«مردم گرام»؛ شهر روی آنتن

قرار است هرکدام از این افراد با زبان خودشان با مردم صحبت کنند و آنها را تحت ‌تأثیر قرار دهند. اتاق فکر مردم گرام، متشکل از نویسندگان و اهالی رسانه است و این اتفاق خیلی کم رخ می‌دهد که برنامه‌سازان تلویزیونی ارتباط سازنده‌ای با رسانه‌های چاپی داشته باشند و از تجربیات آنها استفاده کنند. مردم گرام نگاه شهری به ماجرا دارد و سعی دارد از پیشرفت‌های شهری و فرهنگ شهرنشینی تهران در 10 سال اخیر صحبت کند.

بدیهی است که حامی برنامه‌ای با چنین رویکردی شهرداری است. مردم گرام قرار بود چند ‌ماه قبل روی آنتن برود‌ اما بنا به دلایل متعددی پخش آن به بعد از انتخابات موکول شد. حالا مردم با برنامه‌ای مواجه‌اند که قرار است هر شب یکی از معضلات شهری را به چالش بکشد. تهیه‌کننده مردم گرام برای ما از تولید و اهداف برنامه می‌گوید.

مهدی جهانگیری که سال‌های نوجوانی خود را با عکاسی شروع کرد، بعدها رشته تخصصی فیلم‌سازی را دنبال کرد و سپس وارد حوزه مستندسازی شد.او برای تلویزیون میان برنامه و همچنین مستندهای تبلیغاتی و صنعتی زیادی ساخت. او ساخت برنامه برای تلویزیون را با برنامه تار و پود برای شبکه یک شروع کرد؛ برنامه‌ای که برای تعلیم و تربیت کودکان تهیه شده بود. جهانگیری حالا با تهیه‌کنندگی مردم گرام به شبکه سه آمده است.

مردم گرام چیست؟

مردم گرام یک برنامه اجتماعی است که با هدف معرفی پیشرفت‌های شهر تهران تولید شده است. تمام قسمت‌های مردم گرام، قبل از شروع تیتراژ، با گلستان‌خوانی شروع و هر بار توسط یک هنرمند اجرا می‌شود. این ادای دینی به ادبیات کهن ایران است.

بعد از آن مهمان برنامه معرفی می‌شود. در هر برنامه با یک مدیر جهادی آشنا می‌شویم؛ شخصی که با بن بست‌های شهری مواجه شده و آنها را حل کرده است. استندآپ کمدی بخش طنز و شاد مردم گرام است که متفاوت از اجراهای استودیویی است. مقایسه پیشرفت‌های شهر تهران آیتم دیگر برنامه است و هر بار با یک توریست خارجی ‌ یا ایرانی مقیم خارج از کشور درباره شکل و فضای شهری صحبت می‌شود.

آیتم کودکانه، آیتم نهایی مردم گرام و همچنین سخت‌ترین آن است. جهانگیری می‌گوید: «کنترل کودکان مقابل دوربین سخت‌ترین کار است. در این بخش با بچه‌ها درباره آینده شغلی و شهری‌شان صحبت می‌شود؛ مثلا درباره اینکه در آینده با چه وسیله نقلیه‌ای به محل کارشان می‌روند. واکنش و پرسش بچه‌ها به‌عنوان آینده‌سازان کشور جالب توجه است. »

چرا ساخته شد؟

از ابتدای طرح صحبت‌های مقام معظم رهبری خیلی مورد توجه برنامه‌سازان بود. ایشان اشاره خاص و جالبی نسبت به شهر تهران داشتند. گفته بودند:« تهران، از یک طرف نماد آبادانی، صلاح، سعادت و سبک زندگی در کشور است و از طرف دیگر به‌عنوان الگو و خط‌دهنده برای شهرهای سراسر کشور، مطرح است.»

در واقع اگر مردم، تهران را آباد، پیشرفته، زیبا و محلی امن و آرام برای زندگی بدانند و مدیریت آن را به کارآمدی و درستکاری بشناسند، ایران اسلامی و نظام حاکم بر آن را اینگونه خواهند دانست. جهانگیری معتقد است: « رشد چشمگیر پایتخت در حوزه‌های مختلف و رقم خوردن اتفاقات بزرگ طی سال‌های پس از انقلاب و به‌ویژه در این دوره‌ 12 ساله که با وجود محدودیت‌های متعدد، صورت گرفته، درصورتی که بتواند با اطلاع‌رسانی هدفمند و با مشارکت مردمی همراه باشد، در ارتقای احساس امید، رضایتمندی و قدردانی مردم از نظام اسلامی بسیار مؤثر خواهد بود.»

