالم که امروز این افتخار را داریم که به‌عنوان چهره ماندگار سیاست خارجی و حقوق بین‌الملل در ایران از ایشان تقدیر کنیم. آقای دکتر ممتاز، به‌گمان من، برای همه کسانی که در این جلسه حضور دارند، شأن و جایگاه استادی دارند. خود بنده نیز افتخار شاگردی ایشان را داشته‌ام و به این شاگردی افتخار می‌کنم. ان‌شاءالله که عمرشان طولانی باشد و خدمات واقعاً برجسته‌ای که به این کشور ارائه کرده‌اند، همچنان ادامه‌دار و مستمر بماند. می‌دانم که هیچ‌گاه و در هیچ زمانی نبوده است که از ایشان درخواست کمک در موضوعی یا اظهار نظر درباره سندی داشته باشیم و ایشان با طیب خاطر این کار را انجام نداده باشند.

مردم پیش از انقلاب، نظام خود را دارای استقلال واقعی نمی‌دانستند

وزیر امور خارجه در ادامه این سخنرانی در کنگره ملی سیاست خارجی گفت: تبریک عرض می‌کنم چهل‌وهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی را. در ایران، ما در ایام دهه فجر هستیم و جا دارد که یادی کنیم از امام راحل و شهدای انقلاب اسلامی؛ همان‌هایی که با نثار خون خود این انقلاب را به پیروزی رساندند و اراده مردم ایران را حاکم کردند. در ایام سالگرد انقلاب، مناسب است علاوه بر جشن‌هایی که برگزار می‌شود و برنامه‌هایی که وجود دارد، مقداری هم تأمل شود در این‌که چرا انقلاب اسلامی در ایران رخ داد و آرمان‌ها چه بودند و مردم به دنبال چه اهدافی بودند و سپس درس‌های آن برای ما چه هست و در سیاست خارجی به‌خصوص چگونه باید رفتار کنیم. این، به نظر من، این روزها بسیار اهمیت دارد.

وی ادامه داد: شعار اصلی مردم در جریان انقلاب، برای همه دوستانی که در آن زمان حضور داشتند یا مانند من نوجوان و جوان بودند، یا کم‌وبیش از آن دوران آگاهی دارند، یا در کتاب‌های تاریخی مطالبی خوانده‌اند، «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» بود. بحث آزادی و درخواست برای جمهوری اسلامی طبیعی است، اما چرا مردم می‌گفتند استقلال و چرا این یک بخش اصلی و حتی کلمه اول شعار اصلی انقلاب بود؟

وزیر خارجه با اشاره به اینکه ایران هیچ‌گاه در طول تاریخ خود مستعمره هیچ کشوری نبوده و همواره استقلال داشته است، خاطرنشان کرد: ما به این افتخار می‌کنیم که در طول تاریخ چند هزار ساله خود همواره مستقل بوده‌ایم و هیچ‌گاه زیر استعمار هیچ طرفی نبوده‌ایم. اما چرا شعار مردم درخواست استقلال بود؟ به این دلیل که یک تجربه بسیار تلخ در دو سه سده قبل از انقلاب برای مردم وجود داشت و نظام خود را دارای استقلال واقعی نمی‌دانستند و چنین استقلالی را مشاهده نمی‌کردند. واقعاً وقتی به تاریخ، مثلاً دوران قاجار، مراجعه می‌کنیم، این تاریخ سرشار است از احساس حقارت در مقابل خارجی؛ هم زمین‌هایی که از دست رفت، اراضی‌ که از دست رفت، و هم نفوذ و حضوری که آنان پیدا کردند و دخالتی که اجنبی در کار ایران انجام می‌داد. دوران قاجار پر است از این موارد.

سیدعباس عراقچی در ادامه گفت: یک عبارت معروفی از ناصرالدین‌شاه وجود دارد که حتماً در یادداشت‌های او ملاحظه فرموده‌اید و در کتاب تاریخ سیاسی معاصر ایران اثر آقای مدنی نیز آمده است. او می‌گوید: «می‌خواهم به شمال کشور بروم، انگلیس ناراحت می‌شود؛ می‌خواهم به جنوب کشور بروم، روس ناراحت می‌شود. ای مرده‌شور این سلطنت را ببرد که شاه نمی‌تواند به شمال و جنوب مملکت خودش برود.» این عبارت، به‌اختصار، عصاره سیاست خارجی دوران قاجار است و همان حسی را به مردم منتقل می‌کند؛ حسِ عدم استقلال واقعی، تا جایی که حتی شاه، رئیس کشور، نمی‌تواند به هر نقطه‌ای در داخل کشور خود سفر کند.

