سئوالات اخلاقی از حضرت آیت الله علامه مصباح یزدی حفظه الله
ابتدا سؤال سادهای را مطرح میکنیم: آیا ممکن است شما کسی را دوست داشته باشید، ولی متعلقات او را دوست نداشته باشید؟ هر کس بهرهای از محبت برده باشد میداند که لازمه محبت به کسی، محبت به آثار و متعلقات اوست. حتی انسان صدای محبوب و بوی بدنش را هم دوست میدارد؛ همچنین خانه و فرزند و لباس و سایر متعلقاتش را. پس چگونه ممکن است کسی خدا را دوست داشته باشد و زیباترین جلوههای خدا و محبوبترین محبوبهای او را دوست نداشته باشد؟ مخصوصاً با توجه به اینکه ما معمولاً خدا را هم به وسیله مخلوقاتش میشناسیم و خوبیها و زیباییهای او را در آیینه خوبیهای بندگان شایسته تماشا میکنیم. و بالاخص با توجه به اینکه آنان واسطه فیض برای سایر مخلوقات هستند و همه چیز به طفیل وجود ایشان آفریده شده است و راه رسیدن به خدا از مجرای وجود ایشان میگذرد.
«إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیمًا»(احزاب / 56)
از خداوند تعالی توفیق شما را در شناخت اسلام و عمل به وظایف خواستاریم
آیا موسیقی، انسان را در رسیدن به هدف والای خود کمک می کند؟
شکی نیست که همه نعمتهایی که خدای متعال در این عالم به انسان عطا فرموده میتواند در راه تکامل انسان مورد استفاده قرار گیرد و از جمله نعمت صدای خوب و آهنگین (موسیقی به معنای عام) چنان که استفاده از زیباییهای طبیعت میتواند انسان را در راه خداشناسی و پی بردن به جلال و جمال الهی کمک کنند؛ ولی از آنجا که معمولاً نعمتهای مادی ابزاری دو سویه و شمشیری دو لبه است و ممکن است در راه سقوط انسان به کار گرفته شود، خدای متعال به وسیله انبیا حدود و شرایط استفاده از نعمتها را به صورت احکام دینی بیان فرموده است. بنابراین استفاده از صدای خوش و آهنگین در صورتی که در مسیر تکامل حقیقی انسان قرار گیرد مطلوب است؛ چنان که آواز حضرت داوود یکی از مزایای بزرگ آن حضرت به شمار میرود، و خواندن قرآن به صوت خوش و همچنین سایر چیزهایی که در توجه انسان به خدا مؤثر است، مانند دعاها و مناجاتها، مورد تأکید قرار گرفته است. اما آوازهایی که معمولاً غرایز حیوانی را تحریک میکند و موجب غفلت انسان از خدا و آخرت میشود مورد نهی قرار گرفته است.
راه رسیدن به مقام تسلیم در برابر خواستههای الهی چیست؟
در این جهت امور زیر توصیه میشود: 1. تفکر در باره الطاف الهی و اینکه خدای متعال هیچگونه نیازی ندارد و در تدبیرات خود صرفاً خیر بندگان را میخواهد.
2. اهتمام به انجام تکالیف الهی و رعایت رضایت الهی در اعمال اختیاری خویش
3. توسل به اولیاء خدا برای رسیدن به مقامات معنوی
اظهار یافتههای معنوی
انسان تا چه حدی میتواند مسائل معنوی خود را با دوستان خود مطرح نماید ؟
چرا که بنده فکر میکنم بیان برخی مسایل معنوی که انسان به آن رسیده (منظورم مسایل غیبی نیست) و تبادل نظر و استفاده از تجربهها و سخنان برخی دوستان که اهلیت بیان اینگونه مسایل را دارند میتواند در پیشرفت انسان و همچنین در افزایش اراده انسان موثر باشد اما از طرفی این امر ممکن است انسان را به دام ریا بیندازد و تمام این اعمال را باطل نماید خواهشمندم مرا راهنمایی فرمایید
همانطور که مرقوم فرمودهاید، طرح این گونه مطالب انسان را در معرض ریا قرار میدهد، و شخص متقی باید در چنین مواردی احتیاط را رعایت کند؛ ولی نباید به گونهای باشد که نقل اینگونه مطالب به طور کلی متروک شود. بنابراین انسان باید بکوشد نیّت خود را خالص کند و صرفاً برای نفع دیگران چیزی را بیان کند؛ نظیر انفاق که گاهی آشکار کردن آن برای تشویق دیگران مفید است.
«إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِیَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ یُکَفِّرُ عَنْکُمْ مِنْ سَیِّئاتِکُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ »(بقره: 271)
«وَ الَّذِینَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِیَةً وَ یَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ أُولئِکَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ» (رعد: 22)
تقویت اراده
برای تقویت اراده از نظر اسلام چه برنامه ای وجود دارد؟
برنامههای عبادی اسلام همگی برنامه تقویت ارادهاند، و شاید بهترین آنها تقید به رعایت آداب نماز و وقت آن و حضور قلب، و نیز استفاده از روزه بخصوص در ماه رمضان است: «واستعینوا بالصبر و الصلوه». یادآوری میشود در روایات، «صبر» به روزه تفسیر شده است.
حسد
برای ریشه کنی حسادت از جانمان چه راه علاجی توصیه مینمایید؟
برای رفع حسد بیاندیشید که اولاً نعمتهایی که دیگران دارند موهبتهایی الهی است و ناخوشنودی از آنها در واقع ناخوشنودی از کار خداست؛ و ثانیا، حسد از بزرگترین امراض روحی مهلک است که کار قابیل ـفرزند آدم علیهالسلامـ را به برادرکشی کشاند و برادران یوسف(ع) را وادار به جنایت در حق برادرشان کرد و هیچکدام آنها از این جنایات طرفی بر نبستند، جز آن که به رنج دائمی مبتلا شدند.
پس بهتر آن که به جای حسد ورزیدن نسبت به دیگران، از خدا بخواهیم ـ و خود نیز کوشش کنیم ـ تا از نعمتی همانند یا بهتر از آن بهرهمند شویم.
خود بزرگبینی
بیماری خود بینی تمام زندگی مرا به باد داده است و مشکل اصلی من است. برای درمان آن چه کنم؟
امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند: آدمی را با خودبزرگبینی و به خودبالیدن چهکار؟! کسی که در آغاز آب بد بویی بوده و سرانجام مردار متعفنی خواهد شد و بین این آغاز و انجام حامل قاذورات است!
دستورالعملها
چه کنیم که از عمر خود بیشترین استفاده را ببریم.طورى که خوبان بردند؟ که بعد پشیمان نباشیم؟
پیامبر اکرم(ص) ما را به ملازمت قرآن و عترت سفارش کردهاند. بنابراین هر قدر انس ما با آموزههای کتاب و سنت و معاشرتمان با افراد صالح بیشتر باشد، مصونیت بیشتری از لغزشها خواهیم داشت.
دعا
از کجا پى به استجابت دعا ببرم؟
استجابت دعاهای دنیوی با تحقق آثارشان شناخته میشود؛ اما دعاهای مربوط به آخرت راه قطعی برای شناخت استجابت آنها وجود ندارد و مصلحت هم در این است که انسان نسبت به آنها در خوف و رجا باشد.
دعا کردن بهتر است یا توسل به اهل بیت علیهم السلام؟
توسل پشتوانه استجابت دعا است و با آن منافاتی ندارد.
