زیارت و فلسفه‏«یاد»

تمسک به دودمان پیامبر و آشنایی با خانه آل علی - علیه السلام - و پیوند با اولاد فاطمه - علیه السلام -، ثمرات و آثار فراوانی دارد، که سودش نیز به خود ما برمی‏گردد.

زیارت و فلسفه‏«یاد»

«مودت‏» خاندان پیامبر، اجر رسالت آن حضرت است و وفاداری به‏«اهل بیت‏»، وفاداری به‏«حق‏»است.

پیوند با «عترت‏» هم، پیوند با قرآن و اسلام است، که این هر دو وزنه سنگین و این‏«ثقلین‏»، مورد سفارش و تاکید فراوان رسول مکرم اسلام می ‏باشد.

تمسک به دودمان پیامبر و آشنایی با خانه آل علی - علیه السلام - و پیوند با اولاد فاطمه - علیه السلام -، ثمرات و آثار فراوانی دارد، که سودش نیز به خود ما برمی‏ گردد.

آشنایی با این‏«خانه‏»و«خط‏»، قرار گرفتن در مسیر معرفت زلال و ناب اسلام و حق است.چرا که پیشوایان دین ما از این دودمان، در عمل و فضل و کمالات و ارزشها، اسوه و الگو و سرچشمه جوشان و زاینده ‏اند و خودشان تجسم آن ارزشها و جلوه‏گاه آن نورهای معنوی و معنویتهای نورانی و بصیرتها و والایی ‏هایند.

اگر برای ما، راهی جهت پیوستن به این‏«معرفت‏»خانه، قرار داده‏اند، اینهم خود، نوعی دیگر از لطف آنان نسبت ‏به ماست. و اگر ما را به سوی آشنایی با آنان و مرتبط گشتن با اهل بیت عصمت‏ سوق داده‏اند و تشویق کرده‏ اند، این هم فیض دیگر و لطف مضاعفی برای‏ ماست.اگر آنان نیز به ما نگفته بودند و از ما نخواسته بودند، ما وظیفه داشتیم که در آن خانه برویم و گرد این شمعها پروانه‏ وار بچرخیم و از فروغ این مشعل های خورشیدسان هدایت، بهره ‏مند شویم.

«زیارت‏»، قرار گرفتن در این مدار، و چرخیدن بر گرد این محور، و آموختن از این مکتب و سیراب شدن از این زمزم است.
حق شهدای آل محمد تلاشی که از نظر فرهنگی و اجتماعی، از سوی امامان شیعه انجام می‏گرفت، یکی هم سوق دادن امت‏ به سوی پیشوایان حق و فرهنگ تشیع و خط اهل بیت‏ بود تا با یادشان، با احیای نام و خاطره و فکر و تعالیم شان، راه، نمایانتر و هدف، روشن تر و راهنما آشکارتر گردد تا مردم گرفتار سرگردانی و حیرت و بلا تکلیفی نشوند.

این، حق هر شهید بر جامعه است و شهدای آل محمد، بویژه ائمه شهید شیعه، بیش از دیگران، بر گردن امت پیامبر حق دارند، چرا که حیاتشان را در راه صلاح و اصلاح همین امت، نهادند و به شهادت رسیدند، تا دین را زنده نگه دارند، هر چند با مرگ سرخ و سبز خویش...

احیاء دین، ز خون شهیدان است جان شهید، هدیه به جانان است در پای نخل پر ثمر اسلام خون شهید، زمزم جوشان است
احیای فرهنگ شهادت، در برنامه عملی اولیای دین ما بود تا از این طریق، هم حق شهدای آل محمد تا حدودی ادا شود و هم با پیوند و آشنایی با شهیدان این راه عملا راهشان تداوم یابد.

حال چند نمونه از سیره عملی اسوه‏ های خود را یاد می‏کنیم تا معلوم گردد که چگونه پیشوایان دینی ما این‏«حق‏»را ادا می‏ کردند و آن فرهنگ را زنده نگه می‏داشتند.

