با پیشروی محتاطانه دیپلماسی میان تهران و واشنگتن پس از دور نخست گفت‌وگوها در عمان، اکنون توجه‌ها به مردانی معطوف شده که هدایت یکی از سرنوشت‌سازترین مذاکرات خاورمیانه را بر عهده دارند.

این رسانه نوشته است: ایران دور نخست مذاکرات با میانجی‌گری عمان با آمریکا در ششم فوریه را سازنده توصیف کرد. نشست بعدی قرار است تا روز سه‌شنبه در ژنو برگزار شود.

دراین میان، اهمیت نقش تیم مذاکره‌کننده ایران بسیار بالا است. تیمی که از وزیر امور خارجه، عباس عراقچی، به همراه گروهی از دیپلمات‌ها از جمله مجید تخت روانچی و دیگر چهره‌های باسابقه پرونده هسته‌ای، تشکیل می‌شود. این افراد نقشی محوری در شکل‌دهی به راهبرد مذاکره تهران ایفا می‌کنند.

تیم کوچک اما متخصص دیپلماسی ایران

انتخاب اعضای هیأت ایرانی نشان‌دهنده رویکردی حساب‌شده از جانب ایران است؛ این تیم ترکیبی است از حافظه نهادی، تخصص فنی و توانایی مدیریت پیام سیاسی همراه با درکی دقیق از حساسیت‌های داخلی و بین‌المللی مذاکرات.

برخلاف حضور هیأت‌های گسترده در مذاکرات چندجانبه بزرگ، تیم فعلی ایران نسبتا کوچک به نظر می‌رسد؛ انتخابی عامدانه که بازتاب ترجیح تهران برای دیپلماسی کنترل‌شده و منضبط است.

نقش متمایز هر عضو

هریک از اعضای تیم مذاکره‌کننده نقشی متمایز دارند. عراقچی به‌عنوان استراتژیست و مذاکره‌کننده ارشد، تخت‌روانچی به‌عنوان معمار دیپلماتیک ارشد، بقایی به‌عنوان مدیر روایت‌ها، و کارشناسان اقتصادی همچون قنبری که پیچیدگی‌های اجرایی و روندی را مدیریت می‌کنند. ترکیب تیم ایرانی نشان می‌دهد تهران خود را برای روندی طولانی و مرحله‌به‌مرحله آماده کرده است، نه یک گشایش سریع و ناگهانی.

عباس عراقچی؛ معمار تعامل تاکتیکی و پل ارتباطی

در مرکز تلاش‌های دیپلماتیک ایران عباس عراقچی قرار دارد؛ مذاکره‌کننده‌ای باتجربه که بسیاری او را یکی از طراحان اصلی رویکرد کنونی تهران می‌دانند.

عراقچی، دیپلمات حرفه‌ای و معاون پیشین وزیر امور خارجه، در مذاکرات هسته‌ای پیشین نیز نقشی برجسته داشت؛ از جمله در مذاکرات فشرده‌ای که به توافق هسته‌ای برجام در سال ۲۰۱۵ انجامید.

آشنایی عمیق او با سبک‌های غربی مذاکره و شهرت او به پیام‌رسانی منضبط، و همچنین ارتباط نزدیک با نهادهای نظامی، او را در نگاه جریان‌های تندرو به یکی از مورد اعتمادترین چهره‌های دیپلماتیک بدل کرده است.

عباس عراقچی پیش از آن‌که به چهره‌ای محوری در دیپلماسی برجام تبدیل شود، به‌تدریج در سلسله‌مراتب دیپلماتیک ایران ارتقا یافت. او نخست سفیر ایران در فنلاند و سپس ژاپن بود. سپس در اوایل دهه ۲۰۱۰، سخنگوی وزارت خارجه شد و در دوره تشدید تنش‌های هسته‌ای با غرب به شهرت رسید. انتصاب عراقچی به‌عنوان معاون وزیر در امور حقوقی و بین‌المللی او را مستقیما وارد ساختار اصلی مذاکرات برجام کرد.

