شهر زیرپای کتاببازها

باران مختصر و باد مفصل چهارشنبه شب هوا را تمیز کرده است. آفتاب صبح پاییز سربرآورده و هوا صاف شده و صبح پنجشنبه روز دومماه آخر پاییز را به یکی از پاکیزهترین روزهای پاییز تهران تبدیل است.
مقصد اول میدان هفتتیر است، زیر پل کریمخان؛ جایی که پاتوق بسیاری از کتاببازهاست. پنجشنبه معمولا یک روز نیمهتعطیل است که کرکره مغازهها دیرتر بالا میرود اما کتابفروشیهای کریمخان از صبح زود باز است. روز کتابگردی است و کتابفروشها منتظرند تا کتاببازها بیایند و کتاب بخرند. کتاببازها کمکم سر میرسند و قفسهها را زیر و رو میکنند تا کتابهایی را که دوست دارند، انتخاب کنند. امسال چهارمین سالی است که روزی به نام روز کتابفروشها یا روز کتابگردی برگزار میشود؛ روزی که اهالی کتاب خود را ملزم میدانند تا به کتابفروشیها سر بزنند و کتاب بخرند. تخفیف 30درصدی این روز هم در اقبال اهالی کتاب بیتأثیر نیست.
کتابفروشیها در تسخیر کتاببازهااول از همه سراغ کتابفروشی انتشارات علمی و فرهنگی میروم. تجدید چاپ بسیاری از کتابهای قدیمی علمی و فرهنگی در شکل و شمایل تازه سبب شده است که این انتشارات در سالهای اخیر رونق بگیرد. کتابفروشی علمی فرهنگی نیز دو، سه سالی است که در محل سابق کتابفروشی ویستا دایر شده و پاتوق تازه کتاببازهاست و بسیار شلوغتر از روزهای گذشته.
کتابفروشی بزرگ نشر ثالث نیز شلوغ است. حسن کتابفروشی ثالث این است که علاوه بر کتابهای خودش، کتابهای بسیاری از ناشران دیگر را نیز دارد و برای همین معمولا علاقهمندان کتاب دست خالی از آن بیرون نمیروند. نشر ثالث نیز در تسخیر کتاببازهاست. روبهروی نشر ثالث کتابفروشی خانه فرهنگ و هنر گویا قرار دارد که چند وقتی است کتابفروشی بزرگ قدیمیاش را بازسازی کرده و پنجشنبه جشن تولد داریوش اسدزاده و مراسم رونمایی از تازهترین کتاب او «سیری در تاریخ تیاتر ایران» آنجا برگزار شد.
نشر چشمه پاتوق دیگر کتاببازهاست. درست است که نشر چشمه در دو ، سه سال گذشته کتابفروشیهای دیگری در تهران دایر کرده، اما هنوز کتابفروشی خیابان کریمخان پاتوق اصلی کتاببازهاست. چشمه شلوغتر از روزهای دیگر است و کتاببازها ،کتابهای قدیمی و تازه نشر چشمه را زیر و رو میکنند تا کتابهای دلخواهشان را با تخفیف بخرند. حسن کیاییان، مدیر نشر چشمه نیز از صبح در کتابفروشی حاضر است و با کتاببازها گپ میزند.
کتابفروشی نشر رود هم مشتریهای خودش را دارد؛ کتابفروشی کوچکی در کنار نشر چشمه که همیشه گزیدهای از بهترین کتابهای موجود را در قفسههایش میتوان دید، بهویژه کتابهایی در حوزه فلسفه و مباحث نظری و علوم انسانی را.
به میدان ولیعصر میروم. کمی پایینتر از شلوغیهای میدان دالان درازی است با سقفهای بلند که از کف زمین تا خود سقف پر از قفسههای کتاب است. کتابفروشی انتشارات هاشمی کمی پایینتر از میدان ولیعصر از کتابفروشیهای بزرگی است که بسیاری از کتابهای قدیمی و جدید را میتوان آنجا پیدا کرد.
در ضلع غربی میدان ولیعصر، در ابتدای بلوار کشاورز کتابفروشی فرهنگ قرار دارد؛ یک کتابفروشی بزرگ دوطبقه که سه، چهار سالی است به پاتوقی تازه در بلوار کشاورز تبدیل شده است.