حضرت فاطمه - علیها السلام - قبر حمزه سید الشهدا را زیارت می‏کرد، اصلاح می‏نمود، علامت می‏گذاشت، و هر دو سه روز یک بار، قبور شهدای احد را زیارت می‏کرد، کنار مزار، نماز می‏خواند، می‏گریست و دعا می‏کرد و هر جمعه، قبر حضرت حمزه را دیدار کرده و نزد آن می‏گریست. [1]

«حضرت زهرا - علیها السلام -، بعد از رسول خدا، هفتاد و پنج روز زیست.در این مدت، هرگز شاد و خندان دیده نشد.در هفته دو روز (روزهای دوشنبه و جمعه) سر خاک شهدا می‏ آمد و می‏ گفت: رسول خدا اینجا بود، و مشرکان آنجا...» [2]

یعنی نوعی گزارش می‏داد از صحنه‏ های درگیری حق و باطل، و ترسیم میدان نبرد و یادآوری خاطره جنگ احد و غیره...آموزش تاریخ در صحنه!بیان واقعه در محل وقوع!

یاد شهدای احد را چگونه می‏توان زنده نگه داشت؟...
جز با آمدن بر سر مزارشان و نشستن بر تربت پاکشان و اشک ریختن به یادشان و یادآوری حماسه‏ ها و فداکاری‏های شان؟!
مرحوم صدوق، حضور بر مزار شهیدان احد را به عنوان زیارت، مستحب می‏داند[3] .

و در روایات، ضمن آنکه برای زایر مدینه، زیارت و دعا نزد قبور شهدا مستحب به شمار آمده است، نقل شده که: پیامبر اسلام، هر گاه به زیارت شهیدان می‏رفت، خطاب به آنان می‏فرمود: «السلام علیکم بما صبرتم فنعم عقبی الدار»[4]

و امام صادق - علیه السلام - در مورد زیارت شهدای احد، سفارش فرموده است که خطاب به آنان گفته شود:
«السلام علیکم یا اهل الدیار، انتم لنا فرط و انا بکم لاحقون‏»[5]
یعنی: سلام بر شما ای اهل این دیار!...شما پیشاهنگ مایید و ما هم به شما خواهیم پیوست.

حضرت زهرا - علیه السلام - که اولین شهید عترت پیامبر در راه دفاع از حق بود، طبق وصیت‏ خویش، مخفیانه به خاک سپرده شد و حضرت علی - علیه السلام - صورت چند قبر را هنگام دفن وی ساخت تا جای دفن آن مظلومه مشخص نباشد. [6]

آنگاه، به طور مکرر به زیارت قبر آن بانوی بزرگوار می‏رفت و طبق بعضی نقلها:
«امیر المؤمنین - علیه السلام - هر روز قبر فاطمه زهرا را زیارت می‏کرد، یک روز که به زیارت آمده بود، خود را بر قبر افکند و گریست و شعری را به این مضمون خواند:

چه جانگداز است هنگامی که بر قبر حبیبم عبور می‏کنم و سلام می‏دهم و جوابی نمی‏شنوم، ای قبر!چه شده که جواب مرا نمی‏دهی؟
آیا بعد از من، دیگر دوستی با کسان، ملالت آور شده است؟»[7]

حسین بن علی - علیه السلام - هنگام غروب هر جمعه، تربت‏ برادرش امام‏ مجتبی - علیه السلام - را زیارت می‏کرد.[8]

محمد حنفیه را برای زیارت قبر امام حسن در بقیع می‏آمد و می‏ گفت: سلام بر تو ای بازمانده مؤمنان و ای فرزند اولین مسلمان.چرا چنین نباشد.در حالی که تو سلاله هدایت و هم پیمان با تقوا و پنجمین نفر از اهل کسایی.

دست رحمت تو را تغذیه کرده و در دامان اسلام تربیت‏ شدی و از پستان ایمان شیر خوردی. تو در حال حیات و مرگ پاکیزه‏ ای... [9]

زیارت مرقد سید الشهدا - علیه السلام - بیش از همه مورد توجه و عنایت ائمه بود و به زایران آن کوی حق و دیار عشق، احترام زیادی می‏کردند.

حمران بن اعین نقل می‏کند که: از زیارت قبر حسین بن علی - علیه السلام - برگشتم.امام باقر - علیه السلام - به دیدنم آمد و فرمود:
«ای حمران!بشارتت باد...هر کس قبر شهدای آل محمد را زیارت کند و هدفش از این زیارت، خدا و پیوند با پیامبر باشد، همچون روز تولد از مادر، از گناهانش بیرون آمده، پاک می‏ شود» [10]

گرچه زایر، از زیارت حسین - علیه السلام - آمده بود، لیکن امام، محور سخن و ملاک فضیلت را روی‏«شهدای آل محمد»برد، که امام حسین، سرور و سالار همه آن شهداست و سلاله آن عترت پاک است.

