مذاکرهکنندگان ایران و آمریکا در حال بررسی یک توافق مرحلهای هستند که بر اساس آن، تهران تنگه هرمز را بازگشایی کند و واشنگتن در مقابل، فشارهای اقتصادی علیه ایران را کاهش دهد.
به نقل از رویترز، مذاکرات با مانع مهمی روبهروست چرا که هر دو طرف میخواهند اهرم فشار خود را حفظ کنند. آمریکا اهرم تحریم و فشار اقتصادی را در اختیار دارد و ایران نیز کنترل دسترسی به یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان را در دست دارد.
رویترز به نقل از دو منبع ایرانی، دو مقام منطقهای و دو دیپلمات غربی گزارش داده است که یکی از گزینههای مطرح، حل بحران در چند مرحله است. به این ترتیب که ابتدا محاصره اقتصادی پایان یابد و تنگه هرمز بازگشایی شود.
بازگشایی هرمز در برابر کاهش فشار اقتصادی
یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت محتملترین راه برای خروج از بنبست، دستیابی به توافقی مرحلهای است که بر اساس آن ایران اجازه عبور کشتیها از تنگه هرمز را بدهد و در مقابل، آمریکا محاصره اقتصادی علیه ایران را لغو کند و تهران احتمالا به داراییهای مسدودشده خود دسترسی پیدا کند.
این مقام ایرانی گفت: «یک راه پیش رو این است که بحران را مرحلهبهمرحله حل کنیم. مرحله نخست پایان دادن به محاصره و بازگشایی هرمز خواهد بود.»
به ادعای رویترز، این طرح در شرایطی مطرح شده که هر دو طرف تلاش میکنند اهرمهای فشار خود را در مذاکرات حفظ کنند. واشنگتن از تحریمها و فشار اقتصادی به عنوان ابزار چانهزنی استفاده میکند و ایران نیز تنگه هرمز را در اختیار دارد. آبراهی که بخش مهمی از تجارت جهانی انرژی از آن عبور میکند.
ایران از مطالبه عوارض عبور عقب مینشیند؟
ایران ممکن است مطالبه دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز را در ازای دریافت امتیازات اقتصادی کنار بگذارد یا دستکم آن را به آینده موکول کند.
با این حال، موضوع اصلی برای تهران حفظ کنترل اداری بر تنگه هرمز است.
یک مقام ایرانی به رویترز گفت: «تمرکز اصلی ایران بر اعمال عوارض در هرمز نیست، بلکه بر حفظ کنترل اداری خود بر این آبراه است.»
این مقام افزود: «ایران ممکن است حاضر باشد موضوع عوارض را به تعویق بیندازد، اما کنترل اداری تنگه را واگذار نخواهد کرد.»
مخالفت کشورهای خلیج فارس
رویترز ادعا کرده است که کشورهای حاشیه خلیج فارس با هرگونه توافقی که به ایران اجازه دهد از تنگه هرمز به عنوان اهرم فشار استفاده کند، مخالف هستند.
بر اساس این گزارش، کشورهای عربی خلیج فارس خواهان بازگشت آزادی کشتیرانی در این آبراه راهبردی هستند و نمیخواهند تنگه هرمز به ابزاری برای فشار بر کشورهای منطقه تبدیل شود.
با این حال، این کشورها همزمان از کاهش تنش و حرکت ایران و آمریکا به سمت یک روند سیاسی حمایت میکنند چرا که ادامه درگیری میتواند پیامدهای اقتصادی و امنیتی گستردهای برای منطقه داشته باشد.
«همهچیز درباره باز کردن تنگه هرمز است»
یکی از مقامهای غربی آشنا با مذاکرات به رویترز گفت: «همهچیز درباره باز کردن تنگه هرمز است. همه ما در داخل تحت فشار هستیم و ایرانیها این را میدانند.»
رویترز مینویسد یکی از چالشهای اصلی مذاکرات این است که هیچیک از طرفین نمیخواهد پیش از دریافت امتیاز متقابل، اهرم فشار خود را از دست بدهد. ایران خواهان کاهش فشار اقتصادی است، در حالی که آمریکا بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز را دنبال میکند.
در چنین شرایطی، توافق مرحلهای میتواند به دو طرف اجازه دهد امتیازات خود را به صورت تدریجی ارائه کنند؛ با این حال، اختلاف بر سر نحوه اجرای توافق و تضمین پایبندی طرفین همچنان از موانع اصلی مذاکرات است.