وی افزود: از این دست روایت‌ها بسیار است. من نمی‌خواهم وارد بحث نحوه آمدن رضاخان، کودتایی که صورت گرفت، یا نهایتاً نحوه رفتن رضاخان شوم. همچنین قصد ورود به بحث کودتای ۲۸ مرداد و نقش ژاندارمی ایران برای منافع آمریکا در منطقه را ندارم؛ همه این‌ها مطالبی است که شما به آن مسلط هستید و نیازی به تکرار نیست. یا بحث کاپیتولاسیون و قانونی که در این زمینه تصویب شد و آن سخنرانی معروف حضرت امام در سال ۱۳۴۳ که بسیار گویاست. می‌دانیم که پس از تصویب و اصلاح آن قانون، حضرت امام آن سخنرانی را ایراد می‌کنند؛ سخنرانی‌ای که بسیار طوفانی آغاز می‌شود و ایشان آن را با آیه استرجاع شروع می‌کنند: «إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ».

امام راحل کاپیتولاسیون را ننگ کشور می‌دانستند

رئیس دستگاه دیپلماسی در ادامه افزود: امام راحل در دوره تصویب کاپیتولاسیون گفتند که من امروز قلبم درد می‌کند، خوابم کم شده است و روزشماری می‌کنم که مرگ فرا برسد. این‌ها تعبیراتی است که به‌خاطر این قانونی مطرح می‌شود که در مجلس تصویب شده و به مستشاران نظامی آمریکا مصونیت می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که هر کاری بخواهند در کشور ما انجام دهند و هیچ مجازاتی نشوند. سپس مثالی که ایشان می‌زنند را شنیده‌اید؛ همه شما شنیده‌اید و من فقط تکرار می‌کنم تا این حس را همگی داشته باشیم که ماجرا چه بوده و چرا انقلاب به دنبال استقلال بود. می‌فرمایند اگر یک خدمه آمریکایی مرجع تقلید شما را ترور کند یا شاه شما را با ماشین زیر بگیرد، کسی نمی‌تواند به او حرفی بزند و باید او را به کشور خودش ببرند تا محاکمه شود؛ اما اگر شاه شما یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد، مجازات می‌شود. این‌گونه تعابیر را بیان می‌کنند. وبعد، همه این‌ها برای چیست؟ برای این‌که می‌خواهند ۲۰۰ میلیون دلار وام از آمریکا بگیرند. این‌گونه ابراز خفت می‌کنند تا ۲۰۰ میلیون دلار وام بگیرند که ۳۰۰ میلیون دلار بازپرداخت کنند. این‌ها نکاتی است که در سخنان حضرت امام مطرح شده است.

محور اصلی قانون اساسی ایران، استقلال است

وزیر امور خارجه افزود: این تعابیر را واقعاً خواستم عرض کنم تا بگویم چه حسی باعث شد که استقلال‌طلبی، یعنی در حقیقت استقلال واقعی و حقیقی، به خواست مردم ایران در جریان انقلاب تبدیل شود. پشت این خواست، تاریخی تلخ قرار دارد؛ شاید دویست تا سیصد سال مداخله اجنبی ـ به تعبیر آن زمان ـ در کشور ما؛ زمانی انگلیسی‌ها، زمانی روس‌ها و زمانی آمریکایی‌ها. همین تجربه تاریخی بود که این ضرورت را ایجاد کرد که کشور ما به استقلال واقعی برسد.

وی ادامه داد: از همین رو، وقتی انقلاب پیروز می‌شود، اگر به قانون اساسی ما دقت کنید، می‌بینید که محور اصلی آن بر استقلال است و بر عدم اجازه به نفوذ خارجی به هر شکل آن. اصل اول قانون اساسی می‌گوید نظام ما جمهوری اسلامی است. اصل دوم می‌گوید جمهوری اسلامی نظامی است بر پایه ایمان، و سپس شش بند را برمی‌شمارد که آخرین آن این است که جمهوری اسلامی نه ستمگر است، نه ستمکش؛ نه سلطه‌گر است و نه سلطه‌پذیر. این عدم سلطه‌پذیری و نفی سلطه، از اصول اولیه جمهوری اسلامی است که این نظام بر پایه آن بنا شده است.

عراقچی خاطرنشان کرد: اگر این اصول را درک نکنیم، درک سیاست خارجی ما در طول ۴۷ سال گذشته و حتی در زمان حاضر با مشکل مواجه خواهد شد. در اصل سوم قانون اساسی نیز آمده است که دولت جمهوری اسلامی ایران موظف است پانزده یا شانزده وظیفه را بر عهده بگیرد که یکی از آن‌ها طرد کامل استعمار و جلوگیری از نفوذ اجانب است. همان اصل سوم تصریح می‌کند که وظیفه دولت، جلوگیری از نفوذ بیگانگان است.