اولین زایر قبر حسین شهید، صحابی والاقدر پیامبر، جابر بن عبد الله انصاری بود که به همراه عطیه به زیارت نایل شد.نقل شده است که اسیران اهل بیت، پس از ماجراهای کربلا و بازگشت از سفر شام، در مسیرشان به مدینه از ماموران نگهبان خواستند تا آنان را از کربلا عبور دهند تا با قبرسید الشهدا تجدید عهد نمایند.

در اربعین شهادت حسین بن علی بوده که به آن محل رسیدند.هنگام گذر از آن دشت‏ خونین، زنهای علویه با گریه و فریادهای دردمندانه، به سوی قبر شتافتند و اشکها ریخته شد و سه روز در آنجا گذراندند.در همان موقعیت ‏بود که امام سجاد - علیه السلام - با جابر دیدار نمود.امام با جابر در این دیدار، که بر تربت‏ شهیدان کربلا انجام گرفت، درباره حوادث تلخی که بر آنان گذاشته بود، سخنها گفت، سپس به سوی مدینه رهسپار شدند. [11]

«دعبل‏»، احیاگر یاد آل رسول
«دعبل خزاعی‏»، شاعر متعهد شیعه که در زمان امام رضا - علیه السلام - می‏زیست، هنر خویش را در راه احیای حق آل محمد، و ذکر و یاد شهدای عترت پیامبر و بیان فضایل‏«اهل بیت‏»قرار داده بود و نزد ائمه شیعه منزلتی داشت.

روزی در مرو به حضور حضرت رضا - علیه السلام - رسید و عرض کرد: ای فرزند پیامبر!درباره شما قصیده ‏ای سروده ‏ام و عهد کرده‏ ام که قبل از شما آن را برای کسی نخوانم.حضرت اجازه فرمود تا دعبل شعرش را بخواند، و او هم خواند.

قصیده بلند و بالای دعبل که به‏«قصیده تائیه‏»یا«مدارس آیات‏»معروف است، از پر محتواترین قصایدی است که در بیان حق و فضایل این دودمان پاک و یادآوری از«شهدای آل محمد»می‏باشد.

در این قصیده، که یکصد و بیست و یک بیت است، در فضایی سرشاراز معنویت و خاطره ‏های پر سوز و گداز، جریان خاندان پیامبر را از آغاز، همراه شهادتها و رنجها بیان می‏کند.از خانه‏ ها و مدارس و منازلی یاد می‏کند، که-به خاطر ستم های امویان و عباسیان-متروک و خالی مانده است.خانه ‏ها و مراکزی در خیف، منی، مسجد الحرام، عرفات و جمرات که پایگاه وحی بوده است، دیاری که برای آل رسول الله، امیر المؤمنین، حسن و حسین، جعفر و عبد الله و فضل، حمزه و امام سجاد - علیه السلام - ...بوده است.منازل پاکی و طهارت و نماز و تقوا و نیکی که در جای جای آن سرزمینها دایر بوده است و سرگذشت ‏شهادت ها و ستم ها و خون ها.

و در جایی از قصیده، خطاب به مادر امامان، حضرت زهرا - علیه السلام - می‏گوید:

اگر در خیال هم حسین را آغشته به خون می‏دیدی که از تشنگی، کنار فرات جان داد، بر صورت خویش سیلی می‏زدی و اشک از دیدگان بر چهره جاری می‏کردی.ای فاطمه!ای دختر نیکی!برخیز و ندبه کن که ستاره‏ های آسمان، بر دشت و هامون افتاده است...

آنگاه، یاد از قبرهایی می‏کند که از این دودمان، در سرزمین کوفه، مدینه، مکه، فخ، جوزجان، بغداد، طوس، کربلا...قرار دارد و از شهدایی چون شهید فخ، یحیی بن زید، ابراهیم بن عبد الله، موسی بن جعفر، و شهدای کربلا...یاد می‏کند... [12]

نقل شده است که وقتی دعبل، در شمارش این زمین های نورانی و مرقدهای پاک، به آن جان مطهر و ارزشمندی که در بغداد مدفون است رسید (یعنی امام کاظم) حضرت رضا - علیه السلام - فرمود که این را هم اضافه کند: «و قبر بطوس یالها من مصیبة‏»، که یادی بود از قبری مصیبت‏ بار و اندوه ‏آور که در خاک طوس است.

