نمودار و جایگاه معاونت پژوهش، آموزش و فناوری به چه صورت است؟
یکی از معاونتهای وزارت صنعت، معدن و تجارت، معاونت آموزش، پژوهش و فناوری است. وظایف این معاونت بسیار گسترده است و موسسات گوناگونی نیز وجود دارند که هم راستا با آن فعالیت میکنند. مانند دانشگاه صنایع و معادن، موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، موسسه آموزش عالی علمی و کاربردی و سازمان مدیریت صنعتی. البته معاونت آموزش، پژوهش و فناوری، برخلاف دیگر معاونتها معاونت نوپایی است. به این معنی که این معاونت در دولت نهم و دهم منحل شده بود و در دولت یازدهم احیا شد. بنابراین این معاونت کار خود را از سال ۹۳ شروع کرد. از این رو عملکرد این بخش را طی مدت سه ساله باید شاهد باشیم. یکی از کارهایی هم که در ۶ ماه آینده در دولت دوازدهم باید در این معاونت انجام شود تحول بنیادین ساختاری است. تحول ساختاری به این معنی که کمک کند کارش را چابک تر انجام دهد و یک نظام هماهنگی در ارتباط با این معاونت اتفاق بیافتد که با همکاری در سطح ملی پیش رود و گزارشها مرتب پیگیری شود.
طی چند ماه گذشته چه برنامهای در این معاونت انجام شده است؟
تدوین گزارش عملکرد معاونت آموزش، پژوهش و فناوری در دستور کار است تا چراغ راهی برای آینده باشد. به علاوه اینکه برنامهریزی برای انجام امور در سال ۱۳۹۶ در سه بعد پژوهش، فناوری و آموزش در جریان است که همزمان در حال اجرای این برنامهها نیز هستیم.
به تفکیک در حوزه آموزش، پژوهش و فناوری چه اقداماتی در این معاونت انجام شده است؟
همچنین در سال ۱۳۹۵، برنامهریزی در بعد آموزش حوزه صنعت، معدن و تجارت اجرایی شد. این برنامه به منظور توانمندسازی و آموزش کارکنان انجام شد که در حدود ۴ میلیون نفر ساعت آموزش داده شده بود. رقمی که پیش از آن چنین رکوردی را نداشتیم.البته این برنامه در سال ۹۶ سه برابر است. به این معنی که قرار است حدود ۱۲ میلیون نفر ساعت در سال ۹۶ آموزش دهیم.
در بعد فناوری و ارتباط صنعت و دانشگاه چند تفاهمنامه با وزارت علوم منعقد شده بود که آنها را اجرایی کردیم. که در دولت یازدهم نسبت به گذشته بیسابقه بوده است. به عبارتی نخستین بار است در دولت یازدهم ارتباط واقعی و موثر بین این دو وزارتخانه برقرار میکنیم. یکی از این تفاهمنامهها درباره اساتید و در دو حوزه فرصت مطالعاتی صنعتی و پسادکترای صنعتی است. در این راستا ما ارتباط صنعت و دانشگاه برقرار میکنیم. تا جایی که امروز از بنگاههای صنعتی و اقتصادی در حدود ۱۰۰ نفر استاد هم برای فرصت مطالعاتی صنعتی هم برای پسا دکترا اعلام نیاز کردهاند. به عنوان نمونه شرکت خودروسازی سایپا برای ۲۵ نفر برای پسا دکترای صنعتی اعلام نیاز کرده است.
این برنامه چه مزیت هایی به همراه دارد؟
صنایع ما میخواهند توسعه و نوسازی و نوآوری داشته باشند. از این رو نیازمند منابع انسانی توسعه یافته و محقق هستند و از طرف دیگر اساتید ما نیاز دارند که پژوهش داشته باشند. از طرفی با این برنامه ارتباط بین صنعت و دانشگاه برقرار میشود. بنابراین از یک طرف صنعت سود میکند و از طرف دیگر دانشگاه. یعنی از یک طرف صنعت مشکلات خود را حل میکند و به سمت نوآوری میرود و از طرف دیگر اساتید دانشگاه با صنعت پیوند میخورند. به این معنی که کار تحقیقاتی واقعی انجام میدهند و مسیله محور، هدف گرا و ماموریت گرا عمل میکنند.