الگوبرداری از تهران در شهرهای بزرگ دیگر هم اتفاق افتاده است: « خودم اصالتا تهرانی نیستم و دیدم چه الگوبرداری‌هایی از شهر تهران در دیگر کلانشهرها شده و خبر دارم که بین مدیران شهری مشورت و اتفاق نظر شکل گرفته است. از طرفی، یکی دیگر از اهداف برنامه ما این بود که ایران را به لحاظ پیشرفت شهری با کشورهای دیگر مقایسه کنیم و ببینیم در این 10، 12 سال اخیر چه روندی را طی کرده ‌ و وضعیت کنونی‌ آن در مقایسه با دیگر کشورها چگونه است. ایجاد حس غرور و امید برای آینده مساله ما بود.»

ماه عسل، خنداونه و دورهمی

از نظر مخاطبان برنامه، مردم گرام تلفیقی است از خندوانه، دورهمی و‌ ماه عسل. این سؤال پیش می‌آید که چرا برنامه‌ها سعی در تکرار دارند؟

جهانگیری درباره انتخاب سبک برنامه می‌گوید:«برای این برنامه اتاق فکری تشکیل دادیم و از خیلی قبل‌تر برنامه‌های مشابه خارجی را رصد کردیم و دیدیم که چه جذابیت‌هایی در این قبیل برنامه‌ها وجود دارد. فرم‌ها، ایده‌ها و ساختارهای مختلف را از نظر هنری بررسی کردیم. همان جا با فرض اینکه ممکن است شباهتی به دورهمی و خندوانه داشته باشیم به یک طرح کلی رسیدیم.»

مردم گرام جزو معدود برنامه‌هایی است که با مشارکت رسانه‌ها ساخته شده: « در اوایل طرح برنامه با مدیر همشهری محله همکاری داشتیم. همشهری محله کانالی به نام «طهرونی» داشت که جرقه اولیه سوژه‌های برنامه از آنجا زده شد. صحبت‌هایی با مدیریت همشهری محله هم شد و قرار شد برنامه‌ای شروع شود که پایه اولیه مردم گرام بود. برای انتخاب سوژه‌ها با خبرنگاران همشهری صحبت و مشورت کردیم و از تجربیات آنها کمک گرفتیم.» ذهنیت برنامه براساس همین گفت‌وگو‌ها با محوریت مردم و شهر شکل گرفت.

سعی شد از سوژه‌هایی استفاده شود که تابه حال مردم خیلی به آنها توجه نکرده‌اند.در برنامه غالبا از کسانی صحبت می‌شود که در ساختار زندگی شهری ساده اما مؤثرند؛ مثلا ممکن است شما رفتگر محله‌تان را به چهره نشناسید، یا مدیرانی که در سازندگی شهری مؤثر بودند و خیلی شناخته‌شده نیستند: « اتاق فکری داشتیم که آنالیز برنامه‌ها و سوژه‌ها در آنجا انجام می‌شد. خروجی این اتاق به نویسندگان و در نهایت به یک نویسنده اصلی یا سردبیر تحویل داده می‌شد.»

آغاز کار

از قبل عید قرار بود پخش برنامه مردم گرام شروع شود‌ اما به دستور شهردار تهران برای جلوگیری از شائبه سیاسی، این کار قبل از انتخابات ساخته نشد. بعد از انتخابات مجددا تولید آن آغاز و به گفته جهانگیری؛ دوستان در شبکه سه تشخیص دادند که این برنامه در‌ ماه رمضان پخش شود. در‌ماه رمضان مردم گرام سه‌شب در هفته پخش می‌شد‌ اما این شب‌ها ساعت 11 از شبکه سه پخش می‌‌‌شود. جهانگیری درباره چگونگی ادامه برنامه معتقد است:« فعلا قصدمان این است که 52 قسمت از این برنامه را تولید کنیم. تداوم‌ مردم‌گرام بستگی به‌نظر شبکه دارد.»