دعا بهتر است یا صبر و رضا؟
در جلد 14 بحار ص 39 این روایت آمده که: «عن أبی عبدالله علیه السلام قال: أوحى الله تعالى إلى داود علیه السلام: إن خلادة بنت أوس بشرها بالجنة، وأعلمها أنها قرینتک فی الجنة، فانطلق إلیها فقرع الباب علیها، فخرجت وقالت: هل نزل فی شئ؟ قال: نعم، قالت: و ماهو؟ قال: إن الله تعالى أوحى إلی وأخبرنی أنک قرینتی فی الجنة وأن أبشرک بالجنة، قالت: أو یکون اسم وافق اسمی؟ قال: إنک لانت هی، قالت: یانبی الله ما أکذبک، ولا والله ما أعرف من نفسی ماوصفتنی به، قال داود علیه السلام: أخبرینی عن ضمیرک وسریرتک ماهو؟ قالت: أما هذا فسأخبرک به، أخبرک أنه لم یصبنی وجع قط نزل بی کائنا ما کان، وما نزل ضر بی حاجة وجوع کائنا ماکان إلا صبرت علیه ولم أسأل الله کشفه عنی حتى یحوله الله عنی إلى العافیة والسعة، ولم أطلب بها بدلا، وشکرت الله علیها وحمدته، فقال داود علیه السلام: فبهذا بلغت مابلغت، ثم قال أبوعبدالله علیه السلام: وهذا دین الله الذی ارتضاه للصالحین».
حال سؤال این است که در شدائد (و غیر آن)، دعا و تضرّع بهتر است یا سکوت و رضا و شکر؟ اگر حتّی خواستن تغییر و تبدیل سختی ها مطلوب و افضل است، پس جای دعا کجاست؟ و در این صورت چرا انبیاء در شدائد دعا می کردند؟ مثل حضرت ایّوب علیه السّلام که فرمودند: «ربّ انّی مسّنی الضّرّ و انت ارحم الرّاحمین» و حضرت موسی علیه السّلام که فرمودند: «ربّ انّی لما انزلت الیّ من خیر فقیر»؟
در پاسخ به سؤال، یادآوری چند نکته را مفید میدانیم:
1- اگر درخواست تغییر حال توأم با جزع و بی صبری باشد، کمالی به حساب نمیآید و مصداق صبر نخواهدبود.
2- اگر درخواست رفع بلا مشروط به مشیت و موافقت حکمت الهی باشد منافاتی با صبر ندارد.
3- اگر درخواست رفع بلا برای فراهم شدن زمینه اطاعت و عبادت بیشتر باشد نه تنها منافات با صبر ندارد که منافات با رضا و تسلیم هم ندارد.
4- اگر ترک دعا به واسطه اشتغال به کارهای بهتری باشد، مانند دعا برای دیگران یا شکر نعمتهای الهی و مناجات با خدای متعال، چنین ترکی رجحان دارد. چنان که از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده است « مَنْ شَغَلَتْهُ عِبَادَةُ اللَّهِ عَنْ مَسْأَلَتِهِ أَعْطَاهُ أَفْضَلَ مَا یُعْطِی السَّائِلِینَ». (تَفْسِیرُ الْعَسْکَرِیِّ علیه السلام)
5- توصیه کلی این است که انسان به انجام همه دستورات شرع مقدس ـ مخصوصاً آنچه در آیات شریفه قرآن آمده است ـ اهتمام داشته باشد و به مقتضای حال، گاهی دعا و گاهی مناجات و گاهی ذکر و توجه را برگزیند.
رفتار با مخالفان
در دعای مکارم الاخلاق، ابتدا آمده که «وَاجْعَلْ لى یَداً عَلى مَنْ ظَلَمَنى وَلِساناً عَلى مَنْ خاصَمَنى وَظَفَراً بِمَن عانَدَنى وَهَبْ لى مَکْراً عَلى مَنْ کایَدَنى وَقُدْرَةً عَلى مَنِ اضْطَهَدَنى وَتَکْذیباً لِمَنْ قَصَبَنى وَسَلامَةً مِمَّنْ تَوَعَّدَنى» و کمی بعد آمده که «وَسَدِّدْنى لاَِنْ اُعارِضَ مَنْ غَشَّنى بِالنُّصْحِ وَاَجْزِىَ مَنْ هَجَرَنی بِالْبِرِّوَاُثیبَ مَنْ حَرَمَنى بِالْبَذْلِ وَاُکافِىَ مَنْ قَطَعَنى بِالصِّلَةِ وَاُخالِفَ مَنِاغْتابَنى اِلى حُسْنِ الذِّکْر» آیا بین این دو قسمت از این دعا، تضادّی نیست؟ یعنی بالآخره کدام یک مطلوب است: مکر در برابر دشمنان یا نیکی در برابرشان؟
منظور از اولی کسی است که آگاهانه و از روی عناد دشمنی میکند و دومی کسی است که از روی لغزش و اشتباه مرتکب خطا شده است و با رفتار خوب قابل اصلاح است.
