تصرف بندر المخا در ساحل دریای سرخ توسط حوثیها را نمیتوان صرفاً یک تحول در جنگ داخلی یمن دانست. این بندر در جنوب دریای سرخ و در فاصله حدود ۷۵ کیلومتری شمال تنگه بابالمندب قرار دارد؛ تنگهای که یکی از مهمترین گلوگاههای دریایی جهان است.
، گزارشهای امروز رویترز و والاستریت ژورنال تأیید میکنند که حوثیها کنترل المخا را به دست گرفته و در حال پیشروی به سمت بابالمندب هستند.
المخا کجاست و چرا مهم است؟
المخا شهری بندری در ساحل غربی یمن و در استان تعز است. این شهر در مجاورت یکی از مهمترین مسیرهای دریایی جهان قرار گرفته؛ مسیری که دریای سرخ را به خلیج عدن و سپس اقیانوس هند متصل میکند و از طریق کانال سوئز، مسیر اصلی دریایی میان آسیا و اروپا را شکل میدهد.
اهمیت امروز المخا بیش از ظرفیت اقتصادی بندر، به موقعیت جغرافیایی و نظامی آن مربوط میشود. تصرف این شهر به حوثیها اجازه میدهد حضور خود را در امتداد ساحل غربی یمن گسترش دهند و فشار بیشتری بر مسیرهای کشتیرانی در جنوب دریای سرخ وارد کنند.
رویترز گزارش داده است که حوثیها همزمان به سمت ذباب در حال حرکتاند؛ منطقهای که در مجاورت بابالمندب و در مقابل جزیره میون (پریم) قرار دارد. کنترل ذباب و میون برای تسلط بر تنگه اهمیت تعیینکننده دارد.
البته باید میان تصرف المخا و کنترل بابالمندب تفاوت گذاشت. المخا خود تنگه نیست و تسلط بر آن به معنای بسته شدن بابالمندب نیست. اما ارزش ژئوپلیتیکی آن در این است که یک بازیگر مسلح را به یکی از حساسترین نقاط این آبراه نزدیکتر میکند و میتواند امکان استفاده مؤثرتر از موشک، پهپاد و توان دریایی علیه کشتیهای عبوری را فراهم کند.
این مسئله در شرایط فعلی اهمیت مضاعفی دارد؛ زیرا همزمان با پیشروی حوثیها، تردد دریایی از تنگه هرمز نیز بهشدت کاهش یافته است. بر اساس دادههای رهگیری کشتیها که رویترز منتشر کرده، روز چهارشنبه تنها هفت شناور از هرمز عبور کردند؛ در حالی که میانگین ۱۰ روزه ۱۴ شناور بوده است.
در چنین شرایطی، هرمز و بابالمندب به دو گلوگاه مرتبط در معماری انرژی منطقه تبدیل میشوند. اگر هرمز مسیر اصلی خروج نفت خلیج فارس را مختل کند، بابالمندب نیز مسیر جنوبی انتقال نفت، کالا و انرژی به سمت دریای سرخ و کانال سوئز است. بنابراین ناامن شدن همزمان این دو آبراه میتواند فشار بسیار بیشتری بر تجارت جهانی و بازار انرژی وارد کند.
آیا المخا میتواند بابالمندب را ببندد؟
پاسخ کوتاه این است: نه بهتنهایی، اما میتواند مقدمه آن باشد.
حوثیها برای ایجاد یک انسداد واقعی در بابالمندب به کنترل یا توان عملیاتی مؤثر در نقاط نزدیکتر به خود تنگه، بهویژه ذباب و جزیره میون، نیاز دارند. گزارش رویترز نیز دقیقاً بر همین نکته تأکید میکند.
با این حال، تجربه حملات قبلی حوثیها نشان داده است که برای مختل کردن تجارت دریایی، الزاماً نیازی به «بستن فیزیکی» یک آبراه وجود ندارد. حمله به کشتیها و افزایش ریسک میتواند شرکتهای کشتیرانی را به تغییر مسیر از دریای سرخ وادار کند. در اوت نیز یک حمله حوثیها در محدوده بابالمندب به کشته شدن خدمه یک کشتی انجامید و نااطمینانی درباره عبور کشتیها را افزایش داد.
بنابراین، اگر حوثیها پس از المخا بتوانند به سمت ذباب و میون پیشروی کنند، معادله از تهدید کشتیرانی به تلاش برای ایجاد یک انسداد عملیاتی در بابالمندب نزدیک خواهد شد.
المخا و جنگ ایران و آمریکا
از منظر ژئوپلیتیک، اهمیت اصلی تحول اخیر در این است که جنگ ایران و آمریکا میتواند از خلیج فارس به دو سوی شبهجزیره عربستان کشیده شود. در یک سوی منطقه، تنگه هرمز تحت فشار است و در سوی دیگر، حوثیها در حال نزدیک شدن به بابالمندب هستند.
این وضعیت میتواند عربستان را بیش از گذشته درگیر جنگ کند. رویترز گزارش داده که حوثیها همزمان حملات خود به عربستان را تشدید کردهاند و ریاض نیز برای دور زدن هرمز، از بندر ینبع در ساحل دریای سرخ برای صادرات نفت استفاده میکند. بنابراین اگر بابالمندب نیز ناامن شود، یکی از مهمترین مسیرهای جایگزین عربستان برای صادرات نفت هم تحت فشار قرار خواهد گرفت.
از این منظر، المخا بهخودیخود کلید بابالمندب نیست؛ اما میتواند سکوی پرتاب حوثیها به سمت این گلوگاه باشد. اگر پیشروی آنها به ذباب و میون برسد، جنگ دیگر صرفاً نبردی بر سر هرمز نخواهد بود؛ بلکه دو گلوگاه دریایی در دو سوی شبهجزیره عربستان همزمان در معرض اختلال قرار میگیرند. پیامد چنین وضعیتی میتواند افزایش بیشتر قیمت نفت، افزایش هزینه حملونقل جهانی و فشار بر آمریکا و متحدانش برای باز کردن مسیرهای دریایی باشد؛ به همین دلیل است که سقوط المخا را باید فراتر از یک تحول محلی در یمن و بهعنوان یکی از نقاط بالقوه تعیینکننده در جغرافیای جنگ ایران و آمریکا دید.