جزییات تفاهمنامههای منعقده چیست؟
در همین راستا تفاهمنامهای در ارتباط با دانشجویان در دو بخش تدوین شده که یک بخش مربوط به دانشجویان تا سطح کارشناسی است تا زمانی که آنها از دانشگاه فارغ التحصیل میشوند با صنعت بیگانه نباشند. در نظر گرفته شده است که این دسته از دانشجویان در ایام تابستان کار آموزشی خود را در صنایع مختلف متناسب با رشتههای تحصیلی شان انجام بدهند. بنابراین با وزارت علوم تفاهمنامهای منعقد شده که از تابستان امسال اجرایی میشود.
یکی دیگر از تفاهمنامهها مربوط به دانشجویان دکترا و ارشد است. به این منظور که پایان نامههای خود را در حوزه هایی به سرانجام برسانند که مورد نیاز کشور است. دانشجویان با استفاده از ظرفیتهایی که در بنگاههای صنعتی و معدنی است موضوعی را انتخاب میکنند که گرهای از مشکلات از صنعت و معدن و تجارت باز کند. به این ترتیب از یک طرف مشکل صنعت حل میشوند و از طرف دیگر کمک هزنیه تحقیقی داده میشود و پایان نامههای مفید نوشته میشود.
یکی از محورهای دیگر این است که صنایع و معادن و بنگاههای صنعتی میتوانند مشکلات خود را به عنوان طرح تحقیقاتی به ما اعلام کنند و ما آنها را به دانشگاهها اعلام میکنیم. بدیهی است که موضوعات در بستر دانشگاهی مورد بررسی قرار میگیرد و از این رو برگی از مشکلات صنعتی کشور حل خواهد شد.
در مورد بخش فناوری چه اقداماتی در دستور کار است؟
به جرات میتوانیم بگوییم که فناوری فرزند توانمند تحقیقات است. در این راستا یک مرکز صنایع پیشرفته وجود دارد که به واحدهای صنعتی که بخش آراند دی ندارند کمک میشود که این بخش در آنها راهاندازی شود و از طرف دیگر محصولات دانش بنیان داشته باشند. بدیهی است که در کشور ۳ هزار شرکت دانش بنیان داریم. در این راستا با همراهی و هم افزایی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به همراه مراکز رشد، پارکهای علم و فناوری، معاونت علمی ریاست جمهوری، تلاش میشود که واحد صنعتی دانش بنیان شوند و محصولات دانش بنیان ارائه دهند. وقتی محصولات آنها دانش بنیان شود ارزش افزوده بالاتری خواهند داشت. نزدیک به ۱۰۰ هزار واحد صنعتی در کشور وجود دارد که باید به آنها کمک کرد که به سمت دانش محور شدن پیش روند.
در کنار مرکز صنایع پیشرفته، مرکز توسعه و کاربرد الکترونیک نیز وجود دارد که در دو بخش نرم افزاری و سخت افزاری در کشور فعالیت میکند. شرکت هایی که در بخش نرم افزار و سخت افزار هستند میتوانند پروانه فعالیت از این مرکز دریافت کنند. در کنار آن کار هدایت این شرکتها بر عهده این مرکز است. همچنین جشنواره و همایش در این زمینه برگزار میشود. مشابه جشنوارهای که قرار است در آذرماه امسال برگزار شود.
بخش دیگر دفتر مالکیت صنعتی است که به ثبت محصولات ملی کمک میکند.این دفتر کارهای بزرگی در دستور کار دارد.همچنین این دفتر همکاری خوبی با سازمانهای جهانی همچون یونیدو و جایکا و دیگر سازمانهای دیگر دارد.
بخش دیگر موسسه عالی علمی و کاربردی است که ۲۰۶ مرکز در سراسر کشور در حوزههای صنعت و معدن و تجارت دارد که حدود ۱۸۰ آنها فعال هستند که ۲۰۰ هزار دانشجو در سراسر کشور دارد. تلاش ما این است که از طریق اینها آموزشها انجام شود.