رهنمودها
من در حدود 3 ماه قبل از گذشته خوب یا بد خود توبه کردم وبا کمال تعجب انقلاب عظیمى در من ایجاد شد برخلاف توبه هاى گذشته. در اوایل چنان عشق ومحبتى نسبت به حضرت حق در قلبم ایجاد شد که وصف ناشدنى بود.حرکت در من ایجاد شده بود ومالامال از سوز وگداز شدم ولى به تدریج این سوز وگداز کم شد با آنکه من راه خود را بى وقفه ادامه میدادم و بر عبودیت و مجاهدت وسعى خود افزوده بودم.حال از شما راهنمایى میخواهم که علت چیست؟ چه کنم که همیشه آن حالت خوش را حفظ کنم.
بعضی از نقطههای ضعف اخلاقی چنان مستور است که خود انسان هم به سادگی نمیتواند آنها را تشخیص دهد و به مرور زمان ظهور میکند و آثار سوء خود را میبخشد. و گرنه خدای متعال بیجهت نعمتی را از کسی سلب نمیکند: «ذلک بأن الله لم یک مغیراً نعمة أنعمها علی قوم حتی یغیروا ما بأنفسهم» .
برای یافتن این نقطههای ضعف پنهانی باید مراقبه را دقیقتر انجام داد و انگیزههای پنهانی رفتار خود را با کاوش در اعماق دل بازشناخت. به هر حال دعا و توسل کلید حلّ همه مشکلات است.
موانع اخلاص و راهکار رفع آنها
حضرت استاد، نیتم خود ستایی نیست، لکن وقتی رفتار خود را با گذشته (2 یا 3 سال پیش) مقایسه میکنم میبینم که خلوص نیت و حالاتم در سالهای گذشته خیلی بهتر بوده است. گهگاه که عبادت برادران مومن را در مسجد و اماکنی از این قبیل میبینم، بشدت غبطه میخورم، و شوق عبادت در وجودم افزایش مییابد. بنظرم حتی نمازهای جماعتی را که میخوانم از کیفیت خوبی برخوردار نیستند.
حضرت استاد، یک سال بعد از آمدنم به مسجد محلمان و آشنایی با دوستان، بعضی دوستان، گهگاه به من میگفتند که نماز جالب و... میخوانی! یعنی ذهنم را متوجه به چیزی کردند که تا آن زمان به آن توجه نمیکردم، یعنی از آن وقت به بعد هرگاه در جماعتی عبادتی را انجام میدهم، دیگر ذهنم کامل متوجه عبادت نیست. و دیگر حس و حال خوبی در حین نماز ندارم. و گهگاه مجبورم که در خانه نماز بخوانم.
با راهنماییتان من را در حل این مشکل یاری رسانید.
همانگونه که در مراتب تحصیل، تدریجاً درسها مشکلتر و پیچیدهتر میشود، در مراتب تکامل معنوی هم چنین است و انسان همواره باید مواظب باشد که در دامهای جدید شیطان نیافتد . اما در خصوص اخلاص در عبادت از یک سو باید سعی کرد که زمینه وسوسه شیطان کمتر شود و از سوی دیگر این احتیاط موجب ترک عبادات بزرگ مانند نماز جماعت نگردد. شاید در بعضی از مراحل بهتر این باشد که نمازها و سایر عبادات شخصی را در تنهایی انجام دهیم، اما نمازهای واجب را به جماعت بخوانیم؛ مخصوصاً که در حال نماز جماعت چندان فرصتی برای خودنمایی وجود ندارد و حالات خوش را میتوان در نماز جماعت به گونهای پنهان کرد که دیگران متوجه نشوند. به هر حال هشدار میدهیم که ترک نماز جماعت به بهانه دوری از ریا موجب روشنی چشم شیطان است و یکی از دامهای بزرگ او به شمار میآید.
