تاریخ انسان خردمند

حدود 13/5 ‌میلیارد سال پیش ماده و انرژی و زمان و فضا از طریق مهبانگ یا نظریه «بیگ‌بنگ» به وجود آمد. در حدود 70‌ هزار سال قبل موجوداتی از گونه انسان به نام «انسان خردمند» دست‌به‌کار ایجاد ساختارهای پیچیده‌تری شدند که منجر به ایجاد انقلاب‌های بعدی شد که مسیر تاریخ را تعیین کردند. انقلاب شناختی در حدود 70‌ هزار سال آغازگر دوره‌ای شامل ظهور زبان و تاریخ است. در این زمان «جهش ژنتیکی» در گونه انسان، او را قادر کرد به فکرکردن به اشکالی غیرمترقبه و موجب شد ارتباطات خود را به زبانی جدید سازمان دهد. انقلاب شناختی نه‌تنها قادر به انتقال اطلاعات شد، بلکه ذهن انسان خردمند در این دوره توانست فضاهای تخیلی، اسطوره، خدا و پول را خلق کند. انقلاب کشاورزی در حدود 12 هزار سال قبل به این روند سرعت داد. نویسنده از این دوران به‌عنوان «فریب بزرگ تاریخ» یاد می‌کند. زندگی کشاورزی با دستیابی به شماری از گیاهان؛ مثل گندم، برنج و سیب‌زمینی و کشت آنها مترادف بود با یک سیستم غذایی فقیر. ازدیاد محصول بیشتر، خوراک جمعیت جدیدی بود که به‌گونه‌ای انفجارآمیز افزایش می‌یافت. انسان خردمند از این پس ناچار بود نظم زندگی خود را با مقتضیات گندمی که می‌کاشت هماهنگ و تمام عمر خود را در کنار مزرعه خود، با خانواده پرجمعیتش سپری کند. در این انقلاب، زندگی انسان در مقایسه با زندگی پیشینیان خود سخت‌تر و یکنواخت‌تر شد. زندگی کشاورزی در 12‌ هزار سال گذشته بدون تغییرو‌تحولی جدی جریان یافت تا زمان انقلاب علمی که 500 سال پیش شروع شد و ما هنوز در درون آن به‌سر می‌بریم. تسخیر مناطق بکر در آن‌سوی آب‌ها و ضرورت کسب آگاهی نوین برای دست‌اندازی‌های جدید، مقتضیات همکاری میان سرمایه و تحقیقات را فراهم آورد. فتوحات سرزمین‌های ناشناخته زمینه‌ساز امپراتوری‌های گسترده نوین شدند و منزلت علم در فراهم‌آوردن آگاهی برای گسترش این امپراتوری‌ها به بالاترین نقطه صعود کرد. ثروت‌های افسانه‌ای جدید پشتوانه تحقیقات علمی بی‌پایان شد تا ولع سیرناشدنی دانش‌اندوزی را جوابگو باشد. از این پس علم و آگاهی و امپراتوری ابعادی از یک کل یکپارچه شدند که در قالب یک نظام نوین سرمایه‌داری ظهور یافتند. موضوع کتاب «انسان خردمند» داستان تأثیر این سه انقلاب بر انسان و بر موجودات دیگری است که روی کره زمین زندگی می‌کنند. نویسنده در کتاب می‌کوشد با دقت علمی و مدارک باقی‌مانده به این سؤالات پاسخ گوید: چطور گونه ما در نبرد برای سلطه بر دیگران پیروز شد؟ چرا نیاکان شکارگر- خوراک‌جوی ما اقدام به ساختن شهرها و برپایی پادشاهی‏ها کردند؟ چگونه به خدایان و ملت‏ها و حقوق ‌بشر ایمان آوردیم، به پول و کتاب‏ها و قوانین اعتماد کردیم و به بوروکراسی و مصرف‏گرایی امروزی رسیدیم؟ رابطه تاریخ و زیست‌شناسی چیست؟ آیا عدالت در تاریخ یافت می‌شود؟ آیا در مسیر تاریخ مردمانی سعادتمندتر شده‌اند؟ دنیای ما در‌ هزاره آینده بر اساس حدس و گمان به کدام سمت خواهد رفت؟