مخدوش‌شدن مرز میان خبر و شایعه
پیش دوستی آمده‌ایم. بعد از سلام و احوالپرسی، بی‌مقدمه می‌گوید فلان خبر را شنیده‌ای؟
تیتر خبر را شفاهی تعریف می‌کند. تیتری که 2 ویژگی اصلی دارد: 1- جنجالی است 2- عجیب است. آنقدر جنجالی و عجیب که به صحتش شک می‌کنی و وقتی سراغ منبع خبر را می‌گیری متوجه می‌شوی یکی از کانال‌های تلگرامی آن را منتشر کرده و سریع فراگیر شده است. چند ساعت بعد کل خبر تکذیب می‌شود.
البته جای کلمه خبر، بهتر است از عنوان شایعه استفاده کنیم. مشابه این اتفاق را همه ما بارها شاهد بوده‌ایم. حالا دیگر هر ایرانی‌ای گوشی به دست به صورت بالقوه خودش را در قامت شهروند - خبرنگار می‌بیند. در روزگاری به سر می‌بریم که تیراژ روزنامه‌ها و کلا رسانه‌های مکتوب پایین آمده است. معنی‌اش این است که مردم بسیار کمتر از گذشته سراغ منابع رسمی می‌روند؛ منابعی که در آنها کار خبری به صورت حرفه‌ای انجام می‌شود و مرحله‌ای به نام دروازه‌بانی خبر وجود دارد. به این ترتیب اخبار کذب و شایعات عجیب و غریب معمولا راه به این رسانه‌ها نمی‌یابند.
در فضای مجازی انبوهی کانال و سایت وجود دارد که در فضایی باز (تعبیر دقیق‌تر و بهترش فضای بی‌در و پیکر است) هرچه می‌خواهند می‌بافند و منتشر می‌کنند. میزان استفاده از تخیل در تولید برخی مطالب موجود در فضای مجازی حیرت‌انگیز است. ظاهرا برای دیده‌شدن هر چه جنجالی‌تر عمل کنی بیشتر به هدف می‌رسی.
این رویه‌ای است که در سال‌های اخیر شاهدش بوده‌ایم و نتیجه‌اش انتشار مطالبی است که عنصر واقعیت در آنها وجود خارجی ندارد. من با ممیزی موافق نیستم و به عنوان فیلمساز بارها شاهد جراحت‌هایی بر اندام فیلم‌هایی بوده‌ام که دلیلش ممیزی بی‌قاعده و سلیقه‌ای بوده است. جریان آزاد اطلاعات و بهره‌مند‌شدن مردم از اخبار، چیزی نیست که بشود مخالفش بود و اتفاقا باید در جهت بسط و گسترش اطلاع‌رسانی سالم کوشید.
آنچه در مواردی شاهدش هستیم و بیشترش هم در فضای مجازی رخ می‌دهد ربط چندانی به جریان آزاد اطلاع‌رسانی ندارد. برخی از این کانال‌ها به بنگاه شایعه‌پراکنی تبدیل شده‌اند و در مورد تعدادی از سایت‌ها به‌نظر می‌رسد برخی حداقل‌های کار روزنامه‌نگاری هم رعایت نمی‌شود. نتیجه اینکه در پاسخ دادن به سؤالات برخی افرادی که به عنوان خبرنگار با من تماس می‌گیرند هم دچار هراس می‌شوم چون مشخص نیست چه اتفاقی در مرحله تنظیم مصاحبه رخ بدهد و شاید در نهایت چیزی منتشر شود که ربط چندانی به گفته‌هایت نداشته باشد.
اینجاست که اعتبار رسانه اهمیت می‌یابد؛ رسانه‌ای که اعتبارش را از سابقه و حرفه‌ای‌بودن اعضای تحریریه‌اش کسب می‌کند و دنبال جنجال و حاشیه نمی‌رود. متاسفانه درصد قابل توجهی از محتوایی که در شبکه مجازی به عنوان خبر منتشر می‌شود، به رواج ادبیات زردنویسی در سطح جامعه انجامیده است. مطالبی که در درجه اول باید جنجالی و عجیب باشند و ریشه در واقعیت‌داشتن‌شان خیلی اهمیت ندارد.
جدای از نظارتی که لازم است اعمال شود، گام اول را باید خود مردم بردارند. اینکه هر شایعه‌ای که در تلفن همراهشان دیدند را باور نکنند و برای رسیدن به اطلاعات سراغ منابع موثق و معتبر بروند. با مخدوش شدن مرز میان خبر و شایعه، همه‌مان آسیب می‌بینیم.
نویسنده و کارگردان سینما