میز نویسندگان نشر مرکزیکی از کتابفروشیهایی که برنامه کاملی را برای روز کتاب تدارک دیده، نشر مرکز است. کتابفروشی نشر مرکز در خیابان فاطمی در روز کتابگردی میزبان بسیاری از نویسندگان و مترجمانی بود که کتابهایشان را با این نشر به چاپ رساندهاند. بابک احمدی، شمس لنگرودی و فریبا وفی از نویسندگانی بودند که در برنامه صبح نشر مرکز حاضر شدند و کتابهایشان را برای علاقهمندان امضا کردند. لیلی گلستان، فرزانه طاهری، مصطفی مستور، عباس مخبر، جعفر مدرس صادقی و ترانه علیدوستی نیز از نویسندگان و مترجمانی بودند که عصر پنجشنبه در نشر مرکز حاضر شدند و با مخاطبانشان به گفتوگو نشستند.
انقلاب، وسط بازارچه کتابعصر به خیابان انقلاب میروم. طرح ترافیک که تمام میشود کتاببازها بیشتر به مرکز شهر میآیند. پیادهروی خیابان انقلاب مثل یک روز عادی شلوغ است. کتابفروشیهای کوچک و بزرگ حوالی انقلاب آکنده از جمعیت است؛کتابفروشی انتشارات مولی، کتابفروشی چتر، کتابفروشی انتشارات اختران، کتابفروشی انتشارات آگاه، نشر بیدگل، کتابفروشی انتشارات مروارید، کتابفروشی انتشارات حکمت، کتابفروشی انتشارات افق.
در بسیاری از کتابفروشیها باید منتظر ماند تا خلوتتر شود و در بعضی از کتابفروشیهای بزرگتر صفهای طولانی تشکیل شده است. انتشارات توس نیز با نوع انتخابهای نخبهگرایانهاش مشتریهای خاص خودش را دارد و آکنده از کتاببازهایی است که آمدهاند تا کتابهایی را بخرند که در این کتابفروشی میتوان سراغشان را گرفت؛ مثل کتابهای بنیاد موقوفات افشار و کتابهای تازه رسول جعفریان و کتابهای انتشارات معین و کتابهای خود انتشارات توس. کتابفروشی نیلوفر نیز پاتوق مشتریانی است که به ادبیات داستانی علاقهمندند و مترجمان برجسته ادبیات داستانی از زندهیاد ابوالحسن نجفی و سروش حبیبی گرفته تا منوچهر بدیعی و علیاصغر حداد و مژده دقیقی.
دوگانه سنتیها و مدرنها«ما همیشه 10درصد به مشتریها تخفیف میدهیم، بهخاطر اسم آقای طهوری. عضو هیچ طرحی هم نشدیم.» اینها را کتابفروش انتشارات طهوری میگوید؛ یکی از کتابفروشیهایی که عضو طرح تخفیف پاییزه کتاب نشده است. کتابفروشی انتشارات روزبهان نیز از کتابفروشیهایی است به طرح تخفیف پاییزه نپیوسته است.
کتابفروشی انتشارات خوارزمی و انتشارات نیل و چندین کتابفروشی دیگر راسته انقلاب هم همینطور؛ کتابفروشیهایی که روزی شبیه روزهای دیگر را میگذرانند و مخاطبان رغبت چندانی به آن نشان نمیدهند. بهنظر میرسد ناشران سنتی حال و حوصله ثبتنام، شبکه و ثبت شماره ملی و... را ندارند، حتی بعضی از آنها ابزار و امکاناتش را نیز ندارند. برای همین بعضی کتابفروشیها خلوت بودند و خالی از جمعیت و کتابفروشیهای کناریشان شلوغ و آکنده از جمعیت.
بنویس خیلی بد بود، اصلاً فروش نکردیمکمی بعد از دانشگاه تهران، کنار موقوفه علیزاده، جایی است که اغلب یکی از پاتوقهای فروش کتاب دست دوم است. ساعتی از غروب گذشته و هوا کمی سرد شده است. دستدومفروشان دور هم ایستادهاند و گپ میزنند. میپرسم: «امروز فروشتون چطور بود؟» میگوید: «بدتر از همه روز. من از صبح یکی فروختم. این آقا هم دو تا. اونی هم که اونجا نشسته، سرش تو گوشیه از صبح یکی فروخته. دیگه افسرده شده دو، سه ساعته رفته اونور تنها نشسته.