منبع: تهذیب حوزه
چگونه میتوانیم هم خداوند را خالصانه عبادت کنیم وبه یاد غیر او نباشیم، وهم محبت 14 معصوم را در دل داشته باشیم؟
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :
تاریخ : یکشنبه 1396/09/12 ساعت 08:01

«إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیمًا»(احزاب / 56)
از خداوند تعالی توفیق شما را در شناخت اسلام و عمل به وظایف خواستاریم
آیا موسیقی، انسان را در رسیدن به هدف والای خود کمک می کند؟
شکی نیست که همه نعمتهایی که خدای متعال در این عالم به انسان عطا فرموده میتواند در راه تکامل انسان مورد استفاده قرار گیرد و از جمله نعمت صدای خوب و آهنگین (موسیقی به معنای عام) چنان که استفاده از زیباییهای طبیعت میتواند انسان را در راه خداشناسی و پی بردن به جلال و جمال الهی کمک کنند؛ ولی از آنجا که معمولاً نعمتهای مادی ابزاری دو سویه و شمشیری دو لبه است و ممکن است در راه سقوط انسان به کار گرفته شود، خدای متعال به وسیله انبیا حدود و شرایط استفاده از نعمتها را به صورت احکام دینی بیان فرموده است. بنابراین استفاده از صدای خوش و آهنگین در صورتی که در مسیر تکامل حقیقی انسان قرار گیرد مطلوب است؛ چنان که آواز حضرت داوود یکی از مزایای بزرگ آن حضرت به شمار میرود، و خواندن قرآن به صوت خوش و همچنین سایر چیزهایی که در توجه انسان به خدا مؤثر است، مانند دعاها و مناجاتها، مورد تأکید قرار گرفته است. اما آوازهایی که معمولاً غرایز حیوانی را تحریک میکند و موجب غفلت انسان از خدا و آخرت میشود مورد نهی قرار گرفته است.
راه رسیدن به مقام تسلیم در برابر خواستههای الهی چیست؟
در این جهت امور زیر توصیه میشود: 1. تفکر در باره الطاف الهی و اینکه خدای متعال هیچگونه نیازی ندارد و در تدبیرات خود صرفاً خیر بندگان را میخواهد.
2. اهتمام به انجام تکالیف الهی و رعایت رضایت الهی در اعمال اختیاری خویش
3. توسل به اولیاء خدا برای رسیدن به مقامات معنوی
اظهار یافتههای معنوی
انسان تا چه حدی میتواند مسائل معنوی خود را با دوستان خود مطرح نماید ؟
چرا که بنده فکر میکنم بیان برخی مسایل معنوی که انسان به آن رسیده (منظورم مسایل غیبی نیست) و تبادل نظر و استفاده از تجربهها و سخنان برخی دوستان که اهلیت بیان اینگونه مسایل را دارند میتواند در پیشرفت انسان و همچنین در افزایش اراده انسان موثر باشد اما از طرفی این امر ممکن است انسان را به دام ریا بیندازد و تمام این اعمال را باطل نماید خواهشمندم مرا راهنمایی فرمایید
همانطور که مرقوم فرمودهاید، طرح این گونه مطالب انسان را در معرض ریا قرار میدهد، و شخص متقی باید در چنین مواردی احتیاط را رعایت کند؛ ولی نباید به گونهای باشد که نقل اینگونه مطالب به طور کلی متروک شود. بنابراین انسان باید بکوشد نیّت خود را خالص کند و صرفاً برای نفع دیگران چیزی را بیان کند؛ نظیر انفاق که گاهی آشکار کردن آن برای تشویق دیگران مفید است.
«إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِیَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ یُکَفِّرُ عَنْکُمْ مِنْ سَیِّئاتِکُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ »(بقره: 271)
«وَ الَّذِینَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِیَةً وَ یَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ أُولئِکَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ» (رعد: 22)
تقویت اراده
برای تقویت اراده از نظر اسلام چه برنامه ای وجود دارد؟
برنامههای عبادی اسلام همگی برنامه تقویت ارادهاند، و شاید بهترین آنها تقید به رعایت آداب نماز و وقت آن و حضور قلب، و نیز استفاده از روزه بخصوص در ماه رمضان است: «واستعینوا بالصبر و الصلوه». یادآوری میشود در روایات، «صبر» به روزه تفسیر شده است.
حسد
برای ریشه کنی حسادت از جانمان چه راه علاجی توصیه مینمایید؟
برای رفع حسد بیاندیشید که اولاً نعمتهایی که دیگران دارند موهبتهایی الهی است و ناخوشنودی از آنها در واقع ناخوشنودی از کار خداست؛ و ثانیا، حسد از بزرگترین امراض روحی مهلک است که کار قابیل ـفرزند آدم علیهالسلامـ را به برادرکشی کشاند و برادران یوسف(ع) را وادار به جنایت در حق برادرشان کرد و هیچکدام آنها از این جنایات طرفی بر نبستند، جز آن که به رنج دائمی مبتلا شدند.
پس بهتر آن که به جای حسد ورزیدن نسبت به دیگران، از خدا بخواهیم ـ و خود نیز کوشش کنیم ـ تا از نعمتی همانند یا بهتر از آن بهرهمند شویم.
خود بزرگبینی
بیماری خود بینی تمام زندگی مرا به باد داده است و مشکل اصلی من است. برای درمان آن چه کنم؟
امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند: آدمی را با خودبزرگبینی و به خودبالیدن چهکار؟! کسی که در آغاز آب بد بویی بوده و سرانجام مردار متعفنی خواهد شد و بین این آغاز و انجام حامل قاذورات است!
دستورالعملها
چه کنیم که از عمر خود بیشترین استفاده را ببریم.طورى که خوبان بردند؟ که بعد پشیمان نباشیم؟
پیامبر اکرم(ص) ما را به ملازمت قرآن و عترت سفارش کردهاند. بنابراین هر قدر انس ما با آموزههای کتاب و سنت و معاشرتمان با افراد صالح بیشتر باشد، مصونیت بیشتری از لغزشها خواهیم داشت.
دعا
از کجا پى به استجابت دعا ببرم؟
استجابت دعاهای دنیوی با تحقق آثارشان شناخته میشود؛ اما دعاهای مربوط به آخرت راه قطعی برای شناخت استجابت آنها وجود ندارد و مصلحت هم در این است که انسان نسبت به آنها در خوف و رجا باشد.
دعا کردن بهتر است یا توسل به اهل بیت علیهم السلام؟
توسل پشتوانه استجابت دعا است و با آن منافاتی ندارد.
دعا بهتر است یا صبر و رضا؟
در جلد 14 بحار ص 39 این روایت آمده که: «عن أبی عبدالله علیه السلام قال: أوحى الله تعالى إلى داود علیه السلام: إن خلادة بنت أوس بشرها بالجنة، وأعلمها أنها قرینتک فی الجنة، فانطلق إلیها فقرع الباب علیها، فخرجت وقالت: هل نزل فی شئ؟ قال: نعم، قالت: و ماهو؟ قال: إن الله تعالى أوحى إلی وأخبرنی أنک قرینتی فی الجنة وأن أبشرک بالجنة، قالت: أو یکون اسم وافق اسمی؟ قال: إنک لانت هی، قالت: یانبی الله ما أکذبک، ولا والله ما أعرف من نفسی ماوصفتنی به، قال داود علیه السلام: أخبرینی عن ضمیرک وسریرتک ماهو؟ قالت: أما هذا فسأخبرک به، أخبرک أنه لم یصبنی وجع قط نزل بی کائنا ما کان، وما نزل ضر بی حاجة وجوع کائنا ماکان إلا صبرت علیه ولم أسأل الله کشفه عنی حتى یحوله الله عنی إلى العافیة والسعة، ولم أطلب بها بدلا، وشکرت الله علیها وحمدته، فقال داود علیه السلام: فبهذا بلغت مابلغت، ثم قال أبوعبدالله علیه السلام: وهذا دین الله الذی ارتضاه للصالحین».