هدف اصلی عراقچی در عین پایبندی به خطوط قرمز ایران، رفع تحریم‌ها، به‌رسمیت‌شناخته‌شدن حق غنی‌سازی و دریافت تضمین در برابر هرگونه تلاش برای لغو توافقات در آینده است. لحن او در تمام مسیر همواره غیرتقابلی بوده است.

او پس از نشست عمان، با ابراز خوش‌بینی محتاطانه، مذاکرات را سازنده توصیف کرد اما اذعان داشت که اختلاف‌ها همچنان باقی است.

برخلاف چهره‌های ایدئولوژیک‌تر در سیاست ایران، عراقچی محافظه‌کاری عمل‌گرا تلقی می‌شود که نه با رقابت‌های جناحی، بلکه با اولویت‌های راهبردی نظام همسو است. نقش او فراتر از یک مذاکره‌کننده فنی است؛ چرا که به‌منظور رسیدن به یک اجماع داخلی درباره مسیر دیپلماتیک ایران، به‌عنوان پل ارتباطی میان رهبری سیاسی، بوروکراسی وزارت خارجه و نهادهای امنیتی عمل می‌کند.

مجید تخت‌روانچی؛ استراتژیست آرام و باتجربه

در کنار عراقچی همکار دیرینه او، مجید تخت روانچی به معاون وزیر امور خارجه حضور دارد. او دیپلماتی کهنه‌کار بوده و نماینده پیشین ایران در سازمان ملل متحد است.

شهرت تخت روانچی به آرامش و سبک کار منظم اوست. او با داشتن سال‌ها تجربه مذاکره چندجانبه، درک عمیقی را نسبت به جریان‌های سیاسی غرب دارد.

تخت‌روانچی از دوره‌های ابتدایی تعامل هسته‌ای ایران با قدرت‌های جهانی در دهه ۲۰۰۰، در این روند حضور داشته است. او که در رشته مهندسی تحصیل کرده و در آمریکا آموزش دیده است، بعدها دستیار ارشد محمدجواد ظریف شد و به‌عنوان معاون وزیر در امور اروپا و آمریکا خدمت کرد؛ تجربه‌ای که او را با چارچوب‌های مذاکره غربی و تفکر سیاست‌گذاری آن‌ها آشنا ساخت.

او در دوره‌های تنش شدید با واشنگتن، فردی برجسته در دفاع از مواضع ایران در سازمان ملل بود. تخت‌روانچی با تسلط بر حقوق بین‌الملل، اغلب در پشت صحنه نقش کلیدی در تدوین پیشنهادها، پالایش متون و شکل‌دهی و ترویج استدلال‌های حقوقی ایران ایفا می‌کند.

گرچه تخت‌روانچی کمتر از عراقچی در معرض دید عموم است، اما در میز مذاکره کم‌نفوذتر نیست. در محافل سیاسی ایران او به دقت و صبوری، به‌ویژه در مباحث مربوط به سازوکارهای راستی‌آزمایی، شناخته می‌شود.

از این رو، تخت‌روانچی یکی از کانال‌های اصلی انتقال نگرانی‌های ژئوپلیتیک ایران و تضمین‌های مربوط به پایبندی تلقی می‌شود.

اسماعیل بقایی؛ راوی مذاکرات

اسماعیل بقایی که سخنگوی کنونی وزارت خارجه ایران است، نقش شکل‌دهی به روایت‌های مذاکرات را برعهده دارد. او چهره عمومی کارزار دیپلماتیک ایران است و تحولات را با دقت برای مخاطبان داخلی و بین‌المللی چارچوب‌بندی می‌کند.

بقایی پیش‌تر در حوزه‌های حقوقی و بین‌المللی وزارت خارجه فعالیت داشته و در پشتیبانی از دیپلماسی چندجانبه نقش مهمی ایفا کرده است. سابقه او در حقوق بین‌الملل، مأموریت‌های دیپلماتیک و تدریس در آکادمی وزارت خارجه در تهران، به شکل‌دهی سبک ارتباطی رویه‌محور او، به‌ویژه در پرداختن به موضوعات حساس هسته‌ای و تحریم‌ها، منجر شده است.

