اگر می‌خواهید بدانید تاریخچه سپندارمذگان چیست و چرا این روز را روز عشق ایرانی می‌دانند، مطالعه این بخش را از دست ندهید.

جشن سپندارمذگان از جمله آیین‌های باستانی است که جزو هویت فرهنگی ایرانیان محسوب می‌شود. این روز که از آن به عنوان روز زن ایرانی سپندارمذگان و روز عشق ایرانیان یاد می‌شود، جایگاهی خاص میان دوستداران مراسم اصیل ایرانی دارد و هرساله توسط این قشر مورد گرامی‌داشت وافع می‌شود. این در حالی است که عده‌ای هنوز تصور می‌کنند «روز عشق» در اصل مفهومی اروپایی است و از اصالت و ریشه سپندارمذگان که به فرهنگ و تمدن ایران اتصالی عمیق دارد، مطلع نیستند؛ فرهنگی که قرن‌ها پیش از والنتاین، عشق و مهربانی را جشن می‌گرفت.

جشن سپندارمذگان

پیشنهاد می‌کنیم اگر داستان روز سپندارمذگان را نمی‌دانید، مطالعه ادامه این بخش از ستاره را از دست ندهید؛ در این بخش به جشن سپندارمذگان و ماجرا و تاریخچه آن پرداخته‌ایم.

آنچه در این مطلب خواهید خواند... عدم نمایش

سپندارمذگان چیست؟

رازها و داستان روز زن ایرانی سپندارمذگان

رسوم سپندارمذگان در قدیم

دیگر آیین و رسوم روز سپندارمذگان

سپندارمذگان ۲۹ بهمنه یا ۵ اسفند؟!

نماد سپندارمذگان

تلفظ سپندارمذگان

سپندارمذگان در شاهنامه؟!

روایات تاریخی ابوریحان بیرونی

سپندارمذگان چیست؟

«سپندارمذگان» یا «اسفندارمذگان» از جشن‌هایی است که به احترام سپندارمذ، الهه زمین و نماد عشق و فروتنی برگزار می‌شده است. اگر برای‌تان سوال شده که الهه زمین به چه معناست، باید بگوییم ایرانیان باستان اعتقاد داشتند زمین نماد مادری مهربان است که عاشقانه همه موجودات را در آغوش می‌گیرد. به همین دلیل، معنی سپندارمذگان را «پاک، فروتن و گسترش‌دهنده نیکی» دانسته‌اند. این روز، نه تنها نماد عشق، بلکه یادآور احترام به زنان و ارزش زندگی است.

جشن سپندارمذگان

در ستاره بخوانید: روز سپندارمذگان چه روزی است و تاریخ سپندارمذگان واقعی چیست؟

رازها و داستان روز زن ایرانی سپندارمذگان

ماجرای سپندارمذگان این است که در ایران باستان تمام ماه‌های سال سی روزه بود و به هریک از روزهای این ماه‌ها نام مشخصی اختصاص داده بودند که در ادامه مثال‌هایی از آن را می‌خوانید.

روز اول: اهورا مزدا
روز دوم: بهمن (نماد سلامت و اندیشه) که از صفات خداوند است
روز سوم: اردیبهشت (بهترین راستی و پاکی) که نیز از ویژگی‌های الهی به شمار می‌رود
روز چهارم: شهریور (شاهی و فرمانروایی آرمانی) که خاص خداوند است
روز پنجم: سپندار مز که لقب ملی زمین است و به معنای گستراننده، مقدس، و فروتن به کار می‌رود

در ادامه توضیحات باید گفت زمین به عنوان نمادی از عشق در نظر گرفته می‌شود که با تواضع و محبت به همه موجودات عشق می‌ورزد و زشت و زیبا را یکسان می‌بیند، مانند مادری که در آغوش پر مهر خود همه را نگه می‌دارد. به همین دلیل، در فرهنگ باستان، روز سپندار مز به عنوان نماد عشق شناخته می‌شد.

