فهرست مطالب
خلاصهی مقاله را در این پادکست گوش کنید:
در بسیاری از سیکلهای درمان ناباروری، تعداد جنینهای سالم بیشتر از آن چیزی است که در یک نوبت منتقل میشود و همینجا پرسش نگهداری مطرح میشود. فریز جنین روشی است که جنینهای باقیمانده را در دمای بسیار پایین نگه میدارد تا در سیکلهای بعدی و بدون نیاز به تکرار مراحل سنگین تحریک تخمدان استفاده شوند. برای بیشتر زوجها پرسش اصلی فقط خود فریز کردن نیست، بلکه این است که جنین فریز شده چه زمانی و چگونه به رحم منتقل میشود و شانس موفقیت آن چقدر است. در این مقاله از دکترتو، روند فریز جنین، مدت نگهداری، مراحل انتقال جنین فریز شده، آمادگی رحم پیش از آن و میزان موفقیت این روش را بررسی میکنیم.
فریز جنین چیست و چگونه انجام میشود؟
فریز جنین یعنی نگهداری جنینهای حاصل از لقاح آزمایشگاهی در دمای بسیار پایین، تا در زمان دیگری برای بارداری استفاده شوند. پیش از سرد کردن، جنین در محلولی حاوی موادی به نام محافظ انجمادی قرار میگیرد؛ این مواد آب را از داخل سلولها بیرون میکشند تا هنگام انجماد بلور یخ تشکیل نشود و ساختار سلولی آسیب نبیند.
سپس جنین با روش انجماد سریع و در نیتروژن مایع نگهداری میشود. این کار معمولاً وقتی انجام میشود که در یک سیکل آی وی اف تعداد جنین سالم بیش از نیاز همان نوبت باشد، یا شرایط رحم در آن سیکل برای انتقال مناسب نباشد. نکتهای که زیاد باعث اشتباه میشود این است که فریز جنین با فریز تخمک یکی نیست؛ در روش دوم تخمک پیش از لقاح نگهداری میشود و اسپرمی در کار نیست.
جنین فریز شده چه شکلی است و گرید آن یعنی چه؟
جنین فریز شده با چشم غیرمسلح دیده نمیشود و تصویری که آزمایشگاه ارائه میدهد عکس میکروسکوپی از آن پیش از انجماد است. آنچه در این تصویر اهمیت دارد سن جنین و گرید آن است. جنین سه روزه معمولاً از چند سلول مجزا تشکیل شده و جنین پنج روزه که بلاستوسیست نامیده میشود ساختار پیشرفتهتری دارد و به دو بخش توده سلولی داخلی و لایه بیرونی تقسیم شده است.
گرید هم توصیفی است از یکنواختی سلولها و میزان قطعات ریز میان آنها؛ هرچه سلولها منظمتر و قطعات کمتر باشد، گرید بهتر گزارش میشود. گرید پایینتر به معنای شکست قطعی نیست و بارداری با آن هم رخ میدهد. اگر در سیکل شما جنین قابل انجماد تشکیل نشده، علت تشکیل نشدن جنین در ای وی اف موضوع جداگانهای است که باید با پزشکتان بررسی شود.
تفاوت معناداری میان جنینهای تازهفریزشده و جنینهایی که سالها نگهداری شدهاند وجود ندارد.
جنین فریز شده تا چند سال قابل استفاده است؟
از نظر زیستی، جنین در دمای نیتروژن مایع فرایند زیستی فعالی ندارد و صرف گذشت زمان آن را فرسوده نمیکند. بررسیهایی که پیامد بارداری را بر اساس مدت نگهداری مقایسه کردهاند تفاوت معناداری میان جنینهای تازهفریزشده و جنینهایی که سالها نگهداری شدهاند پیدا نکردهاند. آنچه در عمل مدت نگهداری را محدود میکند مقررات و سیاست مرکز درمانی است، نه خود جنین؛ این محدودیت در هر کشور متفاوت است و برای شرایط خودتان باید از مرکز درمانیتان بپرسید. تمدید رضایتنامه نگهداری هم معمولاً در بازههای مشخص لازم میشود و بیتوجهی به آن میتواند به از بین رفتن جنینها منجر شود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت pmc.ncbi.nlm.nih.gov
“Our results showed that duration of storage had no negative effects on implantation of cryopreserved embryos.”
ترجمه فارسی:
نتایج ما نشان داد مدت زمان نگهداری هیچ اثر منفی بر لانهگزینی جنینهای منجمدشده نداشته است.
انتقال جنین فریز شده چگونه انجام میشود؟
انتقال جنین فریز شده یک عمل جراحی نیست و بدون بیهوشی و در چند دقیقه انجام میشود، اما آمادهسازی پیش از آن چند هفته طول میکشد. برخلاف سیکل تازه، در این روش نیازی به تحریک تخمدان و تخمکگیری نیست و تمرکز کامل بر آماده کردن رحم برای پذیرش جنین است. جنین در روز مقرر ذوب میشود و در صورت سالم ماندن، با یک کاتتر نازک از مسیر دهانه رحم به داخل حفره رحم منتقل میشود. جدول زیر مسیر کلی این فرایند را نشان میدهد، هرچند جزئیات و زمانبندی آن برای هر فرد توسط پزشک تنظیم میشود. برای اطلاعات دقیق در این مورد با بهترین دکتر زنان و زایمان ایران مشورت کنید و سپس اقدام کنید.
