گربه‌ای دارم براق، می‌رود شهر عراق، می‌آرد روغن‌چراغ...
۱- «گربه‌ای دارم براق... می‌رود شهر عراق... می‌آرد روغن چراغ... می‌چیند دور اتاق»؛ هر وقت این شعر را زمزمه می‌کنم یاد گربه‌های نفیس شیراز می‌افتم که روزگاری، کلی خریدار در جهان داشت
و نمی‌دانم این‌روزها منقرض شده‌اند یا چیزی ته‌و‌تویشان مانده است.
از قضا بین اسناد دهه40 که می‌گشتم شعر کاکوها را پیدا کردم؛ تصنیفی از شیرازی‌های رند که برای داغ‌کردن بازار صادرات گربه‌های خود، دوبیتی‌‌های تبلیغاتی این‌شکلی را قاطی فولکلور می‌کردند. روزنامه اطلاعات 15بهمن 1340 را هم پیدا کردم که خبرنگارش گزارش میدانی مفصلی فرستاده بود از خریداران متمول گربه‌های شیراز و صادرات‌شان به بحرین و کویت که گربه‌ها را روی هوا می‌زدند.
داستان از آنجا شروع شد که مسافران شیخ‌نشین‌های خلیج‌فارس وقتی برای دیدار از شهر حافظ به این بلد پا می‌گذاشتند، برگشتنی هر کدام چند تا گربه ملوس شیرازی هم زیر بغل‌شان زده و در مرغ‌های آهنین‌بال به خانه و کاشانه‌شان می‌بردند؛ حالا یا برای سوغاتی‌دادن یا تجارت گربه! هر گربه ملوس شیرازی هم بین 3 تا 4 هزار ریال فروش می‌رفت که با این پول‌ها می‌شد مثلا یک خانه فسقلی هم خرید. گربه براق شیرازی، گربه‌ای درشت‌هیکل بود با دمی بلند و نرم مثل روباه (شاید چیزی مثل گربه‌های پرشین امروز) که دل از عارف و عامی می‌ربود و تصنیفی که کاکوهای خوش‌ذوق شیرازی برایش ساخته بودند به بازارسیاه نیز دامن زده بود؛ «گربه‌ای دارم براق، می‌رود شهر عراق، می‌آرد روغن چراغ، می‌چیند دور اتاق». فقط این دور اتاق چیدن‌شان را نمی‌دانم چطور می‌چیدند!
2- فکر نکنید این جشن‌های هالووین که تا چند روز پیش در شهرهای اروپایی قیامت کرده بود فقط مختص آنهاست؛ ما خودمان تا همین دیروز پریروزها کلی کارناوال در تهران داشتیم که اگر می‌دیدی قالب تهی می‌کردی؛ بلکه یک چیزی هم آن‌ورتر. نمونه‌اش را در عکس‌های جراید روز سه‌‌شنبه 9 آبان‌ماه 1346پیدا کردم؛ کارناوالی که توسط وزارت فرهنگ و هنر وقت راه می‌افتاد طوری که خیابان‌های تهران را به‌شدت قفل می‌کرد و شیرتوشیر غریبی راه می‌انداخت. در اول صف کارناوال، آشوری‌های مقیم تهران راه می‌افتادند و پشت سر آنها کارناوال ورزشکاران باستانی به میدان می‌آمد که جذاب‌ترین‌شان ایستادن «هامازاسب» توی قفس شیران روی ارابه‌ای بزرگ بود که باعث می‌شد مردم کَل بکشند. آنگاه اتول‌های روباز هنرپیشگان بود که غوغا به پا می‌کرد.
روزنامه اطلاعات 11آبان درباره شلوغی‌های این کارناوال نوشته که «اول قرار بود نقاره‌زن‌‌ها جلوی همه باشند که آشوریها جلو افتادند. بعد، حدود نیم‌ساعت خلق‌الله را توی خیابان فردوسی معطل کردند تا شترها را جلو بیندازند. در این گیرودار مردم داخل کارناوال شدند و اوضاع به هم خورد. مدتی وقت تلف شد و پلیس زحمت کشید تا مردم را از کارناوال بیرون کند. بعد هم بین کارناوال ورزشکاران و آشوریها فاصله افتاد. در این فاصله تاکسی‌ها و اتوبوس‌ها جا گرفتند. چون کارناوال پشت سر هم نبود مردم خسته شدند و عده‌ای ول کردند و رفتند. قوای انتظامی کم بود، فشار جمعیت راه عبور فیل‌ها و شترها و آدم‌ها را بسته بود و تریلی‌های 16چرخ و غول‌پیکر، راه عبور نداشتند. مردم از اتومبیل هنرپیشه‌ها بالا می‌رفتند. خلاصه چون وضع منظم نبود، کار به معطلی و تاریکی و خستگی کشید». کارناوال اگر می‌خواهی، بیا طهران دهه40 پیش هامازاسب! منتظرتم. فقط حیف که من از بار شتر سنگین‌ترم امشب!
3- توی خنزرپنزرهای آرشیوم که می‌چرخیدم دنبال این افتادم که قدیم‌ها اصناف چقدر مالیات می‌داده‌اند و پشت‌بندش سند خوشگلی از حدود 152سال پیش پیدا کردم. لابد این را هم مدیون ارنست هولتز هستم که در اداره پست ایران کار می‌کرد و مالیات‌بندی سالانه مشاغل در سال1244 را این‌شکلی مکتوب کرده است: «دباغ: 75تومان در سال؛ بقال یا عطار: هزار و 200تومان؛ میوه‌فروش: 2هزار و 500تومان؛ داروغه: 300تومان؛ تحصیلدار: 30هزارتومان؛ مال‌الاجاره دکان‌های شاهی: 700 تا 800تومان، دکان‌های دیگر، هر دکان 5قران؛ مالیات منزل: یک تا 5قران؛ سبزی‌فروش: 350تومان؛ شیرینی‌فروش: 550تومان؛ شیره‌فروش: 40تومان؛ مرده‌شور: 20تومان؛ پالان‌دوز: 110تومان؛ توتون‌فروش: 150تومان؛ روغن‌کش: 2هزار تومان؛ آجیل‌فروش: 300تومان؛ آهنگر و میخ‌چی و نجّار هیچ مالیاتی نمی‌پردازند؛ دواساز 700 و قصاب 600تومان؛ کلاهدوز: 100تومان؛ مسگر: 45تومان؛ نانوا: هزار تومان؛ آسیابان: 200تومان؛ کفشگر: 250تومان؛ تنباکوفروش بابت هر خروار: 3 قران و نیم؛ تریاک‌فروش بابت هر صندوق: 11قران... و رقاص و مطرب از بابت هر تومان درآمد، یک قران مالیات می‌پردازند».
از بین این مشاغل اکنون پیشه‌‌هایی چون دباغ، داروغه، شیره‌فروش، پالان‌دوز، توتون‌فروش، روغن‌کش، کلاهدوز، آسیابان، تنباکوفروش، تریاک‌فروش، رقاص و مطرب، یا ورافتاده و غیب شده‌اند یا اینکه مالیات نمی‌دهند. مطمئنم 152سال بعد نیز حرفه روزنامه‌نگاری ما منقرض خواهد شد و لابد یک تاریخ‌نگار چموش مثل خودم، آن‌روز درباره حرفه سیاه امروز من خواهد نوشت: «خبرنگاران دهه90 ایرانی که از شندرغاز حقوق خود کلی مالیات می‌دادند، به تاریخ پیوستند». به امید آن روز!