دعبل پرسید: این قبر، قبر کیست که در طوس است؟

امام فرمود: قبر من است، روزها و شبهایی چند نمی‏گذرد، مگر اینکه طوس، محل رفت و آمد شیعیان و زایران من می‏گردد.هر کس مرا در غربتم در سرزمین طوس زیارت کند، با من خواهد بود و گناهش در قیامت ‏بخشوده خواهد شد.آنگاه امام برخاست و«صله‏»و هدیه ‏هایی به عنوان تقدیر، به دعبل عطا کرد. [13]
دعبل با این قصیده خویش که دفاعی جانانه و استوار از خط اهل بیت‏ بود، حق را زنده کرد و دشمنان حق را کوبید و حتی مامون را بشدت به خشم آورد و علی بن موسی الرضا - علیه السلام - را خشنود ساخت.

می‏بینیم که شاعر آگاه و بلند اندیشه ‏ای چون دعبل، با آن موقعیت ادبی و شعر استوارش، در احیای‏«شهدای آل محمد»چگونه از جان مایه می‏گذارد و یکایک قبور مطهر به خون خفتگان عترت پیامبر را بر می‏ شمارد و نام شهیدان آل علی را یاد می‏کند و مجموعه ‏ای از این‏«فرهنگ‏»را در شعر خویش، یکجا می ‏آورد.

امام هم، برای تکمیل قصیده بلند او، که تمام قبور و مزارات شهدای مظلوم فرزندان فاطمه را داراست، از قبر خویش که در طوس خواهد بود یاد می‏کند و دو بیت‏به قصیده ‏اش می ‏افزاید.

این خط کلی و درخشان ائمه است که مردم را با این‏«مزار»ها و مدفونین آنها آشنا کنند، تا از این طریق، مردم راه هدایت و نجات را بیابند ودر بیراهه‏ های ظلمانی نیفتند.

نگاهی به الگوها
دل را برداشتن و به‏«حضور»یک پیشوای معصوم بردن، شوق را، در یک دیدار عاشقانه، در«خشوع قلب‏»و«خضوع تن‏»، تسلیم امام کردن، «محبت‏»را، در زلالی دردانه‏ های اشک، به زیارت‏«صاحب ضریح‏»بردن، به دیدار مزار، با پای دل ره سپردن و با بال عشق، پرواز کردن و بر موج عرفان نشستن و به اوج پیوند رسیدن، در«زیارت‏»، هنگام حضور در برابر مرقد امامان، «حال‏»را، بر«قال‏»مقدم دانستن و«برون‏»را آیینه‏«درون‏»ساختن، و...بالاخره‏«عارفا بحقه‏»زیارت کردن، کاری است دشوار، که تنها از عارفان دل آگاه و از شیفتگان معرفت آموز ساخته است.

چه خوب، که پا به پای اهل دل، نشسته بر محمل شوق، و در کاروان اشک و عشق، «زیارت‏»را پی بگیریم و به‏«اسوه‏»ها، در این باب، تاسی بجوییم.

ببینیم، بزرگان چگونه بوده‏اند؟ ...ره چنان رو که رهروان رفتند آنچه دردآور است، «زیارت‏»های بی روح است.

آنکه به حضور می‏رسد ولی خود را در حضور نمی‏یابد، آنکه به‏«حرم‏»می‏رود، اما خود را«محرم‏»نمی ‏یابد، آنکه به‏«حریم معنویت‏»قدم می‏گذارد، اما«حرمت معنی‏»را لمس نمی‏کند، آنکه از«مزار»، پا بیرون می‏گذارد ولی‏«حال‏»ش، «تحول‏»نمی ‏یابد، آنکه دیدارش با امام معصوم و زیارت حرم پیشوایان دین، همچون دیدار از یک موزه و آثار باستانی است، آری...چنین کسان، چگونه می ‏توانند خود را«زایر»بنامند و بدانند؟!

آنکه بدون‏«شناخت‏»، امامی را زیارت می‏کند، از این دیدار، «حظ معنوی‏»هم نمی‏برد.