| مرحله | زمان تقریبی | چه اتفاقی میافتد |
|---|---|---|
| شروع آمادهسازی | از روزهای ابتدایی سیکل | تجویز دارو برای رشد و آمادهسازی پوشش داخلی رحم |
| پایش ضخامت رحم | طی یک تا دو هفته | سونوگرافی برای بررسی رسیدن اندومتر به ضخامت مناسب |
| تعیین روز انتقال | پس از تأیید آمادگی رحم | هماهنگی روز ذوب جنین با مرحله رشد آن |
| ذوب و انتقال | روز انتقال، چند دقیقه | ذوب جنین و انتقال با کاتتر بدون بیهوشی |
| انتظار و آزمایش | حدود دو هفته بعد | آزمایش خون بارداری برای تعیین نتیجه |
بهترین زمان برای انتقال جنین فریز شده چه زمانی است؟
زمان انتقال بر اساس وضعیت پوشش داخلی رحم تعیین میشود، نه بر اساس یک روز ثابت از سیکل. پزشک با سونوگرافی ضخامت و ظاهر اندومتر را بررسی میکند و روز انتقال را طوری تنظیم میکند که مرحله رشد جنین با آمادگی رحم هماهنگ باشد؛ به همین دلیل جنین سه روزه و پنج روزه در روزهای متفاوتی منتقل میشوند. در سیکلهایی که با دارو کنترل میشوند این هماهنگی دقیقتر قابل برنامهریزی است و همین یکی از مزیتهای انتقال جنین فریز شده نسبت به سیکل تازه به شمار میرود.
آمادگی و تقویت رحم قبل از انتقال جنین فریز شده
هدف از آمادهسازی پیش از انتقال، رساندن پوشش داخلی رحم به ضخامت و ساختاری است که امکان لانهگزینی جنین را فراهم کند. داروهایی که در این مرحله تجویز میشوند عمدتاً برای رشد اندومتر و سپس آماده کردن آن برای پذیرش جنین به کار میروند و نوع، مقدار و مدت مصرفشان برای هر فرد و هر سیکل متفاوت است؛ این برنامه را فقط پزشک معالج تعیین میکند و تغییر خودسرانه آن میتواند کل سیکل را از بین ببرد. در کنار دارو، آنچه واقعاً در اختیار شماست سادهتر است: مصرف منظم داروها در ساعتهای تعیینشده، خواب کافی، تغذیه متعادل، پرهیز از دخانیات و کاهش استرس. مکملها و دمنوشهای خانگی جایگزین این برنامه نیستند و مصرف خودسرانه آنها میتواند با داروهای سیکل تداخل کند.
درصد موفقیت انتقال جنین فریز شده چقدر است؟
میزان موفقیت انتقال جنین فریز شده در سالهای اخیر بهطور پیوسته بهبود یافته و امروز در بسیاری از مراکز با سیکل تازه قابل مقایسه است. عامل تعیینکننده بیش از فریز بودن یا نبودن جنین، سن زن هنگام تشکیل جنین، کیفیت و گرید جنین و وضعیت رحم است. با روش انجماد سریع، بیشتر جنینها فرایند ذوب را سالم پشت سر میگذارند، اما این تضمینشده نیست و بخشی از جنینها ممکن است پس از ذوب قابل انتقال نباشند؛ به همین دلیل مراکز معمولاً بیش از یک جنین را فریز میکنند. مرور واقعبینانه شانس موفقیت با توجه به شرایط اختصاصی شما کاری است که بهترین دکتر ناباروری ایران بهتر از هر عدد عمومی انجام میدهد.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت hfea
“Sadly, not all embryos will survive the freezing and thawing process and very occasionally no embryos will survive.”
ترجمه فارسی:
متأسفانه همه جنینها فرایند انجماد و ذوب را پشت سر نمیگذارند و در موارد بسیار نادر ممکن است هیچ جنینی باقی نماند.
بعد از انتقال جنین فریز شده چه علائمی طبیعی است؟
در روزهای پس از انتقال، بیشتر احساسهایی که تجربه میکنید ناشی از داروهای سیکل هستند نه نشانه بارداری یا شکست آن. دلپیچه خفیف، سنگینی زیر شکم، نفخ، حساسیت سینه و لکهبینی مختصر در این بازه شایعاند و بهتنهایی چیزی را درباره نتیجه مشخص نمیکنند. نکته مهم این است که هیچکدام از این نشانهها جای آزمایش خون بارداری را نمیگیرند و تست زودهنگام معمولاً فقط اضطراب را بیشتر میکند. در مقابل، چند حالت باید بدون تأخیر به پزشک اطلاع داده شوند:
- درد زیر شکم بعد از انتقال جنین فریز شده: دردی که با گذشت زمان بدتر میشود و با استراحت آرام نمیگیرد
- خونریزی شبیه قاعدگی: خونریزی روشن و پرحجم، متفاوت با لکهبینی مختصر
- تب: بهویژه همراه با درد یا ترشح غیرعادی
- نفخ شدید و افزایش سریع وزن: همراه با تنگی نفس یا کاهش دفعات ادرار
- سرگیجه و ضعف شدید: بهویژه اگر ناگهانی باشد
نتیجه گیری
فریز جنین امکان میدهد جنینهای سالم یک سیکل درمانی برای نوبتهای بعدی نگهداری شوند، بدون آنکه لازم باشد مراحل سنگین تحریک تخمدان تکرار شود. مدت نگهداری بهخودیخود کیفیت جنین را کاهش نمیدهد و محدودیت آن بیشتر به مقررات و سیاست مرکز درمانی برمیگردد تا به خود جنین. در مرحله انتقال، آنچه بیش از همه اهمیت دارد آماده بودن رحم و رعایت دقیق برنامه دارویی است، نه اقدامات خانگی. اگر در مسیر این درمان هستید، تصمیمهای آن را با متخصص زنان و زایمان پیش ببرید و برای شروع یا ادامه بررسی، مراجعه به متخصص را به تعویق نیندازید.