حفظ ریتم

حفظ ریتم برنامه از مهم‌ترین بخش‌های یک برنامه است. مردم خیلی دوست ندارند برای مدت طولانی شاهد گفت‌و‌گو با یک نفر باشند. بخش‌های جانبی یک گفت‌وگو مثل آیتم‌های شهری و خارج از استودیو برای مردم جذابیت بیشتری دارد. از طرفی ریتم هم باید مورد توجه باشد؛ آنگونه که جهانگیری می‌گوید:« برای اینکه ریتم برنامه تند باشد آیتم‌های کوتاهی در حد یک دقیقه در نظر گرفته‌ایم.»ممکن است به‌خاطر کوتاه بودن آیتم، مهمانان قبول نکنند که در برنامه حاضر شوند، اما به‌نظر تهیه‌کننده: « تا الان که مشکلی از این نظر نداشتیم و همه با روی باز مهمان برنامه شدند و دعوت ما را قبول کردند. خانم لاله اسکندری، سیما تیرانداز، اکبر عبدی، پژمان بازغی، بهنوش بختیاری و... مهمانان برنامه ما شدند.

با اینکه هنوز برنامه ما جا نیفتاده اما در حال تغییر و تحول هستیم. ممکن است بعضی از آیتم‌ها کوتاه و بلند شوند‌ اما این درست نیست که بخواهیم کل آنتن و برنامه را با یک نفر پر کنیم؛ این بی‌احترامی به مخاطب است.» بنابراین مردم‌گرام سعی کرده نگاه جدیدی داشته باشد و بدون اینکه وارد مسائل خصوصی چهره‌ها شود آنها را وارد موضوع برنامه کند و از آنها سؤال‌هایی از این دست بپرسد که: رابطه‌‌‌شان با شهر و شهرنشینی چگونه است و چه اتفاقاتی در سطح شهر برای‌شان افتاده.

بر وزن تلگرام

اسم برنامه خیلی‌ها را یاد تلگرام می‌اندازد. باید گفت که تلگرام در انتخاب اسم برنامه بی‌تأثیر نبوده است، همانطور که این تهیه‌کننده می‌گوید: «اسامی متعددی مدنظر داشتیم‌ اما به این نکته رسیدیم که مردم بسیار محترمی داریم؛ مردمی که صبور هستند، تحمل زیادی دارند و هوشمندانه پا به پای انقلاب آمده‌اند.

در خیلی از برنامه‌های مشابه خارجی مردم اصلا حضور ندارند. بنابراین به‌خودمان گفتیم، اگر قرار است از مردم صحبت کنیم باید اسم‌شان در عنوان برنامه بیاید. با این کار به آنها احترام گذاشته‌ایم. از طرفی به شبکه‌های اجتماعی هم توجه داشتیم؛ به‌عنوان نماد مردمی که با استفاده از تکنولوژی باهم در ارتباط هستند. این شبکه‌ها امروزه تبدیل به رسانه شده‌اند و روی افکار عمومی تأثیر زیادی دارند. »

تبلیغ یا ترویج

حامی مالی این برنامه شهرداری تهران است.بنابراین ممکن است این شائبه به‌وجود بیاید که کل برنامه سفارشی است و قرار است با برنامه‌ای تبلیغاتی روبه‌رو باشیم اما جهانگیری می‌گوید:« سعی داریم مساله اصلی ما انسان و شهر و همچنین ارتباط این دو با هم باشد ؛ مثلا در برنامه جمع‌آوری پسماند تلاش کردیم انواع روش‌های زباله‌سازی‌ و جمع‌آوری زباله آموزش داده شود. قطعا برنامه ما اسپانسر یا حامی مالی دارد و بدیهی است که سفارش داشته باشیم، اما چیزی که دغدغه اصلی برنامه است توجه به مسائل شهری است. برای نمونه فرهنگ حمل‌ونقل شهری مساله مهمی است.

بنابراین طبیعی است که از مترو یا اتوبوس‌های بی‌آرتی نام ببریم که ارکان اصلی حمل‌ونقل شهری هستند. مسلما پیشرفت پایتخت مدنظر ماست و طبعا با نهادهای مرتبط در تماس هستیم و از آنها گزارش تهیه می‌کنیم.با این همه منظور این نیست که مخاطب را فراموش کنیم و او را درنظر نگیریم. قطعا مردم اولویت اصلی ما هستند. قبول داریم که مردم گرام، فعلا مردم گرامِ تهران است اما انشالله مردم گرام ایران خواهد شد. »