زایری که‏«شوق دیدار»در دل ندارد، چگونه لحظات حضورش در کنار مرقد یک معصوم را، سرشار از صفا و معنویت و انس بیابد؟

آنکه در حرم، به خواندن زیارتنامه می‏ پردازد، بدون آنکه بداند خطاب به حجت‏ خدا چه می‏گوید، چه تاثیری از زیارت خواهد یافت؟

آنکه زبانش به فقرات زیارتنامه و دعا می‏گردد، اما چشمش، نظاره‏ گر زایران گوناگون است و قیافه‏ ها را دید می‏زند و مردم را«تماشا»!می‏کند و دلش جای دیگری است، چگونه می‏تواند مدعی باشد که به‏«زیارت امام‏»رفته و امام را زیارت کرده است؟

حضور تن و غیبت جان، مگر مفید است؟
بدن، رو به ضریح، و قلب، پشت ‏به امام، مگر«زیارت‏»محسوب‏ می‏شود؟
به دیدار چه کسی آمده‏ ای؟...و چه می‏گویی؟...و چه می‏خواهی؟...و چه حالی داری؟

اینجاست که باید دید الگوها و اسوه‏ها چگونه زیارت می‏کرده ‏اند، و زیارت را چگونه تلقی می‏کرده‏ اند و زیارتشان، تجدید عهد با امام و حضور در محضر او بوده است.
هدف آن نیست که تاریخ بنگاریم.
اما...اشاره به چند نمونه از زیارت عالمان دین، سازنده و مفید است.

علامه امینی
دلباختگی مرحوم علامه امینی (صاحب الغدیر) به مقام اهل بیت و حضرت معصومین، زبانزد خاص و عام بود.شور و شیدایی او نسبت‏ به ائمه - علیه السلام -، بویژه نسبت‏ به حضرت امیر - علیه السلام -، در زندگیش، در آثار و تالیفاتش، در قلم و قدمش، در خطبه و منبرش، در اشک و زیارتش، مشهود بود.

عطری از عترت، بر وجود او هاله افکنده بود.
به یکی دو نقل، در مورد کیفیت زیارت کردن او اکتفا می‏کنیم.چنان با انقلاب حال، در حرم زیارت می‏خواند که دیگران را نیز منقلب می‏کرد و به همخوانی زیارت وا می‏داشت.

به نوشته یکی از اندیشمندان معاصر:
«...اولین باری که چشمم به چهره مردانه این نابغه عصر افتاد، در حرم مطهر حضرت ابا عبد الله الحسین - علیه السلام - بود.معظم له را در حالی یافتم که مانند کوهی از وقار و اخلاص ایستاده، مشغول زیارت بود و قطرات اشک، پیوسته مانند دانه ‏های مروارید، روی محاسن مبارکش می‏غلتید.قیافه وهیمنه و ابهت و قد و قامت رشید و بسیار موزون، به سخن دیگر: مجموع شخصیت صوری جالب توجه معظم له، هر جوینده‏ ای را وادار می‏کرد تا بپرسد: این شخصیت جالب و ممتاز، با آن قیافه مردانه، چگونه است که قلبی چنین حساس و لطیف و پر از عاطفه دارد؟!...

همین که به شناسایی وی مفتخر شدم، دانستم این تمثال فضل و فضیلت و ایمان و عشق و محبت و اخلاص، مؤلف کتاب شهداء الفضیله و مجاهد ممتاز بی‏ نظیری است که مشغول تالیف اثر معجزآسای الغدیر است...» [14]

از زیارتهای مرحوم امینی در حرم حضرت علی - علیه السلام - در نجف، نمونه ‏های زیادی نقل می‏شود، که فعلا بماند.

شاهد دیگری، باز از زیارت ایشان در مورد کربلای حسین - علیه السلام -:
«...و فراوان به قصد زیارت سالار جوانان بهشت، حسین شهید کربلا، برای کسب پاداش بیشتر، پیاده راه را طی می‏کرد و به همراه جمعی از مؤمنین و دوستان ویژه و خالص خود، مسیر 78 کیلومتر راه کربلا را در طول سه روز یا بیشتر، پیاده طی می‏کرد.و در طول راه، به هر آبادی و روستایی که می‏رسید، از امر به معروف و نهی از منکر و ارشاد و تبلیغات دینی نسبت ‏به مردم آنجاها فروگذار نمی‏کرد.تا اینکه به کربلا می‏رسید.پس از رسیدن به کربلا، هیچ فکری نداشت، جز تشرف به حرم امام شهید. در حالی وارد حرم می‏شد که اشک چشمانش بر گونه ‏ها جاری بود و در زیارتها، حالات مخصوصی داشت که در جز او، نظیرش کمتر مشاهده می‏شد...» [15]

