توکسوپلاسموز در بارداری و ضروری ترین نکاتی که زنان باید بدانند

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

آیا شما هم در دوران بارداری نگران توکسوپلاسموز شده‌اید و نمی‌دانید این عفونت تا چه اندازه می‌تواند برای جنین مهم باشد؟ توکسوپلاسموز در بارداری ممکن است بدون علامت باشد اما اگر عفونت برای نخستین بار در این دوران ایجاد شود، امکان انتقال انگل به جنین وجود دارد. خطر انتقال و عوارض احتمالی هم به زمان ابتلا در بارداری بستگی دارد. اما چطور می‌توان از ابتلا به توکسوپلاسموز پیشگیری کرد و در صورت ابتلا چه درمانی لازم است؟ در ادامه این مطلب از دکترتو به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم.

توکسوپلاسموز در بارداری خطرناک است؟

توکسوپلاسموز در بارداری می‌تواند مهم باشد، به‌خصوص اگر مادر برای نخستین بار در دوران بارداری یا کمی پیش از آن به انگل توکسوپلاسما گوندی (Toxoplasma gondii) مبتلا شده باشد. بسیاری از زنان در زمان عفونت هیچ علامت مشخصی ندارند اما انگل می‌تواند از جفت عبور کرده و به جنین منتقل شود. شدت پیامدها به زمان ابتلای مادر و وضعیت جنین بستگی دارد؛ به‌طور کلی، انتقال به جنین با پیشرفت بارداری احتمال بیشتری پیدا می‌کند، اما عفونت در اوایل بارداری می‌تواند پیامدهای شدیدتری داشته باشد.

عفونت مادرزادی ممکن است با مشکلات توکسوپلاسموز چشمی، عصبی یا تأخیرهای رشدی همراه باشد. بنابراین، مثبت شدن یک آزمایش توکسوپلاسما به‌تنهایی به معنای آسیب قطعی به جنین نیست و باید نوع و زمان عفونت مشخص شود.

آیا ابتلا به توکسوپلاسموز قبل از بارداری برای جنین خطرناک است؟

اگر الگوی آزمایش‌ها (مثلاً IgG مثبت، IgM منفی و آویدیتی بالای IgG در اوایل بارداری) نشان دهد عفونت توکسوپلاسموز چند ماه قبل از بارداری رخ داده است، خطر انتقال به جنین در بارداری فعلی بسیار پایین در نظر گرفته می‌شود اما برای اطمینان تفسیر این نتایج باید توسط متخصص یا بهترین دکتر زنان و زایمان ایران و اغلب با کمک آزمایشگاه مرجع انجام شود و گاهی نیاز به تکرار تست وجود دارد.

علائم توکسوپلاسموز در بارداری چیست؟

توکسوپلاسموز در بارداری معمولا بدون علامت است و همین موضوع باعث می‌شود تشخیص آن فقط بر اساس احساس مادر امکان‌پذیر نباشد. اگر علائم توکسوپلاسموز ایجاد شوند، معمولاً خفیف و شبیه یک بیماری ویروسی هستند و ممکن است شامل خستگی، تب، سردرد، بدن‌درد یا تورم غدد لنفاوی، به‌خصوص در ناحیه گردن، باشند. بعضی زنان ممکن است اصلاً متوجه عفونت نشوند، اما عفونت همچنان می‌تواند برای جنین اهمیت داشته باشد.

بنابراین، اگر در دوران بارداری با گوشت نیم‌پز، خاک آلوده یا مدفوع گربه تماس داشته‌اید یا آزمایش شما احتمال عفونت اخیر را مطرح کرده است، منتظر ظاهر شدن علائم نمانید. در صورت شک، آزمایش خون و ارزیابی پزشکی می‌تواند مشخص کند که آیا عفونت جدید مطرح است یا تماس قدیمی با انگل داشته‌اید.

