نینیبان: «چرا لیوان را همانجا گذاشتی؟»، «چرا به من خبر ندادی؟»، «چرا باز دیر کردی؟»؛ خیلی وقتها دعوای زن و شوهر از موضوعی شروع میشود که در ظاهر آنقدرها هم مهم نیست. اما چند دقیقه بعد، بحث از یک ظرف نشسته یا یک پیام جوابدادهنشده به دلخوریهای قدیمی، مشکلات مالی یا حتی جمله «تو هیچوقت من را درک نمیکنی» میرسد! واقعیت این است که در بسیاری از اختلافهای زوجین، موضوع ظاهری دعوا الزاماً همان چیزی نیست که واقعاً باعث ناراحتی شده است. پژوهشهای جان و جولی گاتمن نیز نشان میدهد بسیاری از مشکلات زوجها تکرارشوندهاند و ریشه در تفاوتهای شخصیتی، نیازها یا ارزشهای دو طرف دارند.
دعوا همیشه درباره همان موضوع کوچک نیست
گاهی یک اتفاق ساده فقط جرقهای برای بیرون آمدن احساساتی است که مدتها جمع شدهاند. مثلاً ممکن است ناراحتی از اینکه همسر زباله را بیرون نبرده، در واقع به احساس «همه کارهای خانه روی دوش من است» مربوط باشد.
یا وقتی یکی از زوجین از جواب ندادن پیام همسرش ناراحت میشود، مسئله اصلی ممکن است احساس نادیده گرفته شدن یا اهمیت نداشتن باشد.
به همین دلیل، به جای اینکه فقط روی موضوع ظاهری بحث تمرکز کنیم، بهتر است ببینیم پشت این ناراحتی چه نیازی قرار دارد.
خستگی و فشارهای روزمره هم دعوا را بیشتر میکنند
وقتی زن و شوهر خسته، مضطرب یا درگیر فشارهای کاری و خانوادگی هستند، تحملشان برای اختلافهای کوچک هم کمتر میشود. در چنین شرایطی ممکن است یک اتفاق ساده واکنش شدیدی ایجاد کند.
حتی زمان مطرح کردن یک موضوع میتواند اهمیت داشته باشد. شروع گفتوگو با سرزنش، کنایه یا صدای بلند معمولاً فضا را برای گفتوگوی سازنده سختتر میکند. مؤسسه گاتمن توصیه میکند زوجها به جای شروع تهاجمی، مسئله را با بیان احساس و نیاز خود مطرح کنند.
مثلاً به جای اینکه بگوییم:
«تو هیچوقت به من کمک نمیکنی!»
میتوان گفت:
«امروز خیلی خستهام و دوست دارم در کارهای خانه بیشتر کمکم کنی.»
موضوع تقریباً همان است، اما شکل بیان آن میتواند مسیر گفتوگو را تغییر دهد.
بعضی زوجها به جای حل مسئله، دنبال مقصر میگردند
وقتی هدف یک بحث تبدیل میشود به اینکه «چه کسی مقصر است؟»، احتمالاً گفتوگو از مسیر اصلی خود خارج میشود. سرزنش، دفاع کردن، تحقیر یا سکوت و کنار کشیدن از جمله الگوهای ارتباطی منفیای هستند که در پژوهشهای گاتمن درباره تعارض زوجین مورد توجه قرار گرفتهاند.
در یک اختلاف سالم، قرار نیست یکی برنده و دیگری بازنده باشد. هدف این است که هر دو نفر بفهمند مشکل چیست و برای آن راهحلی پیدا کنند.
چرا یک موضوع مدام تکرار میشود؟
اگر زن و شوهر بارها بر سر یک موضوع مشخص بحث میکنند، ممکن است مسئله واقعاً حل نشده باشد. تحقیقات گاتمن نشان میدهد بخش قابلتوجهی از مشکلات زوجها، مشکلاتی تکرارشونده هستند و همیشه قرار نیست با یک گفتوگو برای همیشه ناپدید شوند.
برای مثال، یکی از زوجین ممکن است نظم و برنامهریزی را بسیار مهم بداند و دیگری انعطافپذیری را ترجیح دهد. اگر هر بار یکی بخواهد دیگری را کاملاً شبیه خودش کند، همان اختلاف دوباره برمیگردد.
در چنین شرایطی، هدف میتواند این باشد که زوجین تفاوت یکدیگر را بشناسند و راهی برای مدیریت آن پیدا کنند، نه اینکه حتماً یکی از آنها تغییر کند.
وسط دعوا کمی فاصله بگیرید
گاهی ادامه دادن بحث در حالی که هر دو نفر عصبانی هستند، نتیجهای جز گفتن حرفهایی که بعداً از آنها پشیمان میشویم ندارد. پژوهشهای گاتمن نشان دادهاند که یک وقفه کوتاه برای آرام شدن میتواند به بهتر شدن ادامه گفتوگو کمک کند.
البته «فاصله گرفتن» با قهر کردن فرق دارد. میتوان خیلی ساده گفت:
«الان هر دو عصبانی هستیم. بیا کمی آرام شویم و بعد دربارهاش حرف بزنیم.»
مهم است که این وقفه به معنای رها کردن مسئله نباشد و گفتوگو در زمان مناسب ادامه پیدا کند.
رابطه فقط با حل دعواها قوی نمیشود
یکی از نکات مهم در رابطه زوجین این است که ارتباط خوب فقط هنگام بحران ساخته نمیشود. توجه کردن به حرفهای کوچک همسر، پرسیدن حال او، تشکر کردن و پاسخ دادن به تلاشهای روزمره برای برقراری ارتباط میتواند به احساس نزدیکی کمک کند. پژوهشهای گاتمن نیز روی اهمیت همین تعاملهای کوچک روزمره تأکید دارند.
بنابراین اگر زن و شوهری دائماً بر سر مسائل کوچک دعوا میکنند، شاید بد نباشد علاوه بر بررسی خود دعواها، به کیفیت ارتباط روزمرهشان هم نگاه کنند.
چه زمانی دعواهای زوجین نیاز به کمک تخصصی دارد؟
اختلاف نظر در زندگی مشترک طبیعی است، اما اگر دعواها مرتباً به توهین، تحقیر، تهدید، ترساندن، کنترل شدید یا خشونت منجر میشوند، موضوع دیگر یک اختلاف ساده نیست. در چنین شرایطی کمک گرفتن از روانشناس یا مشاور خانواده میتواند ضروری باشد. در صورت وجود خشونت یا احساس خطر، اولویت با امنیت فرد آسیبدیده و دریافت کمک مناسب است.
در نهایت، هدف یک رابطه سالم این نیست که زن و شوهر هیچوقت دعوا نکنند. اختلاف نظر بخشی از زندگی مشترک است؛ مهم این است که زوجین یاد بگیرند درباره اختلافها بدون تحقیر و سرزنش صحبت کنند، نیازهای پشت ناراحتیهایشان را ببینند و بعد از تنش بتوانند دوباره به گفتوگو و ارتباط برگردند.