و...چرا چنین نباشد؟مگر خداوند، محبت ‏حسین - علیه السلام - را در دل صاحبان ایمان قرار نداده، به گونه‏ ای که شعله این عشق سوزان، خاموشی و سردی ندارد؟!...

-«الا و ان لقتل الحسین محبة فی قلوب المؤمنین لا تبرد ابدا»

و چه ایمانی سزاوارتر از ایمان‏«امینی‏»؟
و چه دلی قابل‏تر از دل آن پروانه سوخته در آتش عشق‏«عترت‏»؟
پس چرا نگرید و ننالد و اشک نریزد؟!
یا رب، چه چشمه‏ای است محبت که من از آن یک قطره آب خوردم و دریا گریستم

امام خمینی (ره)
در مباحث پیشین، از نمونه‏ هایی از زیارت امام امت‏یاد کردیم.
از اینکه حضرت امام، در ایام اقامتش در نجف اشرف، هر شب به طور مداوم، به زیارت مرقد قطب ولایت، امیر مؤمنان - علیه السلام - می‏رفت و دیداری و تجدید عهدی و تحکیم میثاقی و اعلام حضوری!...

در زیارت کردن رهبر انقلاب، هم مسئله مداومت و استمرار ایشان در زیارت حائز اهمیت است و هم خضوع و حالت معنوی ایشان هنگام زیارت و در کنار مرقد معصومین، یا زیارت از راه دور.

به نقل یکی از مدرسین حوزه و شاگرد آن عزیز:
«امام، در وقتی که در قم (پیش از تبعید) اصول می‏فرمودند، هر روز بعد از درس، غروب، تا موقع نماز، یک تشرف مختصر به زیارت حضرت معصومه - علیها السلام - داشتند.به طور مداوم...» [16]

نقلی دیگر:
«...در اغلب ایام زیارتی، در کنار قبر امام حسین - علیه السلام - بودند.در دهه ‏عاشورا، هر روز، زیارت عاشورای معروفه را با صد مرتبه سلام و صد مرتبه لعن، می‏خواندند.بیش از پنجاه سال است که شاید کمتر اتفاق افتاده باشد که فجر، طالع شود و چشم امام، در خواب بوده باشد...» [17]

علامه طباطبائی
مرحوم علامه طباطبائی، فیلسوف عالی قدر و مفسر بزرگ (صاحب المیزان) که علاقه شدید و محبت‏ خاصی به عترت پیامبر و معصومین علیهم السلام داشت، از این جام محبت‏بی نصیب نبود و از خصائص او، داشتن روح تعبد و ولای اهل بیت، همراه با فلسفه و عرفان بود.

از زیارت کردن ایشان هم قبلا یاد شد.
اینک این نمونه را هم اضافه می‏کنیم:
«...در تابستانها، از قدیم الایام، رسمشان این بود که به زیارت حضرت ثامن الائمه - علیه السلام - مشرف می‏شدند و دوران تابستان را آنجا می‏ماندند و ارض اقدس را بر سایر جاها مقدم می‏داشتند، مگر در صورت محذور.

در ارض اقدس، هر شب به حرم مطهر مشرف می‏شدند و حالت التماس و تضرع داشتند.هر چه از ایشان تقاضا می‏شد که در خارج از مشهد، چون طرقبه و جاغرق، سکونت‏ خود را به علت مناسب بودن آب و هوا قرار دهند، و گه گاهی برای زیارت مشرف گردند، ابدا قبول نمی‏کردند و می‏فرمودند: ما از پناه امام هشتم، جای دیگر نمی‏رویم.» [18]

در پای کوی تو سر ما می‏توان برید/نتوان بریدن از سر کوی تو، پای ماراستی!...به هدف و با انگیزه زیارت، به مشهد و مدینه و مکه ودمشق رفتن کجا، و برای تفریح و تجارت و گشتن و گذراندن تعطیلات نوروز و تابستان و...و در حاشیه، به زیارت هم!رفتن کجا؟...
ببین تفاوت ره از کجاست تا به کجا؟...