چه اقداماتی برای گسترش کسب و کارهای نوین انجام میشود؟
در این زمینه تفاهمنامهای بین سازمان صنایع کوچک و شرکت شهرکهای صنعتی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری منعقد شده است. از این رو در این قسمت نیز فعالیت و برنامه انجام میشود.
ارتباط معاونت آموزش، پژوهش و فناوری با معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری چیست؟
معاونت علمی و فناوری از صنایع روزبه رشد و نوآور حمایت میکنند. طبیعی است که ما هم از صنایع پیشرفته حمایت میکنیم. در بخش نوآوری و توسعه فناوری همکاری تنگاتنگی داریم. سامانهای هم برای عرضه محصولات دانش بنیان و صنایع پیشرفته وجود دارد. در این سامانه مشترک صنایع پیشرفته و همگن معرفی میشوند. مزیت این سامانه این است که صنایع همگن میتوانند همدیگر را پیدا کنند و کسانی که به دنبال محصولات مورد نیاز خود هستند میتوانند به این سامانه دسترسی پیدا کنند و اطلاعات بگیرند و دادوستد کنند.
نظر شما درباره ایجاد شهرهای دانش در اطراف دانشگاهها چیست. مشابه اقدامی که قرار است در اطراف دانشگاه تهران اجرایی شود؟
موضوع دانشگاههای کارآفرین یا کارآفرینانه در دنیا رواج دارد. در کشور ما نیز پارکهای علمی و فناوری وجود دارد که برخی از آنها جزء دانشگاهها هستند. از این رو رویکرد مشابه در این زمینه در حال گسترش است و در کشور ما نیز شتاب خوبی گرفته است. بدیهی است که در شهرکهای صنعتی نیز این رویکرد اتفاق بیافتد.
در کنار ضرورت مرکز تحقیق و توسعه برای واحدهای صنعتی چقدر بر اهمیت مرکز طراحی و توسعه از جانب تاکید میشود و آیا با واحدهای صنعتی به صورت تکلیفی و دستوری برخورد میشود؟
کار وزارتخانه حاکمیتی، رعایت و نظارت و سیاستگذاری است. البته در دفتر پژوهش و فناوری و دفتر صنایع پیشرفته آموزش دیاند دی در جریان است. ما هم تلاش کنیم که این روند توسعه پیدا کند. در شهرکهای صنعتی نیز درراستای پژوهش، فناوری و آموزش در سطوح کلان عمل میکنیم.
دورنمای بخش پژوهش و فناوری در ۴ ساله دولت دوازدهم را چگونه برآورد میکنید؟
علاوه بر آموزش بخش پژوهش و تحقیق و توسعه مهم است و آینده هر کشوری از این راه میگذرد. به نظر میرسد که در آینده نزدیک توانمندی کشورها براساس سطح توانمندی نواوریها مقایسه میشود از این رو اگر قرار باشد کشور توانمند شود را این قدرت و توانمندی از دانش و دانشگاه و پژوهش و نگاه علمی میگذرد. اعتقاد دارم دولت روحانی از این نگاه مثبتی بوده است و جهش خوبی در ۴ ساله آخر داشته باشیم.
بنابراین باید دو رویکرد مد نظر باشد؛ نخست درصد قابل قبولی از واحدهای صنعتی باید واحد آراند دی داشته باشند. دوم اینکه واحدهای صنعتی باید بتوانند محصولات دانش بنیان تولید و در بازاهای داخلی رقابت کنند. که لازمه آن داشتن بخش آراند دی فعال است.
برجام به عنوان دستاورد دولت یازدهم چه تاثیری در سهولت انتقال یا صادرات دانش فنی و فناوری داشته است؟
برای اینکه تولید کنیم نیاز به آرامش داریم. آرامشی که در سالهای تحریم وجود نداشت. در حالی که آقای روحانی در ۴ سال اول در ارتباط با برجام، ایجاد آرامش و امنیت و زدودن یک جنگ خانمان سوز کار چند رییسجمهوری را ایفا کرد. بدیهی است در این فضا، بخشهای تولید با استفاده از توان داخلی و ارتباطات بینالمللی میتوانیم کالاها را تولید و صادر کنیم و اطمینان دارم مردم در ۴ سال آینده میوه شیرین برجام را بچشند.