وی افزود: در ادامه، اصل دوم بر کرامت تأکید می‌کند و می‌گوید جمهوری اسلامی نظامی است بر پایه ایمان به کرامت انسان؛ و این کرامت از طریق همین عدم سلطه‌پذیری محقق می‌شود. به‌طور خلاصه می‌خواهم عرض کنم که سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بدون درک این اصل استقلال‌طلبی، کرامت‌محوری و عزت‌خواهی قابل فهم نیست. ما باید این واقعیت را کاملاً درک کنیم که این خواست و آرمان مردم ایران بود که به انقلاب انجامید و پس از انقلاب نیز، در طول سال‌های جمهوری اسلامی، حرکت نظام بر همین منش استوار بوده است. هر آنچه در این سال‌ها داشته‌ایم، پیش از هر تحلیل دیگری باید در کنار این اصل قرار گیرد و سپس مورد بررسی و تحلیل واقع شود

جمهوری اسلامی ایران از کسی دستور نمی‌گیرد و سلطه نمی‌پذیرد

سیدعباس عراقچی در ادامه گفت: می‌خواهم مثال برنامه هسته‌ای ایران را مطرح کنم. جمهوری اسلامی ایران برای داشتن برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز و برخورداری از غنی‌سازی، هزینه بسیار زیادی پرداخت کرده و این هزینه، متناسب با نیاز کشور بوده است. غنی‌سازی و برنامه هسته‌ای از نیازهای کشور به‌شمار می‌رود و نیازهای کشور را در حوزه‌های متعدد، از جمله کشاورزی، بهداشت و دیگر حوزه‌ها، تأمین می‌کند. حتی خود غنی‌سازی، برای نیازهای آینده ما به سوخت هسته‌ای و داشتن نیروگاه هسته‌ای ضروری است. همه این مطالب بارها بیان شده است.

وی ادامه داد: من می‌خواهم از زاویه استقلال‌طلبی و عزت‌طلبی نیز به این موضوع نگاه کنم. چرا ما این مقدار بر غنی‌سازی اصرار کردیم و می‌کنیم و حاضر نیستیم از آن بگذریم، حتی اگر جنگ به ما تحمیل شود؟ زیرا کسی حق ندارد به ما بگوید چه باید داشته باشیم و چه نباید داشته باشیم. این موضوع بر اساس اصل نفی سلطه است. این حق من است که غنی‌سازی انجام دهم و طبق قانون، به خودم مربوط است که این حق را اجرا بکنم یا نکنم. این‌که در طول سال‌ها به ما گفته شده و گفته می‌شود که شما حق ندارید غنی‌سازی بکنید و باید غنی‌سازی صفر باشد، به این دلیل عنوان می‌شود که می‌گویند ما نگران هستیم. اگر نگران هستید، ما آماده‌ایم نگرانی‌ها را برطرف کنیم؛ سؤال وجود دارد، پاسخ می‌دهیم؛ اعتماد وجود ندارد، اعتماد ایجاد می‌کنیم. اما کسی حق ندارد به ما بگوید که تو نباید داشته باشی، صرفاً چون من می‌خواهم. این، رمز حرکت ما در طول این سال‌ها بوده است؛ این‌که وقتی بر حق خود اصرار می‌کردیم، غنی‌سازی مهم بود، اما در کنار آن، مهم‌تر این بود که جمهوری اسلامی ایران ثابت کند که از هیچ‌کسی دستور نمی‌گیرد و سلطه هیچ‌کسی را نمی‌پذیرد.

راه اطمینان از برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران فقط از مسیر دیپلماسی می‌گذرد

رئیس دستگاه دیپلماسی با اشاره به اینکه اگر هر سؤال یا هر ابهامی نسبت به اهداف برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران وجود دارد، ما پاسخ می‌دهیم، ابهام‌زدایی می‌کنیم، گفت: راه آن هم فقط از مسیر دیپلماسی است. انتخاب راه‌های دیگر به نتیجه نرسیده است. تأسیسات ما را بمباران کردند، اما نتیجه‌ای که می‌خواستند حاصل نشد. دانش را که نمی‌شود با بمباران از بین برد؛ تکنولوژی را که نمی‌شود نابود کرد. تکنولوژی هست و دانش وجود دارد و چاره‌ای جز مذاکره نیست. این حرفی است که من همین چند روز قبل به تیم آمریکایی گفتم و اتفاقاً حضور آن‌ها پای میز مذاکره نیز دقیقاً به همین دلیل است؛ چون راه‌های دیگر را امتحان کردند.