و...میرزای شیرازی
در شیوه بزرگان عارف و صاحبدل، «زیارت‏»، گفتگو با حجت ‏خداوند در کنار مرقد اوست.آنچه مهم است، پیوند قلبی و ارتباط درونی است.نه فقط عبارتها را خواندن و گذشتن، بلکه با عنایت و توجه به مضمون، درونمایه زیارتنامه ‏ها را هم با زبان حال و هم با زبان قال، بیان کردن و آشکار نمودن.

حتی اگر چه کتابی با خود نبریم.
عالمان برجسته، هم در اثر مداومت‏بر زیارت، هم با انگیزه همدلی با مفاهیم متون زیارتی، از همراه داشتن زیارتنامه بی‏ نیازند.
می‏دانند که چه باید بگویند و چگونه بستایند و چه بخواهند.

در حالات معنوی مرحوم میرزای شیرازی، صاحب فتوای مشهور در«تحریم تنباکو»نوشته‏ اند:
«...زیارتهایی را که در حرم امامان می‏خواند، در حرمها کتاب دعا با خود نمی‏برد، با اینکه مدتی دراز، دعا و زیارت می‏خواند.» [19]

بالاخره...میرزای شیرازی حرفهایی برای گفتن داشت، هر چند توقفش در حرم به طول می ‏انجامید.

باید از بزرگان دین آموخت، ادب حضور را، شیوه زیارت را، آداب تشرف به حرم را، بها قائل شدن به دیدار معصوم را، ارج نهادن به سایه مرقد امامان را.
که...ارزش هر کس، به قدر فهم و شعور و ادب و میزان ‏«معرفت‏» اوست.

[1] . وسائل، ج 10، ص 279، حدیث 1 و 2، کشف الارتیاب (چاپ پنجم)، ص 481.
[2] . وسائل، ج 10، ص 279 و بحار الانوار، ج 43، ص 195.
[3] . من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 229.
[4] . وسائل، ج 10، ص 276.
[5] . همان، ج 10، ص 277.
[6] . بحار الانوار، ج 43، ص 193.
[7] . مالی مررت علی القبور مسلما×قبر الحبیب، فلا یرد جوابی‏یا قبر، مالک لا تجیب منادیا×امللت‏بعدی خلة الاحباب؟ (الغدیر، ج 2، ص 16)
[8] . ان الحسین بن علی، کان یزور قبر الحسن بن علی کل عشیة جمعة. (وسائل، ج 10، ص 317)
[9] . بحار، ج 97، ص 205.
[10] . وسائل الشیعه، ج 10، ص 259، حدیث 22، امالی شیخ طوسی، ج 2، ص 28.
[11] . باقر شریف القرشی، حیاة الامام الحسین بن علی، ج 3، ص 422، وسائل، ج 10، ص 374، حدیث 3.البته این نکته که این زیارت، در اربعین همان سال بوده یا سال بعد، بین مورخین دو نظراست.برای تحقیق بیشتر، کتاب اربعین از شهید قاضی طباطبائی را مطالعه کنید.
[12] . قصیده دعبل، که با بیت‏«مدارس آیات خلت من تلاوة...»معروفیت دارد، به صورتهای‏گوناگون، کم و زیاد، در منابع مختلفی نقل شده است که مفصلترین صورت نقل این قصیده، درکتاب کشف الغمه اربلی، ج 3، ص 108 به بعد نقل شده است که حدود 121 بیت می‏باشد.
[13] . علامه امینی، الغدیر، ج 2، ص 361.
[14] . مقاله سید غلامرضا سعیدی درباره علامه امینی در: محمد رضا حکیمی، حماسه غدیر، چاپ اول، ص 448.
[15] . الغدیر، چاپ چهارم، ج 1، مقدمه به قلم شیخ رضا امینی، ص 79.
[16] . نقل از استاد شب زنده‏دار، معلم اخلاق در حوزه علمیه قم.
[17] . سرگذشتهای ویژه از زندگی امام خمینی، ج 1، ص 98.
[18] . سید محمد حسین حسینی طهرانی، مهر تابان، ص 56.
[19] . محمد رضا حکیمی، بیدارگران اقالیم قبله، ص 220.

منبع: اندیشه قم