پیام‌های تخت‌روانچی به‌خصوص در شبکه‌های اجتماعی مانند ایکس و تلگرام، آمادگی ایران برای دیپلماسی را همراه با تأکید بر قاطعیت در اصول اساسی منعکس می‌کند. او بارها تأکید کرده که مذاکرات باید در جهت منافع اقتصادی ملموس برای ایران باشد. همچنین تاکید می‌کند که اعتماد به آمریکا پس از شکست‌های گذشته، همچنان شکننده است.

با پیشرفت احتمالی مذاکرات، نقش او در مراحل حساس اهمیت بیشتری خواهد یافت؛ چرا که لحن و واژگانش می‌تواند بر انتظارات سیاسی، برداشت‌های بین‌المللی و واکنش بازارها در داخل و خارج، اثر بگذارد.

بقایی نیز همسو با عراقچی، گفت‌وگوهای عمان را جدی و حرفه‌ای توصیف کرده، اما هشدار داده که پیشرفت منوط به واقع‌بینی در همه طرف‌هاست.

حمید قنبری؛ ذهن اقتصادی در پشت صحنه

حمید قنبری، اقتصاددانی که سمت معاون دیپلماسی اقتصادی را بر عهده دارد، اگرچه کمتر در معرض دید عمومی است، اما در ساختار مذاکرات نقش پررنگی دارد. به نظر می‌رسد که وزارت خارجه ایران نقش ترجمه تفاهم‌های سیاسی به چارچوب‌های عملی، به‌ویژه در زمینه سازوکارهای رفع تحریم و ترتیبات پایبندی را به او سپرده است.

قنبری سال‌ها در مسیر فنی پرونده هسته‌ای فعالیت داشته و در ابعاد پیچیده تدوین متون مذاکراتی نقش داشته است. او در پشت صحنه، درگیر چانه‌زنی‌های جزئی و مراحل زمان‌بندی اجراست.

سهم او کمتر در تیترها دیده می‌شود، زیرا به جزئیاتی مربوط است که اغلب تعیین می‌کند که مصالحه‌های دیپلماتیک پایدار می‌مانند یا خیر؛ یعنی جایی که گفت‌وگو از اصول سیاسی به اجرای اقتصادی مشخصات منتقل می‌شود.

راهبرد خوشبینانه اما محتاطانه تهران در مذاکرات

اگر نشانه‌های اولیه و اظهارات عمومی را معیار قرار دهیم، ایران راهبرد آشنایی را در این مذاکرات دنبال می‌کند، تعامل محتاطانه بدون ارائه امتیازهای بزرگ. به نظر می‌رسد حاکمیت در تهران در پی آزمودن گشایش‌های دیپلماتیک، با حفظ اهرم‌های فشار خود است؛ به‌ویژه در شرایطی که فشار اقتصادی وعدم قطعیت منطقه‌ای وجود دارد.

توصیف عراقچی از دور نخست به‌عنوان یک شروعی خوب بازتاب همین رویکرد سنجیده است؛ یعنی نگرش مثبت اما محتاطانه برای تداوم گفت‌وگوها وجلوگیری از ایجاد انتظارات زودهنگام در طرف مقابل.

با این وجود، دستورکار تیم او شامل محورهای دشواری است؛ از جمله رفع تحریم‌ها، حفظ زیرساخت‌های غنی‌سازی هسته‌ای و دریافت تضمین‌های معتبر در برابر بازگشت‌پذیری توافق.

بندبازی بر طناب باریک دیپلماسی

این مسیر دیپلماتیک تازه در مقطعی حساس شکل گرفته است. با تنش‌های منطقه‌ای، فشارهای اقتصادی، ناآرامی‌ها و اعتراضات داخلی و رقابت‌های ژئوپلیتیک وسیع‌تر در منطقه، همگی این دور از مذاکرات را تحت تاثیر قرار داده‌اند.

تیم مذاکره‌کننده فعلی جمهوری اسلامی ایران نه‌تنها مسئولیتی فنی را بر عهده دارد، بلکه وزن سیاسی سنگینی را نیز بر دوش می‌کشد. هرگونه موفقیت در مذاکرات می‌تواند به کاهش فشارها و تثبیت وضعیت منجر شود؛ در حالی که شکست، خطر تشدید تقابل و شتاب گرفتن مسیر جنگ را به‌دنبال خواهد داشت.