پول ناهارش رو هم مهمون ما بود. این آقا هم که اومدن نصف کتابهاش رو بردن.» خودش میآید نزدیکتر. «اصلا بساط نکرده بودم صبح. یه کتابخونه خریده بودم. نصفش رو آورده بودم اینجا. کنار جوب بود که اومدن جمع کردن و بردن.» دستدومفروشان و نایابفروشان راسته انقلاب در روز کتابگردی حال و روز چندان خوبی ندارند. دور که میشوم، یکیشان با صدای بلند میگوید: «بنویس بدتر از همه روزها بود. اصلا فروش نکردیم.»
چراغهایی که تا دیروقت روشن بوددو، سه ساعت از شب گذشته است. کتابفروشیها همچنان شلوغند و کتاببازان در صف انتظار ایستادهاند تا پیش از پایان ساعت کار کتابفروشیها از تخفیف 30درصدی امروز بهرهمند شوند. پنجشنبه یک روز طولانی بود برای کتابفروشانی که صبح زود کرکرههایشان را بالا کشیدند و چراغشان تا دیروقت روشن است؛
یک روز خوب برای کتاببازها که توانستند انبوه کتابهایشان را با تخفیفی بیشتر از همیشه بخرند و با سبدهایی پر از کتاب به خانه برگردند. کتابفروشان نیز توانستند بسیار بیشتر از هر روز بفروشند و قفسههایشان را خالی کنند؛ روزی که کاش بیشتر تکرار شود تا چراغ کتابفروشیها همیشه روشن بماند. طرح پاییزه کتاب تا پایان هفته برقرار است.
مسیر متفاوت آقای وزیربد نبود که در این روز بار دیگر مسئولان وزارت ارشاد به ناصر خسرو و راستههای قدیمی کتابفروشان در بازار تهران نیز سر میزدند؛ ناشران و کتابفروشانی که زمانی رکن اصلی نشر ایران بودند و با تغییر راستههای نشر و کتابفروشی در تهران حالا سالهاست که گرد فراموشی بر کتابفروشیهایشان نشسته است و کمتر کسی به سراغشان میرود و بسیاری از آنها سالهای پایانی حیاتشان را میگذرانند. سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ دیروز برخلاف مسجدجامعی و دیگران فارغ از راستههای انقلاب و کریمخان به کتابفروشیهای شمال شهر رفت. صالحی ابتدا به کتابفروشی آینده در سهراهی زعفرانیه رفت، بعد به کتابفروشی حوض نقره در باغفردوس سر زد و پس از آن از کتابفروشی باغ در نزدیکی میدان تجریش بازدید کرد.
70هزار جلدکتاب در یک روزمجید غلامی جلیسه در پایان روز کتابگردی گفت: خوشبختانه مردم استقبال بسیار خوبی داشتند و تا ساعت 19 روز پنجشنبه، 26هزار و 329نفر از کتابفروشهای عضو طرح پاییزه خرید کردند که این افراد 70هزار و 76نسخه کتاب خریداری کردهاند.
کتابگردی از صبح زوداحمد مسجدجامعی که یکی از بانیان و آغازگران اصلی روز کتابگردی است، امسال نیز کتابگردی خود را از نخستین ساعات صبح پنجشنبه از کتابفروشی سعدی در میدان منیریه شروع کرد. پس از آن به مؤسسه جغرافیای سحاب رفت؛ مؤسسه سحاب از مؤسساتی است که سالهاست به طراحی و چاپ نقشه مشغول است.
بعد به انتشارات اقبال رفت؛ یکی از قدیمیترین ناشران تهران که نزدیک به 100سال قدمت دارد. از 1282 در تهران فعالیت میکند و با قدمت 115سالهاش یکی از قدیمیترین ناشران ایران است. مسجدجامعی پس از آن به شهر کتاب مرکزی رفت و ساعتی را در جمع کودکان کار کتاب خواند. شهر کتاب مرکزی و نشر ثالث در اقدامی جالب کودکان کار را گردآورده بودند و برایشان برنامه قصهخوانی تدارک دیده بودند. پس از آن مسجدجامعی به کتابفروشیهای انقلاب و کریمخان رفت.
کتابگردی مسجدجامعی تا عصر ادامه داشت و او به کتابفروشیهای مختلف سر زد و به گفتوگو با ناشران و کتابفروشان و نویسندگان پرداخت. سیدرضا صالحی امیری معاون فرهنگی اجتماعی شهردار تهران، محمدجواد حقشناس عضو شورای شهر، مجید غلامی جلیسه مدیر خانه کتاب، محمود آموزگار رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان در ساعتهایی او را همراهی کردند.