حال سؤال این است که در شدائد (و غیر آن)، دعا و تضرّع بهتر است یا سکوت و رضا و شکر؟ اگر حتّی خواستن تغییر و تبدیل سختی ها مطلوب و افضل است، پس جای دعا کجاست؟ و در این صورت چرا انبیاء در شدائد دعا می کردند؟ مثل حضرت ایّوب علیه السّلام که فرمودند: «ربّ انّی مسّنی الضّرّ و انت ارحم الرّاحمین» و حضرت موسی علیه السّلام که فرمودند: «ربّ انّی لما انزلت الیّ من خیر فقیر»؟
در پاسخ به سؤال، یادآوری چند نکته را مفید میدانیم:
1- اگر درخواست تغییر حال توأم با جزع و بی صبری باشد، کمالی به حساب نمیآید و مصداق صبر نخواهدبود.
2- اگر درخواست رفع بلا مشروط به مشیت و موافقت حکمت الهی باشد منافاتی با صبر ندارد.
3- اگر درخواست رفع بلا برای فراهم شدن زمینه اطاعت و عبادت بیشتر باشد نه تنها منافات با صبر ندارد که منافات با رضا و تسلیم هم ندارد.
4- اگر ترک دعا به واسطه اشتغال به کارهای بهتری باشد، مانند دعا برای دیگران یا شکر نعمتهای الهی و مناجات با خدای متعال، چنین ترکی رجحان دارد. چنان که از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده است « مَنْ شَغَلَتْهُ عِبَادَةُ اللَّهِ عَنْ مَسْأَلَتِهِ أَعْطَاهُ أَفْضَلَ مَا یُعْطِی السَّائِلِینَ». (تَفْسِیرُ الْعَسْکَرِیِّ علیه السلام)
5- توصیه کلی این است که انسان به انجام همه دستورات شرع مقدس ـ مخصوصاً آنچه در آیات شریفه قرآن آمده است ـ اهتمام داشته باشد و به مقتضای حال، گاهی دعا و گاهی مناجات و گاهی ذکر و توجه را برگزیند.
رفتار با مخالفان
در دعای مکارم الاخلاق، ابتدا آمده که «وَاجْعَلْ لى یَداً عَلى مَنْ ظَلَمَنى وَلِساناً عَلى مَنْ خاصَمَنى وَظَفَراً بِمَن عانَدَنى وَهَبْ لى مَکْراً عَلى مَنْ کایَدَنى وَقُدْرَةً عَلى مَنِ اضْطَهَدَنى وَتَکْذیباً لِمَنْ قَصَبَنى وَسَلامَةً مِمَّنْ تَوَعَّدَنى» و کمی بعد آمده که «وَسَدِّدْنى لاَِنْ اُعارِضَ مَنْ غَشَّنى بِالنُّصْحِ وَاَجْزِىَ مَنْ هَجَرَنی بِالْبِرِّوَاُثیبَ مَنْ حَرَمَنى بِالْبَذْلِ وَاُکافِىَ مَنْ قَطَعَنى بِالصِّلَةِ وَاُخالِفَ مَنِاغْتابَنى اِلى حُسْنِ الذِّکْر» آیا بین این دو قسمت از این دعا، تضادّی نیست؟ یعنی بالآخره کدام یک مطلوب است: مکر در برابر دشمنان یا نیکی در برابرشان؟
منظور از اولی کسی است که آگاهانه و از روی عناد دشمنی میکند و دومی کسی است که از روی لغزش و اشتباه مرتکب خطا شده است و با رفتار خوب قابل اصلاح است.
