سالهاست درباره مضرات کمخوابی و اهمیت داشتن خواب کافی صحبت میشود، اما یک پژوهش تازه نشان میدهد که برای ارزیابی سلامت خواب، فقط شمردن ساعتهای خواب کافی نیست. کیفیت خواب، میزان پیوستگی آن و مدت زمانی که فرد در مراحل مختلف خواب سپری میکند نیز میتواند با وضعیت سلامت او ارتباط داشته باشد.
، پژوهشگران دانشگاه پکن و دانشگاه کپیتال مدیکال چین با بررسی دادههای خواب و سلامت نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر از شرکتکنندگان «بیوبانک بریتانیا» به این نتیجه رسیدهاند که الگوی خواب افراد میتواند با طیف گستردهای از وضعیتهای پزشکی ارتباط داشته باشد.
خواب فقط چند ساعت خاموشی بدن نیست
بسیاری از مطالعات مربوط به خواب بر مدت زمانی تمرکز دارند که افراد در طول شب میخوابند. با این حال، پژوهش جدید تلاش کرده است تصویر دقیقتری از نحوه خوابیدن افراد به دست آورد.
شرکتکنندگان این مطالعه به مدت یک هفته دستگاههای پوشیدنی مجهز به شتابسنج را روی مچ دست خود داشتند. این دستگاهها میزان حرکت و دورههای استراحت افراد را ثبت میکردند.
البته دادههای بهدستآمده از این روش به اندازه تجهیزات تخصصی آزمایشگاه خواب دقیق نیست، اما امکان بررسی الگوی خواب تعداد بسیار زیادی از افراد را فراهم میکند؛ موضوعی که در مطالعات گسترده جمعیتی اهمیت زیادی دارد.
بیدار شدنهای مکرر میتواند اهمیت داشته باشد
نتایج پژوهش نشان داد که مدت خواب به تنهایی نمیتواند تصویر کاملی از کیفیت خواب ارائه دهد.
افرادی که خواب منقطعتری داشتند یا بخش بیشتری از شب را در خواب سبک سپری میکردند، در برخی موارد با احتمال بیشتری با مشکلات متابولیک، روانی و عضلانیاسکلتی مواجه بودند.
به بیان سادهتر، ممکن است فرد هفت یا هشت ساعت در تخت باشد، اما این موضوع لزوماً به معنای داشتن خواب باکیفیت نیست. اگر خواب در طول شب بارها قطع شود یا چرخههای طبیعی خواب بهطور مکرر مختل شوند، کیفیت استراحت نیز میتواند تحت تأثیر قرار بگیرد.
ارتباط خواب REM با ۸۳ وضعیت پزشکی
یکی از بخشهای قابل توجه این مطالعه به خواب REM مربوط میشود. REM مرحلهای از خواب است که فعالیت مغز در آن افزایش پیدا میکند و بخش قابل توجهی از رؤیاها نیز در این مرحله رخ میدهد.
بزرگسالان معمولاً حدود یکپنجم تا یکچهارم خواب شبانه خود را در مرحله REM سپری میکنند. دورههای REM نیز معمولاً هرچه به ساعات پایانی شب نزدیک میشویم، طولانیتر میشوند.
پژوهشگران دریافتند داشتن میزان مناسبی از خواب REM با کاهش خطر ۸۳ وضعیت پزشکی مختلف ارتباط داشت. این وضعیتها شامل شماری از بیماریهای قلبیعروقی، اختلالات متابولیک و مشکلات روانپزشکی بودند.
با این حال، این یافته به معنای آن نیست که افزایش عمدی خواب REM میتواند از ابتلا به دهها بیماری جلوگیری کند.
پژوهش چه چیزی را ثابت نمیکند؟
این مطالعه یک پژوهش مشاهدهای است. بنابراین پژوهشگران ارتباط میان الگوهای خواب و وضعیت سلامت افراد را بررسی کردهاند و نمیتوان بر اساس نتایج آن گفت که تغییر در یک مرحله خاص از خواب مستقیماً باعث ایجاد یا پیشگیری از یک بیماری میشود.
به همین دلیل، یافتههای مربوط به خواب REM نیز باید با احتیاط تفسیر شوند. اینکه افراد دارای الگوی خاصی از خواب REM وضعیت سلامت متفاوتی داشتهاند، لزوماً به این معنی نیست که خود این مرحله از خواب علت مستقیم تفاوت در سلامت آنها بوده است.
خواب سبک همیشه نشانه مشکل نیست
خواب سبک نیز به خودی خود اتفاق نگرانکنندهای محسوب نمیشود. خواب طبیعی از مراحل مختلفی تشکیل شده و سپری کردن بخشی از شب در خواب سبک، بخشی از همین چرخه طبیعی است.
مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که سهم خواب سبک بیش از حد شود یا خواب فرد بارها در طول شب قطع شود و فرصت کافی برای طی کردن چرخههای طبیعی خواب وجود نداشته باشد.
در واقع، پیوستگی خواب یکی از عواملی است که ممکن است در ارزیابی کیفیت خواب اهمیت داشته باشد؛ عاملی که با شمردن تعداد ساعتهای خواب به تنهایی قابل مشاهده نیست.
بیش از هزار وضعیت پزشکی بررسی شد
پژوهشگران در این مطالعه بیش از هزار وضعیت پزشکی را بررسی کردند و در نهایت دریافتند ۱۵۶ مورد از آنها با تغییرات در ساختار خواب ارتباط داشتند.
این یافته نشان میدهد ارتباط میان خواب و سلامت ممکن است بسیار گستردهتر از چیزی باشد که صرفاً با پرسیدن یک سؤال ساده درباره «چند ساعت خوابیدن» مشخص میشود.
البته وجود ارتباط میان دو عامل به معنای وجود رابطه علت و معلولی نیست و برای مشخص شدن سازوکار دقیق این ارتباطها به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
برای خواب سالم، ساعت خواب تنها معیار نیست
پیام اصلی این پژوهش را میتوان ساده بیان کرد: خواب سالم فقط به تعداد ساعتهایی که فرد میخوابد محدود نمیشود.
پیوستگی خواب و فرصت داشتن بدن برای عبور طبیعی از مراحل مختلف خواب، از خواب سبک و عمیق گرفته تا مرحله REM، نیز اهمیت دارد.
بنابراین فردی که با وجود خواب هفت یا هشت ساعته، مرتب در طول شب بیدار میشود یا صبحها همچنان احساس خستگی میکند، ممکن است فقط با مشکل کمبود ساعت خواب مواجه نباشد و کیفیت خواب نیز در وضعیت او نقش داشته باشد.
نتایج این پژوهش که در ژورنال PLOS منتشر شده است، در مجموع بر یک نکته تأکید دارد: برای ارزیابی خواب سالم، ساعت خواب مهم است، اما تمام ماجرا نیست.