توکسوپلاسموز در بارداری به جنین منتقل می‌شود؟

توکسوپلاسموز می‌تواند از مادر به جنین منتقل شود؛ این حالت را توکسوپلاسموز مادرزادی می‌نامند. مهم‌ترین خطر زمانی وجود دارد که مادر برای نخستین بار در دوران بارداری یا درست پیش از آن دچار عفونت شود. احتمال انتقال عفونت به جنین معمولاً با افزایش سن بارداری بیشتر می‌شود اما اگر عفونت در اوایل بارداری رخ دهد، آسیب احتمالی برای جنین می‌تواند شدیدتر باشد. به همین دلیل، صرفاً دانستن اینکه مادر توکسوپلاسموز دارد کافی نیست و باید زمان عفونت مشخص شود.

متن انگلیسی:
If you are infected more than a few months before you get pregnant, you will have developed immunity, and this will protect your baby.
ترجمه فارسی:
اگر بیش از چند ماه پیش از باردار شدن به عفونت مبتلا شده باشید، در بدن شما ایمنی ایجاد شده است و این ایمنی از نوزاد شما محافظت خواهد کرد.

به نقل از سایت tommys

توکسوپلاسموز چه عوارضی برای جنین ایجاد می‌کند؟

توکسوپلاسموز مادرزادی ممکن است در بدو تولد بدون علامت باشد اما برخی عوارض می‌توانند در ماه‌ها یا سال‌های بعد ظاهر شوند. شدت عوارض به زمان عفونت و میزان درگیری جنین بستگی دارد. برخی موارد ممکن است فقط با پیگیری طولانی‌مدت مشخص شوند، در حالی که عفونت شدیدتر می‌تواند مغز یا چشم را درگیر کند. عوارض احتمالی عفونت برای جنین شامل موارد زیر است:

• آسیب یا التهاب شبکیه و مشکلات بینایی (رتینوکوروئیدیت)
• کاهش بینایی یا نابینایی در موارد شدید
• هیدروسفالی
• کلسیفیکاسیون داخل جمجمه
• تشنج و مشکلات عصبی
• تأخیر در رشد یا مشکلات تکاملی
• مشکلات کبد، طحال یا سایر اندام‌ها
• در مواردی که عفونت حاد فعال و درمان‌نشده به‌ویژه در اوایل بارداری رخ دهد، خطر عوارض شدید مانند سقط یا مرگ داخل رحمی جنین می‌تواند افزایش یابد (بنابراین تشخیص زودهنگام و شروع سریع درمان اهمیت زیادی دارد)

تشخیص توکسوپلاسموز در بارداری چگونه است؟

تشخیص توکسوپلاسموز در بارداری معمولاً با آزمایش خون و بررسی آنتی‌بادی‌های اختصاصی علیه انگل آغاز می‌شود. مهم‌ترین آنتی‌بادی‌ها IgG و IgM هستند. مثبت بودن IgG معمولاً نشان می‌دهد فرد در مقطعی از زندگی با انگل تماس داشته اما به‌تنهایی مشخص نمی‌کند عفونت چه زمانی اتفاق افتاده است.

IgM نیز می‌تواند در عفونت اخیر دیده شود اما ممکن است مدت طولانی پس از عفونت باقی بماند؛ بنابراین نتیجه مثبت IgM به‌تنهایی برای تشخیص عفونت تازه کافی نیست. در صورت نگرانی درباره انتقال به جنین، بررسی‌های تکمیلی مانند سونوگرافی و در شرایط مناسب PCR مایع آمنیوتیک نیز ممکن است انجام شود.

آزمایش توکسوپلاسموز در بارداری چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش معمول توکسوپلاسموز در بارداری با گرفتن نمونه خون از مادر انجام می‌شود و سطح IgG و IgM اختصاصی توکسوپلاسما گوندی بررسی می‌شود. تفسیر نتیجه باید با توجه به سابقه آزمایش‌های قبلی، زمان بارداری و علائم احتمالی انجام شود. اگر IgG مثبت و IgM منفی باشد، معمولاً بیشتر به دلیل عفونت قدیمی است؛ در مقابل، الگوهای دیگر ممکن است نیاز به بررسی بیشتر داشته باشند.