در هر ماه یک بار، نام روز و ماه بر هم منطبق می‌شد و در آن روز که نام روز با نام ماه یکسان می‌گردید، جشنی ویژه متناسب با نام آن روز و ماه برپا می‌کردند. برای نمونه، شانزدهمین روز هر ماه “مهر” نامیده می‌شد و در ماه مهر (مهرگان) نیز جشن گرفته می‌شد. به همین ترتیب، روز پنجم هر ماه “سپندار مز” یا “اسفندار مز” نام داشت که در دوازدهمین ماه سال (که خود اسفندار مز نام داشت) نیز جشنی با همین عنوان برگزار می‌شد. بنابراین، پنجم اسفند به عنوان روز جشن عشاق یا جشن سپندارمزگان شناخته می‌شود.

جشن سپندارمذگان

رسوم سپندارمذگان در قدیم

در دوران ساسانی، ایرانیان این روز را با شکوه بسیار برگزار می‌کردند؛ به این ترتیب که مردان، زنان خود را بر «اریکه شاهی» می‌نشاندند و برای تبریک سپندارمذگان و گرامی‌داشت جایگاه زنان، با هدایا و تحفه‌ها از آنان قدردانی می‌کردند. در مقابل، زنان نیز با عشق و مهربانی به شوهران خود هدیه می‌دادند و می‌توان گفت روز سپندارمذگان نه تنها جشن عشق، بلکه نماد تعادل میان زن و مرد در جامعه ایرانی بود.

ضمنا سپندارمذگان رسوم خاص دیگری هم داشته که هریک با نام مخصوص خود شناخته می‌شده است. به عنوان مثال، نام یکی از آیین‌ها در ایت روز، جشن برزیگران بوده است.

جشن دیگر روز عشق ایرانی نیز جشن مژدگیر یا مرد گیران است که به‌ویژه به زنان اختصاص داشت و در این روز، زنان از مردان خود هدیه دریافت می‌کردند و مردان با این عمل سپاسگزاری و قدردانی خود را نسبت به آنها نشان می‌دادند. این جشن نمادی از ارزش و احترام به مقام زن در خانواده و جامعه ایرانی است.

دیگر آیین و رسوم روز سپندارمذگان

در روز جشن سپندارمذگان، مردم آیین و رسوم خاصی دیگری را برگزار می کردند که عبارتند از:

پوشیدن لباس نو
آذین کردن خانه‌ها
برپایی مراسم شادی
گردهم آیی برای گرامیدشت روز زن ایرانی

سپندارمذگان ۲۹ بهمنه یا ۵ اسفند؟!

در تقویم جدید ایرانیان، چون ۶ ماه اول سال ۳۱ روزه هستند، برخی معتقدند باید این روز را در ۲۹ بهمن جشن بگیرند. اما برخی هنوز نیز معتقدند اسم اسپندگان نام پنجمین روز از ماه اسفند است و باید در همان ماه نیز جشن گرفته شود.

در مجموع، هر دو تاریخ معتبر هستند، اما بر اساس تقویم رسمی کشور، تاریخ ۲۹ بهمن به‌عنوان زمان معتبرتر برای برگزاری جشن سپندارمذگان شناخته می‌شود.

جشن سپندارمذگان

نماد سپندارمذگان

در ادبیات و اسطوره‌های کهن، سپندارمذ تجسّم عشق بدون شرط، بخشندگی، پاک‌دلی، فداکاری، زمین و ارزش‌هایی است که ایرانیان آن‌ها را سرچشمه حیات می‌دانستند. او مادری است که بدون چشم‌داشت به همه مهر می‌بخشد و با فروتنی همه را در دامن خویش جای می‌دهد.

تلفظ سپندارمذگان

تلفظ فارسی میانه این لغت به شکل “سپَندارمَذْگان” (Sepandārmazgān) صحیح است.

جشن سپندارمذگان

سپندارمذگان در شاهنامه؟!

در روایت‌های اساطیری شاهنامه نیز از این آیین باستانی نام برده شده است و در واقع در این کتاب، سپندارمذ یکی از «امشاسپندان» و نماد زمین پاک است. این حضور در اثر حماسی ایران نشان می‌دهد که جایگاه این باور چقدر ریشه‌دار و عمیق بوده است.

روایات تاریخی ابوریحان بیرونی

بر اساس روایت‌های ابوریحان بیرونی که معتقد بود جشن سپندارمذگان پنجم اسفند برگزار می‌شود، گفته شده که در روز سپندارمذگان کارهای مختلفی از قبیل رسوم جادویی انجام می‌شد تا حشرات موذی را دور کنند. او معتقد بود که این رسم‌ها جدید و بی‌بنیاد هستند.