وی ادامه داد: مذاکره زمانی به نتیجه خواهد رسید که به حق مردم ایران اذعان شود، به آن احترام گذاشته شود و ما بتوانیم حق خودمان را اعمال کنیم. ما نمی‌خواهیم کسی حق ما را به رسمیت بشناسد؛ حق ما رسمی است، حق ما وجود دارد. ما می‌خواهیم به حق ما احترام گذاشته شود.

از بمب اتمی ما می‌ترسند؛ در حالی که ما دنبال بمب اتمی نیستیم

وزیر خارجه با تاکید بر اینکه من اعتقاد دارم رمز قدرت جمهوری اسلامی ایران دقیقاً در همین توان ایستادگی در برابر زورگویی‌ها، سلطه‌طلبی‌ها و فشارهای دیگران است، گفت: از بمب اتمی ما می‌ترسند؛ در حالی که ما دنبال بمب اتمی نیستیم. بمب اتمی ما، قدرت «نه گفتن» به قدرت‌های بزرگ است. رمز قدرت جمهوری اسلامی در همین قدرت نه گفتن به قدرت‌هاست. این همان چیزی است که در قانون اساسی ما آمده، همان چیزی است که ما در انقلاب خواستار آن بودیم و همان چیزی است که مردم ایران چند سده از فقدان آن رنج برده‌اند؛ تا جایی که شاه مجبور می‌شود کشور را ترک کند، زیرا دیگران او را مجبور می‌کنند کاری را انجام دهد که آن‌ها می‌خواهند، حتی در داخل کشور خودش، به جایی برود که آن‌ها می‌خواهند.

تسلیم ایران در جنگ دوازده روزه به ننگی در تاریخ ایران تبدیل می‌شد

عراقچی با اشاره به اینکه ما این حق یا این قدرت ایستادگی را با هزینه‌ای سنگین به دست آوردیم، خاطرنشان کرد: اما اگر از این حق خودمان بگذریم، هزینه‌اش برای کشور بیشتر خواهد بود. ما در جنگ دوازده‌روزه، اگر مقاومت نمی‌کردیم و اگر به خواسته‌های آن‌ها تسلیم می‌شدیم، نقطه ننگی را در تاریخ ایران ثبت کرده بودیم که برای همیشه باقی می‌ماند؛ این‌که ایران را اگر چیزی از آن خواستند و نداد، با دو موشک و چند حمله تسلیم می‌شود.

وی ادامه داد: تسلیم‌ناپذیری مردم ایران باید اثبات می‌شد و در جنگ دوازده‌روزه این موضوع اثبات شد. آن کسانی که بارها این را گفته‌ام، همان‌هایی که در روز سوم جنگ در دو کلمه توییت زدند «تسلیم بدون قید و شرط»، حتماً دیدید که در روز دوازدهم جنگ پیام دادند «آتش‌بس بدون قید و شرط». چرا؟ چون ما از جنگ نترسیدیم و ایستادگی کردیم.

هم اهل دیپلماسی هستیم و هم جنگ

رئیس دستگاه دیپلماسی با اشاره به اینکه امروز هم آرایش نظامی آن‌ها در منطقه ما را نمی‌ترساند، گفت: ما اهل دیپلماسی هستیم، اهل جنگ هم هستیم؛ اهل جنگ هستیم نه به این معنا که دنبال جنگ باشیم، اتفاقاً اهل جنگیم و آماده جنگیم تا کسی جرأت نکند با ما بجنگد. اهل دیپلماسی هستیم چون اهل منطق هستیم، چون حرف داریم و منطق داریم. اگر راه دیپلماسی را انتخاب کنند، ما هم همان مسیر را خواهیم رفت. اگر با مردم ایران با زبان تکریم صحبت کنند، با زبان تکریم پاسخ خواهیم داد و اگر با زبان زور صحبت کنند، با زبان زور پاسخ خواهیم داد. این چیزی است که ما از امام راحل‌مان یاد گرفتیم و پس از ایشان، از مقام معظم رهبری که در همه این سال‌ها با همین منش کشور را هدایت کرده‌اند. اصل اول سیاست خارجی ما در حال حاضر عزت است؛ عزت، حکمت و مصلحت. عزت یعنی همان حفظ استقلال، نفی سلطه و حفظ حیثیت و کرامت کشور.

به گزارش ایرنا، کنگره ملی سیاست خارجی و تاریخ روابط خارجی، صبح امروز در مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزرات امور خارجه آغاز شد. در طول این نشست دو روزه دیپلمات‌ها و اساتید دانشگاه به بررسی تاریخ روابط ایران با کشورها و نظام بین‌الملل می‌پردازند. در این نشست کمال خرازی رئیس شورای راهبردی روابط خارجی، علی اکبر صالحی وزیر خارجه اسبق ایران و همچنین شماری از دیپلمات‌ها و اساتید دانشگاهی حضور دارند.