حجت الاسلام دکتر سید محمدحسین متولی امامی، مدیر مسئول موسسه مطالعات تمدنی اسلام و ایران(متا) در گفت وگو با خبرنگار گروه اندیشه خبرگزاری شبستان، در پاسخ به پرسشی در مورد راهکارهای انتقال مفاهیم و تفکر دینی و فرهنگی به کودکان و نوجوانان در قالب اجرای طرح «فلسفه کودک»، اظهار کرد: این مساله نیازمند بررسی مباحث مختلفی است. واقعیت آن است که در حوزه آموزش و پرورش یک بحران جدی آموزشی را در انتقال آموزه های دینی و فرهنگی شاهدیم که خود موضوع بحث جداگانه ای است، به اعتقاد من به دست خودمان داریم فرزندان مان را نابود می کنیم و نسل آینده را با فاصله زیادی نسبت به آموزه های انقلاب اسلامی تربیت می کنیم.
وی ادامه داد: در مورد بهره مندی از روش های فلسفی برای کودکان، قبل از هر چیز باید به این نکته توجه کنیم که اساسا دوران کودکی از چه سنی آغاز می شود و تا چه سنی ادامه دارد؛ در ادبیات دینی، کودکی دورانی قبل از دوران بلوغ تعریف شده است البته برخی عالمان دینی معتقدند که بلوغ مقطع سنی خاصی است و برخی فقها معتقدند که بلوغ مقطع خاص سنی در نسبت با شرایط جغرافیایی و فرهنگی است، به هر صورت خود مفهوم بلوغ می تواند به درک این مساله از مرز دوران کودکی و محدوده سنی این دوران کمک کند.
متولی امامی گفت: این مساله مسلم است که دوران کودکی دوران عقلانیت فلسفی نیست و دورانی است که کودک، آموزه ها را از طریق تربیت و به تعبیر جامعه شناختی، «اجتماعی‌شدن» قبول می کند، به همین دلیل در دوران کودکی تا زمان شکل گیری عقل فلسفی، نباید با فرزندان پرسش‌هایی از جنس مسائل استدلالی بیان کرد بلکه باید مباحث فلسفی و اندیشه‌ای را در قالب آموزه‌های دیداری و عمل‌گرایانه منتقل کرد. این مسأله برای رویکردهایی که امروزه با عنوان «فلسفه برای کودک» فعال اند، حائز اهمیت است.
این پژوهشگر تصریح کرد: یکبار می پرسیم آیا خدا وجود دارد؟ در پاسخ اثبات می کنیم که بله، وجود دارد. این پرسش و پاسخ فلسفی است، اما یکبار از این جمله که «خدا موجود است»، برای کودک تصویرسازی می‌کنیم. در واقع باید پاسخ فلسفی را مسلّم انگاشت. در دوران کودکی باید آموزه‌های فلسفی را مسلم فرض کنیم نه این که اثبات کنیم، بلکه باید در تربیت دیداری و عمل گرایانه برای کودک نهادینه کنیم. بهترین راه برای تربیت فرزند، قصه‌گویی فلسفی است، به این معنا که آموزه‌های واقعی و عقلی را مسلّم فرض کرده و در قالب قصه و داستان بیان کنیم. بر همین اساس است که قرآن، سراسر قصه‌گویی است و کمتر به استدلال خشک فلسفی دامن زده است.
مدیر مسئول موسسه مطالعات تمدنی اسلام و ایران(متا) با بیان اینکه قرآن کریم بر شیوه قصه گویی تاکید کرده است، ابراز کرد: توجه غرب به اهمیت انتقال آموزه‌ها از طریق تصویرسازی و آموزه‌های دیداری، باعث شده که به رمان و قصه‌گویی توجه کند و حتی فیلم‌ها و سریال‌هایی را می‌سازد که قسمت‌های زیادی دارد. سریال‌هایی که اکنون در شبکه‌های تلویزیونی و ماهواره‌ای پخش می‌شود، به هدف انتقال آموزه‌هایی در قالب تصویر است.
وی افزود: این سریال‌ها که گاهی تا صد قسمت و یا بیش‌تر طراحی شده، برای این است که آموزه‌های مورد نظر کارگردان و اتاق فکر آن، به تدریج در قالب یک سبک زندگی جدید برای مخاطب نهادینه شود. وقتی صدها شب، مخاطبان خاصی پای یک سریال تلویزیونی می‌نشینند و ساعت‌ها با قصه‌های آن همراه می‌شوند، به تدریج سبک زندگی مورد نظر فیلم‌نامه نویس در جان و دل مخاطبان‌اش می‌نشیند و نظام ارزشی مطلوب خود را برای آن‌ها تصویر می‌کند.
متولی امامی گفت: انتقال آموزه های فلسفی در دورانی که انسان به بلوغ عقلی و فکر فلسفی نرسیده است تنها از طریق روش های دیداری و عمل گرایانه ممکن است. قصه‌گویی که امروزه در قالب فیلم‌ها و سریال‌های تلویزیونی درآمده، چند اثر مهم دارد: اول اینکه استدلالی و خشک نیست بلکه نتیجه استدلال را مسلّم فرض و در قالب سبک زندگی خاصی برای مخاطب نهادینه می‌کند. دوم اینکه مخاطب را وارد عالم جدیدی می‌کند که این عالم، شعاری، برهانی و فلسفی نیست و کاملاً واقع‌نماست. این عالم جدید، می تواند هویت فلسفی داشته باشد و مبتنی بر عقلانیت خاصی باشد، اما هیچ‌گاه استدلال‌های آن در جریان قصه‌گویی حضور ندارد.
این محقق تاکید کرد: با این مقدمات می توان گفت که مهمترین روش برای انتقال آموزه های فلسفی، آموزه‌های تاریخی و هویت انقلاب اسلامی به نسل جدید، ایجاد شرایط دیداری و فضاسازی است. برای مثال ایجاد نمایشگاه‌ها، ایجاد موزه‌ها و فضاسازی‌ها مانند تئاتر، موسیقی، هنرهای نمایشی دیگر و حتی تولید سینمای منطبق با آموزه‌های مذکور، می‌تواند بهترین روش انتقال آموزه‌های دینی و فرهنگی به کودک، نوجوان و حتی توده‌های عمومی باشد.
مدیر مسئول موسسه مطالعات تمدنی اسلام و ایران(متا) در پایان خاطرنشان کرد: برای اینکه مخاطب، بدون استدلال و بیان های انتزاعی، هویت انقلابی و اجتماعی‌اش را می‌بیند و با سبک زندگی جدیدی آشنا می‌شود که در دل و جان او نهادینه می‌شود و نیازی به استدلال‌های خشک عقلی ندارد. ریشه فلسفی این نگرش آن است که انسان، ابتدا گرایش‌های قلبی خاصی پیدا می‌کند و این گرایش‌های قلبی، بعداً تئوریزه می شود و افراد درک فلسفی از آن پیدا می کنند، این گرایش های قلبی، روحی و عاطفی می تواند ورودی خوبی برای انتقال آموزه های فلسفی و فرهنگی کشور به نسل آینده باشد.
پایان پیام/248