رهنمودها
من در حدود 3 ماه قبل از گذشته خوب یا بد خود توبه کردم وبا کمال تعجب انقلاب عظیمى در من ایجاد شد برخلاف توبه هاى گذشته. در اوایل چنان عشق ومحبتى نسبت به حضرت حق در قلبم ایجاد شد که وصف ناشدنى بود.حرکت در من ایجاد شده بود ومالامال از سوز وگداز شدم ولى به تدریج این سوز وگداز کم شد با آنکه من راه خود را بى وقفه ادامه میدادم و بر عبودیت و مجاهدت وسعى خود افزوده بودم.حال از شما راهنمایى میخواهم که علت چیست؟ چه کنم که همیشه آن حالت خوش را حفظ کنم.
بعضی از نقطههای ضعف اخلاقی چنان مستور است که خود انسان هم به سادگی نمیتواند آنها را تشخیص دهد و به مرور زمان ظهور میکند و آثار سوء خود را میبخشد. و گرنه خدای متعال بیجهت نعمتی را از کسی سلب نمیکند: «ذلک بأن الله لم یک مغیراً نعمة أنعمها علی قوم حتی یغیروا ما بأنفسهم» .
برای یافتن این نقطههای ضعف پنهانی باید مراقبه را دقیقتر انجام داد و انگیزههای پنهانی رفتار خود را با کاوش در اعماق دل بازشناخت. به هر حال دعا و توسل کلید حلّ همه مشکلات است.
موانع اخلاص و راهکار رفع آنها
حضرت استاد، نیتم خود ستایی نیست، لکن وقتی رفتار خود را با گذشته (2 یا 3 سال پیش) مقایسه میکنم میبینم که خلوص نیت و حالاتم در سالهای گذشته خیلی بهتر بوده است. گهگاه که عبادت برادران مومن را در مسجد و اماکنی از این قبیل میبینم، بشدت غبطه میخورم، و شوق عبادت در وجودم افزایش مییابد. بنظرم حتی نمازهای جماعتی را که میخوانم از کیفیت خوبی برخوردار نیستند.
حضرت استاد، یک سال بعد از آمدنم به مسجد محلمان و آشنایی با دوستان، بعضی دوستان، گهگاه به من میگفتند که نماز جالب و... میخوانی! یعنی ذهنم را متوجه به چیزی کردند که تا آن زمان به آن توجه نمیکردم، یعنی از آن وقت به بعد هرگاه در جماعتی عبادتی را انجام میدهم، دیگر ذهنم کامل متوجه عبادت نیست. و دیگر حس و حال خوبی در حین نماز ندارم. و گهگاه مجبورم که در خانه نماز بخوانم.
با راهنماییتان من را در حل این مشکل یاری رسانید.
همانگونه که در مراتب تحصیل، تدریجاً درسها مشکلتر و پیچیدهتر میشود، در مراتب تکامل معنوی هم چنین است و انسان همواره باید مواظب باشد که در دامهای جدید شیطان نیافتد . اما در خصوص اخلاص در عبادت از یک سو باید سعی کرد که زمینه وسوسه شیطان کمتر شود و از سوی دیگر این احتیاط موجب ترک عبادات بزرگ مانند نماز جماعت نگردد. شاید در بعضی از مراحل بهتر این باشد که نمازها و سایر عبادات شخصی را در تنهایی انجام دهیم، اما نمازهای واجب را به جماعت بخوانیم؛ مخصوصاً که در حال نماز جماعت چندان فرصتی برای خودنمایی وجود ندارد و حالات خوش را میتوان در نماز جماعت به گونهای پنهان کرد که دیگران متوجه نشوند. به هر حال هشدار میدهیم که ترک نماز جماعت به بهانه دوری از ریا موجب روشنی چشم شیطان است و یکی از دامهای بزرگ او به شمار میآید.
منبع: تهذیب حوزه