به دلیل دشواری تعیین زمان دقیق عفونت فقط با یک آزمایش، ممکن است آزمایش تأییدی در آزمایشگاه مرجع یا تست avidity درخواست شود. در صورت نگرانی درباره عفونت جنین، بهترین دکتر جنین شناسی ایران ممکن است از PCR مایع آمنیوتیک استفاده کند. این آزمایش معمولاً در شرایط مشخص و از حدود هفته ۱۸ بارداری انجام می‌شود و به تشخیص وجود DNA انگل در مایع آمنیوتیک کمک می‌کند.

درمان توکسوپلاسموز در بارداری چگونه انجام می‌شود؟

درمان توکسوپلاسموز در بارداری به زمان ابتلا، احتمال انتقال به جنین و نتیجه بررسی‌های تکمیلی بستگی دارد. انتخاب دارو باید حتماً توسط بهترین دکتر عفونی ایران انجام شود، زیرا ایمنی و کاربرد هر دارو در مراحل مختلف بارداری متفاوت است.

در بسیاری از مواردِ عفونت مادر، اگر شواهدی از درگیری جنین وجود نداشته باشد، اسپیرامایسین برای کاهش احتمال انتقال عفونت به جنین تجویز می‌شود. در صورت تأیید عفونت جنین، معمولاً از سه‌ماهه دوم به بعد اسپیرامایسین قطع شده و ترکیب پیریمتامین، سولفادیازین و فولینیک اسید جای آن را می‌گیرد؛ این تصمیم باید حتماً توسط متخصص عفونی یا فوق‌تخصص طب مادر و جنین گرفته شود. داروهایی که بر اساس شرایط ممکن است در درمان این بیماری استفاده شوند عبارت‌اند از:

• اسپیرامایسین
• سولفادیازین
• فولینیک اسید یا لوکوورین همراه پیریمتامین

متن انگلیسی:
For women who are not immune to toxoplasmosis, exposure to this parasite just prior to or during pregnancy may cause the fetus to be infected.
ترجمه فارسی:
برای زنانی که نسبت به توکسوپلاسموز ایمنی ندارند، قرار گرفتن در معرض این انگل کمی پیش از بارداری یا در طول بارداری ممکن است باعث عفونت جنین شود.

به نقل از سایت americanpregnancy

چگونه از توکسوپلاسموز در بارداری پیشگیری کنیم؟

پیشگیری از توکسوپلاسموز در بارداری بیشتر بر کاهش تماس با انگل در غذا، خاک و مدفوع گربه متمرکز است. البته به یاد داشته باشید که نگهداری گربه به‌خودی‌خود به معنی ابتلا نیست؛ رعایت اصول بهداشت و جلوگیری از تماس مستقیم با مدفوع گربه اهمیت بیشتری دارد. اقدامات مهم برای پیشگیری عبارت‌اند از:

• گوشت را کاملاً بپزید و از گوشت خام یا نیم‌پز پرهیز کنید.
• میوه و سبزی را قبل از مصرف به‌خوبی بشویید.
• هنگام باغبانی و کار با خاک دستکش بپوشید.
• بعد از تماس با خاک یا گوشت خام، دست‌ها را بشویید.
• در صورت امکان، تمیز کردن خاک گربه را به فرد دیگری بسپارید.
• اگر مجبور به تمیز کردن جعبه خاک هستید، از دستکش استفاده و دست‌ها را پس از آن کاملاً بشویید.
• گربه خانگی را با غذای مناسب تغذیه کنید و از دادن گوشت خام به آن خودداری کنید.

نتیجه گیری

توکسوپلاسموز در بارداری موضوعی است که باید جدی گرفته شود اما مثبت شدن آزمایش یا داشتن گربه به معنی آسیب قطعی به جنین نیست. مهم‌ترین نگرانی زمانی است که مادر برای نخستین بار نزدیک بارداری یا در دوران بارداری آلوده شود. بسیاری از مادران هیچ علامتی ندارند و به همین دلیل، تشخیص بر اساس آزمایش و ارزیابی پزشکی انجام می‌شود. اگر عفونت جدید تشخیص داده شود، پزشک با توجه به سن بارداری و وضعیت جنین درباره درمان تصمیم می‌گیرد.